Aaltjes: nuttig tegen slakken en larven, schadelijk bij aardappel

Wat zijn aaltjes en hoe zien ze eruit?

Aaltjes of nematoden zijn draadvormige, doorzichtige rondwormen van meestal minder dan een millimeter, die je alleen met een microscoop ziet. Het woord klinkt als een verkleinwoord van aal, maar met de vis hebben ze niets te maken. Ze leven in het dunne laagje water rond bodemdeeltjes, dus ze hebben vochtige grond nodig. De meeste soorten zijn onschuldig of nuttig, want ze eten bacteriën, schimmels en dood plantmateriaal. Een klein deel eet wortels.

Wat je ziet, is nooit het aaltje zelf maar wat het doet: een slap, rood of bruin geworden slak of larve, of een aardappelplant die kwijnt. Zie je wel kleine wormachtige diertjes op het terras of in de potgrond, dan zijn het larven van muggen, vliegen of kevers. Voor de tuin zijn twee groepen van belang: de nuttige aaltjes die je koopt tegen een plaag, en de schadelijke die wortels aantasten.

Waar worden nuttige aaltjes voor gebruikt?

Nuttige aaltjes dringen het lichaam van hun prooi binnen en doden het met een bacterie die ze meenemen. Je zet ze in tegen dieren die in de bodem leven of daar schuilen, en niet tegen dieren die hoog in de plant zitten. Slakken sterven binnen enkele dagen, al zijn aaltjes relatief duur en werken ze alleen als er slakken zijn. Zonder gastheer sterven de aaltjes vanzelf uit, dus gebruik je ze tijdens de plaag en niet als voorzorg.

Ze werken alleen als de prooi bereikbaar is. Larven diep in harde, droge grond worden minder snel gevonden. Behandel daarom na regen of maak de grond van tevoren nat, en bij voorkeur op een klein stuk met een duidelijke aantasting in plaats van op een heel gazon.

Welke aaltjes kies je voor welke plaag?

Op het etiket staat de Latijnse naam, en elke soort heeft zijn eigen prooi en temperatuurbereik. Een aaltje tegen engerlingen werkt niet tegen slakken, en andersom, dus kies een product dat voor jouw plaag is gemaakt. Weet je niet zeker welke larve of slak het is, kijk dan eerst bij de engerling of bij slak bestrijden, en zie voor de inzet tegen larven van de taxuskever aaltjes inzetten tegen de taxuskever.

Steinernema feltiae

Dit aaltje verdraagt kou en wordt gebruikt tegen larven van de rouwvlieg in potgrond. Je kiest het voor een koel voorjaar en een natte bak.

Heterorhabditis bacteriophora

Deze soort heeft warme grond nodig en wordt gebruikt tegen engerlingen en larven van de taxuskever. Zet hem in als de grond nog warm is, bijvoorbeeld in de late zomer.

Steinernema carpocapsae

Dit aaltje noemt men vooral tegen rupsen, zoals die van de buxusmot, bij aanhoudend warm weer. Volg ook hier het etiket voor de temperatuur.

Hoe gebruik je aaltjes, en sterven ze vanzelf uit?

Aaltjes zijn levend materiaal en worden koel verstuurd. Gebruik ze meteen na ontvangst, volgens het etiket. Los ze op in water, giet de oplossing 's avonds of bij bewolkt weer over de vochtige grond en houd de plek daarna nat, want zon en droogte doden ze. Koop ze vers via het tuincentrum en bewaar ze niet tot het volgende seizoen.

Verwacht niet meteen resultaat. Slakken zijn binnen enkele dagen dood, maar larven in de grond hebben weken nodig. Graaf na twee tot drie weken bij de wortels en kijk of er slappe, verkleurde larven tussen de levende liggen. Zie je geen verschil, dan was de grond waarschijnlijk te droog of te koud, het product te oud of het aaltje niet de goede soort voor de plaag. Zonder gastheer gaan aaltjes na enkele weken dood, dus soms herhaal je de behandeling.

Schadelijke aaltjes: herken je ze aan kwijnende planten?

Het aardappelcysteaaltje is de bekendste schadelijke soort. Ook tomaat en aubergine zijn waardplant. Planten met aaltjesschade groeien achter, krijgen kale plekken in het bed en verwelken op warme dagen, ook als de grond vochtig is. Met het blote oog kun je een aaltje niet bevestigen, daarvoor is een test nodig. Dat is alleen de moeite als je jaren dezelfde problemen hebt.

Vruchtwisseling is de belangrijkste maatregel: laat een gewas pas na enkele jaren terugkomen op hetzelfde stuk, want de cysten overleven jarenlang in de grond. Kies bij aardappel een ras met de juiste resistentie, want die verschilt per type aaltje. Voor bladgroenten gelden andere regels, zoals je leest bij sla en bladgroenten.

Wat aaltjes niet doen

Aaltjes helpen niet tegen onkruid, gras of schimmel, en ook niet tegen plagen die hoog op de plant zitten, zoals bladluis of spint. Wie een gazon vol onkruid heeft, leest beter onkruid in het gazon bestrijden. Rupsen van vlinders, zoals die van het koolwitje, pak je meestal anders aan. Witte eitjes en poppen die je bij het omspitten vindt, zijn vaak van mieren, zoals je leest bij mieren bestrijden.

Ook een wormpje in een pruim of andere vrucht is geen aaltje maar de larve van een mot of wesp. Daar help je de vruchten tegen met insectengaas of het verzamelen van gevallen vruchten.