Kijk eerst of onkruid van zaad of van wortel komt: zaadonkruid trek je uit voordat het zaad zet, wortelonkruid steek je zo volledig mogelijk uit. Tussen tegels werken een voegenkrabber en kokend water, en in de border houden mulch en bodembedekkers de grond dicht. Wacht na het klaarmaken van de grond twee tot drie weken met zaaien. Azijn en zout zijn niet toegelaten en helpen weinig, en soorten als Japanse duizendknoop en reuzenberenklauw vragen een eigen aanpak.
Een paardenbloem met penwortel haal je het best uit de grond met een onkruidsteker.
Alle gidsen over onkruid bestrijden
DuizendknoopWelke planten duizendknoop heten, en hoe je de woekerende Japanse soort uit elkaar houdt van een gewone sierplant.
Zevenblad bestrijdenDe werkwijze met een riek en zeil om zevenblad over een seizoen weg te krijgen.
Heermoes bestrijdenHoe je heermoes uitput met afknippen, afdekken en een betere bodem.
Duizendknoop herkennenHoe je Japanse duizendknoop herkent aan stengel en blad, en het verschil met onkruid dat erop lijkt.
KattenstaartWat met kattenstaart bedoeld wordt, wat kokend water en rode klaver doen en hoe je kruipend onkruid aanpakt.
Duizendknoop bestrijdenWat je doet als je duizendknoop hebt gevonden, wat een specialist mag en waarom dit jaren duurt.
Hondsdraf bestrijdenHoe je hondsdraf met de hand wegneemt en de schaduwplek ongeschikt maakt.
Waarom verschilt de aanpak per soort onkruid?
Onkruid is een plant die groeit waar je hem niet wilt. Een paardenbloem in het gazon is voor de een een probleem en voor de ander een bloem die bijen voedt. Handig is twee groepen te onderscheiden. Zaadonkruid, zoals vogelmuur, melde en straatgras, is eenjarig en komt telkens uit zaad opnieuw op. Wortelonkruid heeft een penwortel of wortelstokken, zoals paardenbloem, zevenblad, heermoes en kweekgras, en loopt uit elk achtergebleven stukje wortel weer uit.
Daar volgt je aanpak uit. Zaadonkruid trek je uit of schoffel je weg, bij voorkeur op een droge dag en voordat het zaad zet. Wortelonkruid is hardnekkiger, en spitten maakt het vaak erger omdat je de wortels in stukken breekt die elk opnieuw uitlopen. Houtige zaailingen zoals braam, berk en esdoorn haal je weg zolang ze jong zijn.
Welke aanpak past bij welk onkruid
Situatie
Voorbeelden
Wat past
Eenjarig onkruid dat telkens uit zaad komt
Vogelmuur, melde, straatgras, kruiskruid
Uittrekken of schoffelen voor de zaadvorming, de grond bedekken met mulch
Penwortel
Paardenbloem, zuring
Met een riek of onkruidsteker zo volledig mogelijk uitsteken
Wortelstokken en uitlopers
Zevenblad, heermoes, kweekgras, hondsdraf
Uitputten of afdekken, niet spitten of frezen
Windende planten met diepe wortels
Akkerwinde, haagwinde
Telkens het blad weghalen en afdekken
Houtige zaailingen
Braam, berk, esdoorn
Jong met wortel uitsteken
Hoe herken je onkruid aan bloem en groeiplek?
De bloem is het snelste kenmerk, al bloeit niet elke plant tegelijk. De groeiplek helpt ook: vochtig en schaduwrijk geeft andere soorten dan droog en zonnig, en kaal grind andere dan een dichte border. Wie het onkruid kent, weet of het van zaad of van wortel komt en daarmee welke methode werkt.
Bij een gele bloem denk je aan paardenbloem, boterbloem, klein hoefblad in het vroege voorjaar of kruiskruid. Een paars bloemetje is vaak hondsdraf, paarse dovenetel of reigersbek, en witte bloemetjes zijn meestal vogelmuur. Een grote witte schermbloem op een holle, gevlekte stengel kan berenklauw zijn, en die raak je niet aan. Een jonge plant ziet er anders uit dan een volgroeide, dus kijk ook van dichtbij naar blad en stengel. Een plantenapp geeft een eerste idee, maar controleer het resultaat zelf.
Onkruiden herkennen aan de bloem
Kleur bloem
Soort
Kenmerk
Type
Geel
Paardenbloem
Eén bloem op een holle, onvertakte steel, getand blad
Penwortel
Geel
Boterbloem
Glanzende kroonbladen, vijf per bloem
Wortel en uitlopers
Geel
Klein kruiskruid
Kleine bloempjes, witte pluisjes in de zomer
Zaad
Paars of blauw
Hondsdraf
Kruipend, niervormig blad, bloeit april tot juli
Wortel, kruipend
Roze tot paars
Paarse dovenetel
Hartvormig, behaard blad, vroeg in het voorjaar
Zaad
Wit
Vogelmuur
Kleine sterretjes, kiemt ook in de winter
Zaad
Wit
Zevenblad
Drie bladeren per steel, wit scherm in de zomer
Wortel en uitlopers
Hoe haal je onkruid weg met gereedschap, hitte en kokend water?
Op open grond is de schoffel of onkruidsteker het eenvoudigst. Schoffel alleen de bovenste paar centimeter en bij droog weer, zodat de losgeraakte plantjes verdorren en je geen nieuw zaad naar boven haalt. Een grastrimmer houdt het blad kort, maar put wortelonkruid niet uit.
Tussen tegels werken een voegenborstel of haakvormig krabbertje het best, aangevuld met kokend water of stoom, wat je uitwerkt bij onkruid tussen tegels verwijderen. Een brander schroeit het blad van zaadonkruid, maar bij wortelonkruid blijft de wortel leven en moet je steeds herhalen. Per ondergrond past een ander gereedschap om onkruid te verwijderen. Het brandgevaar bij droogte is het grootste nadeel.
Hoe voorkom je onkruid met mulch, zeil en bodembedekkers?
De meeste winst haal je uit een bedekte grond. Een laag schors, compost, maaisel of stro geeft zaadonkruid minder kans, en een laag van ongeveer 7,5 centimeter in de late winter vermindert het aantal zaailingen. Planten die de grond dicht bedekken doen hetzelfde, zoals de bodembedekkers die weinig onderhoud vragen. Wacht na het klaarmaken van de grond twee tot drie weken met zaaien, zodat eenjarig onkruid eerst kiemt en je het in één keer weghaalt.
Een overwoekerde plek dek je een seizoen tot een jaar af met stevig zeil, of met karton met compost of houtsnippers erop. Een zeil werkt alleen als je de randen goed vastzet. Verharding lost het niet op, want op tegels ontstaat groene aanslag en in de voegen groeit alsnog onkruid. Een terras of tuinpad kun je slim inrichten.
Maten die onkruid voorkomen
Maatregel
Maat of duur
Werkt vooral tegen
Laag mulch van organisch materiaal
Ongeveer 7,5 cm dik
Zaailingen in de border
Wachten tussen grondbewerking en zaaien
2 tot 3 weken
Eenjarig zaadonkruid
Zeil of karton op een overwoekerde plek
Een seizoen tot een jaar
Wortelonkruid
Rand van tegels langs de border
Tot ongeveer 30 cm diep
Oprukkend wortelonkruid
Verharding in de tuin
Hooguit 15 m2 (half)verharding
Groene aanslag en onkruid in voegen
Maten zijn richtwaarden. Soort onkruid en grond bepalen wat werkt.
Welke middelen mogen en welke niet?
Als particulier gebruik je alleen een bestrijdingsmiddel dat het Ctgb voor niet-professioneel gebruik heeft toegelaten. Dat zie je aan het toelatingsnummer op het etiket, dat met NL of EU begint of op N eindigt. Gebruik geen middel voor professionals, spuit niet waar het kan afspoelen naar sloot of riool en niet bij bloeiende planten. Restanten en verpakking lever je in als klein chemisch afval.
Huismiddelen als azijn, zout en chloor zijn geen toegelaten bestrijdingsmiddelen. Ze zijn niet getest, werken meestal alleen op het blad en schaden bodem, planten ernaast en water. Een toegelaten product met azijnzuur mag op verharding wel. Voor onkruid weg met azijn of zout geldt dus een aparte uitleg. Chloor en zoutzuur gebruik je nooit. Een hovenier mag in principe geen middelen gebruiken in tuinen van particulieren, behalve tegen moeilijk te bestrijden planten zoals Japanse duizendknoop.
Welke onkruiden zijn het lastigst en wat doe je ermee?
Sommige soorten verdienen een eigen aanpak. Zevenblad breidt zich uit met witte ondergrondse uitlopers en haal je weg met een riek, een seizoen afdekken en geduld, zoals bij zevenblad bestrijden staat. Heermoes heeft wortelstokken tot ongeveer 1,5 meter diep, heet in de volksmond soms paardenstaart of kattenstaart, en put je uit met afknippen, zoals bij heermoes bestrijden staat. Paardenbloem steek je uit met de hele penwortel, en hondsdraf haal je met de uitlopers los, wat je bij hondsdraf bestrijden vindt.
Bij akkerwinde en haagwinde haal je steeds het blad weg en dek je de plek af, want de wortels gaan diep en elk stukje loopt uit. Een onkruid van twee meter hoog is vaak reuzenberenklauw of duizendknoop, en die maai je niet zomaar. Je kunt duizendknoop herkennen en bestrijden, en er is meer te weten in alles over duizendknoop.
Hoe pak je zaadonkruid in de moestuin en op de oprit aan?
Op open grond is zaadonkruid een jaarlijkse klus. Melde, vogelmuur, kruiskruid en wilde postelein komen op zodra de grond is bewerkt. Varkensgras groeit kruipend en taai op hard betreden grond, langs opritten en tussen tegels, en basterdwederik kiemt ook in de winter en verspreidt zich met pluisjes.
De regel blijft dezelfde: pak ze vroeg aan en laat geen zaad komen. Wacht je tot het zaad zit, dan zaai je het onkruid bij het wieden zelf uit. Op een oprit met losse stenen of grind schoffel je op een warme, droge of winderige dag, zodat blootgelegde wortels snel opdrogen. Grind op worteldoek blijft langer schoon, maar blad en stof op het doek geven toch weer kiemplekken.
Wat doe je met grasachtig onkruid en onkruid in het gras?
Grasachtig onkruid als kweekgras, straatgras en hanenpoot valt tussen gras of in de border lastig op. Kweekgras heeft ondiepe witte wortelstokken, die je beter met een riek lichten zonder te spitten dan hakken, want elk stukje geeft een nieuwe pol. Straatgras en hanenpoot zijn eenjarig en nestelen zich op kale plekken.
In een gazon of weide helpt een dichte grasmat meer dan een middel. Maai vaker, voer het maaisel af en steek bredere onkruiden zoals paardenbloem en zuring uit. Bij een gazon horen nog meer problemen in het gazon.
Laat je onkruid soms beter staan?
Niet elk onkruid is een probleem. Klaver, madeliefjes, paardenbloem en hondsdraf voeden bijen en hommels en houden de grond bedekt, zodat agressievere wortels minder kans krijgen. In een natuurlijk gazon zijn het weidebloemen.
Het wordt een probleem zodra ze planten in een border verdringen of je een strak gazon wilt. Laat ze dan staan waar ze niets in de weg zitten en houd de randen kort. Zo bespaar je tijd en pak je de lastige soorten als zevenblad en duizendknoop wel consequent aan. Kale grond is slechter dan bedekte grond, want daar vestigt zich binnen enkele weken de volgende soort.
Wat doe je met onkruid op de composthoop?
Onkruid met uitlopers, penwortels of zaden hoort niet in je eigen compost, want het komt in de tuin terug. Doe het in het gft of laat het eerst verdorren op een zeil. Zaadonkruid dat je voor de bloei hebt uitgetrokken, kan wel op een goed warme hoop. Resten van duizendknoop en reuzenberenklauw gaan nooit op de composthoop, maar in een afgesloten zak bij het restafval.
Staan er veel kwalen in je tuin, zoals gele vlekjes of zieke bladeren, dan gaat het om plantenziekten.
Uit de praktijk
Overal hetzelfde onkruid en toch geen naam
Een tuinier zag op elk perk hetzelfde onkruid en hoopte aan de plant de grond te kunnen aflezen. Het bleek een basterdwederik, een pioniersplant van halfschaduw en vochtige, voedselrijke grond. Hij zaait zich over afstand uit, wortelt snel vast en groeit ook in de winter door. Bij het wieden werd hij vaak gemist, waarna hij gewoon verder groeide. Uittrekken voor de bloei is de oplossing, en als signaalplant zegt hij weinig over de bodem.
Wilde postelein die na het schoffelen weer wortelt
In een moestuin op zure zandgrond kwam elk jaar veel wilde postelein op. Na het schoffelen schoot de plant opnieuw wortel, en op zijn kop gelegd duurde het lang voor hij was uitgedroogd. Trek hem daarom uit voordat hij zaad zet en leg hem niet op de grond, maar zet hem in de zon op een tegel of doe hem bij het afval. De groene zaaddoosjes zijn moeilijk te zien.
Hondsdraf die waternavel bleek
In een gazon dacht een bewoner aan hondsdraf, maar het blad was anders gelobd. Het bleek waternavel, een plant van vochtige grond die ook in grasland het goed doet. Het gazon was niet bijzonder nat, maar te vaak sproeien kan hem een voordeel geven. Eerst de juiste plant benoemen voorkomt dat je de verkeerde aanpak kiest.
Veelgestelde vragen
Hoe kan ik tweezaadlobbige onkruiden bestrijden?
Tweezaadlobbige onkruiden zijn de breedbladige soorten, zoals paardenbloem, klaver, boterbloem en zevenblad, in tegenstelling tot gras. Voor particulieren werkt handwerk het best: uittrekken of uitsteken en het gras dichthouden. Een middel mag alleen als het voor niet-professioneel gebruik is toegelaten, wat je aan het toelatingsnummer ziet.
Wat zijn onkruiden?
Onkruid is elke plant die groeit op een plek waar je hem niet wilt. Er is geen botanische groep van, want veel onkruiden zijn gewone wilde planten. Je verdeelt ze het best naar groeiwijze: zaadonkruid dat eenjarig is, wortelonkruid met een penwortel of wortelstokken, en houtige zaailingen. Die indeling bepaalt je aanpak.
Wat zijn die gele bloemen langs de weg?
Langs de weg zie je vooral paardenbloem, die van maart tot oktober bloeit, klein hoefblad in het vroege voorjaar, boterbloem en later in de zomer kruiskruid. Ze staan op open, vaak verstoorde grond en voeden bijen en vlinders. In je eigen tuin haal je ze weg als ze andere planten verdringen.
Welke bloemen lijken op paardenbloemen?
Biggenkruid en ruige leeuwentand lijken erop. Het verschil zit in de steel: een paardenbloem heeft één bloem op een holle, onvertakte steel, de andere hebben meerdere bloemen aan een vertakte steel. Ook het blad verschilt. Het onderscheid doet ertoe, want de paardenbloem heeft een diepe penwortel die je moet uitsteken.
Hoe kan ik akkerwinde bestrijden?
Akkerwinde heeft diepe wortels waaruit elk stukje weer uitloopt, dus hakken en spitten werken niet. Haal het blad weg zodra het verschijnt, dek de plek een seizoen of langer af met zeil en plant daarna dicht. Haagwinde met grote witte trompetbloemen pak je hetzelfde aan.
Welk onkruid heeft gele bloemen?
Paardenbloem, boterbloem, klein kruiskruid, klein hoefblad en klaverzuring hebben gele bloemen. Je onderscheidt ze aan blad en steel: paardenbloem heeft een rozet van getande bladeren, boterbloem glanzende kroonbladen en een kruipende groei, klaverzuring driedelig hartvormig blad. De aanpak hangt af van de soort.
Wat te doen tegen paardenstaart onkruid?
Paardenstaart is een andere naam voor heermoes. De wortelstokken gaan tot ongeveer 1,5 meter diep, dus uitgraven werkt niet. Knip of schoffel de stengels steeds af, dek de plek af en verbeter de afwatering, want de plant groeit op natte, verdichte grond. Reken op jaren. Hoe je dat uitputten stap voor stap doet, staat in de aanpak van heermoes.
Is melde onkruid?
Ja, melde is een eenjarig zaadonkruid dat vooral in moestuinen en op kale borders opkomt. Laat de plant geen zaad zetten, want hij maakt er veel van. Trek hem uit zolang hij jong is en voordat hij bloeit, en houd de grond bedekt met mulch om nieuwe kieming te remmen.
Wat is het ergste onkruid in mijn tuin?
Dat hangt van je grond af, maar het lastigst zijn de soorten die uit elk stukje wortel terugkomen: Japanse duizendknoop, heermoes, zevenblad en kweekgras. Reuzenberenklauw is het gevaarlijkst, omdat het sap huidschade geeft. Bepaal eerst de soort, want de aanpak verschilt en soms gelden er regels.
Bladluis bestrijdenLuizen en andere insecten op planten: zwarte luizen, spint, rupsen in de buxus. Herken het insect en kies de aanpak die past, zonder onnodig te spuiten.
Slakken en mierenSlakken, mieren, emelten, engerlingen en aaltjes: zo herken je wat er in je tuin vreet, wanneer je ingrijpt en welke aanpak bij jouw plaag past.
PlantenziektenPlantenziekten en schimmels herken je aan de vlek: wit poeder, gele vlekken of oranje stippen. Zo zie je wat het is en wat je er zelf aan doet.
Dieren werenDieren weren uit de tuin zonder gif: zo herken je mol, woelrat en kat aan hun sporen en pak je ze aan met gaas, een mollennet en dichte beplanting.
Wespen en hoornaarsHoornaar en wesp zijn familie, maar verschillen in grootte, nest en gedrag. Zo herken je ze, waar ze nestelen en wanneer je een specialist inschakelt.
Zieke plantenPlant krijgt gele bladeren of hangt slap? Controleer eerst water, wortels en grond. Zo herken je de oorzaak bij tuinplanten en weet je wat je dan doet.
