Tuinbomen kiezen: reken met de volwassen maat, niet met de plantmaat

Welke tuinboom past bij de grootte van je tuin?

De meeste fouten met tuinbomen komen voort uit de plantmaat. Een boompje van twee meter wordt in tien jaar een boom van zes, acht of meer meter, met een kroon van vier meter breed. Reken daarom met de volwassen hoogte en breedte die de kweker of een betrouwbare lijst noemt.

Voor tuinen tot ongeveer 75 vierkante meter komen kleine bomen in aanmerking, met een kroon van 2 tot 6 meter breed. In de tabel staan gangbare keuzes naast elkaar. Is je tuin echt klein, lees dan ook hoe je een kleine tuin slim benut.

Hoe ver van de erfgrens plant je een boom?

Het Burgerlijk Wetboek (artikel 5:42) bepaalt dat een boom minstens twee meter van de erfgrens staat, gemeten vanaf het midden van de voet. Voor heesters en heggen is dat een halve meter. De buurman kan instemmen met een kleinere afstand, en een verordening of plaatselijke gewoonte kan er ook van afwijken.

Overhangende takken mag je na een aanmaning zelf afsnijden (artikel 5:44), en doorgeschoten wortels van de buren mag je weghakken. Een boom langs de erfgrens ongevraagd flink kappen levert wel snel ruzie of een schadeclaim op. Plant liever ruim en praat vooraf. Voor een rij die als scherm dient, zijn hagen een andere keuze met eigen afstanden.

Welke boom kies je op bloei, vrucht of herfstkleur?

Een tuinboom moet meer doen dan schaduw geven. Bedenk wat je het hele jaar wilt zien: bloesem in het voorjaar, vruchten voor vogels, herfstkleur of een mooie stam in de winter. Een boom met twee goede eigenschappen is vaak meer waard dan twee bomen met één. Kies planten die in verschillende maanden bloeien, dan hebben insecten van het vroege voorjaar tot de late herfst voedsel.

Let ook op de plek. Een boom die in zon en halfschaduw goed doet, kan op een natte of schrale plek kwijnen. Gebruik de tabel om een wens aan een boom te koppelen, en kijk dan bij de soort zelf wat hij aan grond en licht vraagt.

Is een hazelaar of vlier een boom of een grote struik?

Niet alles wat een boom lijkt, is er een. De hazelaar is een meerstammige struik van 4 tot 8 meter hoog en breed die van januari tot maart bloeit. De vlier wordt 3 tot 10 meter hoog, bloeit in juni en juli en loopt na stevig snoeien gewoon weer uit.

Beide groeien als struik en nemen veel ruimte in. In een kleine tuin kies je dan liever een boom met een smalle kroon of een meerstammig exemplaar. Wil je ze toch houden, haal dan elk voorjaar een paar van de oudste stammen weg, zodat de struik vernieuwt in plaats van breder wordt. Andere grote struiken horen bij de heesters.

Welke esdoorn en beuk passen in een gewone tuin?

Onder de naam esdoorn vallen kleine bomen en reuzen. De Japanse esdoorn blijft meestal 3 tot 4 meter en past in een kleine tuin of een grote pot, in halfschaduw en beschut tegen wind. Acer is de Latijnse naam voor de hele groep, van struiken tot bomen van tientallen meters. De gewone esdoorn hoort bij de grote bomen en past niet in een rijtjeshuistuin.

Hetzelfde geldt voor de beuk, die tot 40 meter wordt en in een gewone tuin vooral als haag werkt. Wil je een esdoorn van gemiddelde maat, dan is de Franse esdoorn (Acer monspessulanum) met 6 tot 9 meter een kleinere keuze. Snoei een esdoorn in de zomer, want in het voorjaar bloedt hij.

Past een boom op stam of in een pot bij je terras?

Voor een terras of kleine voortuin zijn bomen op stam een optie. Ze hebben een rechte stam met een bolle of vlakke kroon, en blijven daardoor compact. Niet elke boom op stam is even winterhard, dus lees bij een winterhard boompje op stam welke buiten kunnen blijven.

In een pot is de keuze beperkt. Een Japanse esdoorn doet het goed in een grote pot, zolang de wortels niet uitdrogen en 's winters niet bevriezen. Een boom die uitgroeit tot meer dan een paar meter hoort niet in een pot: hij zet zijn wortels vast en kwijnt.

Wat vragen een sierkers en een wilg?

De sierkers bloeit in het voorjaar met rijke bloesem en is populair in de voortuin. Snoei kers- en pruimbomen liever niet in de winter, want winterwonden kunnen loodglans geven. Wacht tot na de bloei of snoei in de zomer.

De wilg groeit snel en staat graag in natte grond. Een knotwilg knot je van november tot maart, bij voorkeur eind februari of begin maart, en je laat een stompje staan. Een bolwilg knot je eind maart of begin april. Een wilg heeft veel ruimte en water nodig, dus houd afstand tot leidingen, gebouwen en de erfgrens. Voor een kleine tuin is hij meestal te groot.

Wat doet een boom met de schaduw, de wortels en het blad in je tuin?

Een boom verandert de tuin voor jaren. Onder de kroon wordt het schaduwrijker en droger, dus alleen planten die dat verdragen blijven er groeien. Bodembedekkers zijn daar een goede keuze, want ze bedekken de grond en redden zich in de schaduw.

Het blad dat in de herfst valt, is voedsel: laat het liggen of maak er compost van. De wortels van grote bomen zoeken in droge zomers water en kunnen leidingen, funderingen en bestrating opzoeken. Houd bij een grote boom dus ruim afstand van het huis, en kies bij weinig ruimte liever een kleine boom.

Welke tuinbomen kunnen tegen droogte?

Droge zomers maken de keuze moeilijker. De sierpeer 'Chanticleer' is volgens hoveniers erg droogtetolerant en kan zelfs aan de kust staan. Parrotia 'Jodrell Bank' groeit ook in droge schaduw en blijft maximaal 8 meter hoog bij 2 tot 4 meter breed.

De judasboom wordt 8 tot 10 meter hoog en is winterhard tot 15 graden onder nul, al moet een jonge boom tegen vorst beschermd worden. Het krentenboompje (4 tot 6 meter) wil geen te natte bodem. Kies voor de eerste jaren een plek waar je met een gieter bij kunt, want elke jonge boom heeft water nodig tot hij zelf wortelt. Een laag mulch rond de voet houdt de grond vochtiger.

Wanneer en hoe diep plant je een boom?

Plant een boom in de rustperiode, tussen oktober en maart, zolang de grond niet bevroren is. Graaf een gat dat breder is dan de wortelkluit, maar niet dieper dan de kluit hoog is. Een te diep geplante boom krijgt te weinig lucht bij de wortels en kwijnt. Zet hem recht, druk de grond aan en geef flink water. Zo ga je te werk bij bomen planten in het algemeen.

Een stevige paal tegen de wind geeft steun. Haal hem weg als de boom zelf stevig staat en controleer de bindband elk jaar, zodat hij de stam niet insnoert.

De eerste twee of drie zomers is een jonge boom kwetsbaar: de wortels zijn klein en de kluit droogt snel uit, ook als de grond eromheen vochtig lijkt. Geef in droge perioden elke week een flinke hoeveelheid water, liever één keer veel dan elke dag een beetje, zodat het water diep zakt. Een laagje compost in het voorjaar is genoeg, en snoei alleen dood of kruisend hout.

Wanneer snoei of kap je een boom, en wanneer bel je een boomverzorger?

Veel bomen snoei je het best in het groeiseizoen. Esdoorn, walnoot, berk en haagbeuk snoei je na 21 juni, omdat ze in de winter bloeden, leilinden juist in de winter. Neem nooit meer dan een kwart van de kroon in één keer weg en mijd het broedseizoen, grofweg 15 maart tot 15 juli. Dat is precies wat je doet bij bomen snoeien.

Werken op hoogte, grote takken en kettingzaagwerk zijn voor een boomverzorger. Voor kappen binnen de bebouwde kom heb je vaak een omgevingsvergunning nodig, en de gemeente bepaalt de regels, bijvoorbeeld naar stamdikte. Buiten de bebouwde kom geldt een kapmelding bij 1000 vierkante meter bomen of meer. Vraag het eerst bij je gemeente na.