Rozemarijn: volle zon, droge voeten en voorzichtig snoeien

Welke plek en grond wil rozemarijn?

Rozemarijn komt uit de Middellandse Zee en wil volle zon en een droge, arme, doorlatende grond. Een beschutte plek tegen een zuid- of westmuur is ideaal. Zware klei maakt hem niet af door kou maar door vocht rond de wortels, dus een plek waar water blijft staan is de slechtste keuze.

Is je grond zwaar, werk dan scherp zand of grind door de plantplek of zet hem op een verhoogd bedje. In een bak of pot redt hij zich ook, en hij kan er een paar weken zonder water. Geef weinig voeding, want rijke grond maakt hem slap en minder geurig. Een pot van enkele liters met een gat in de bodem is genoeg voor één plant.

Hoe plant en vermeerder je rozemarijn?

Plant rozemarijn in het voorjaar, zodra er geen vorst meer komt, zodat hij voor de winter kan wortelen. Zet de plant op dezelfde diepte als in de pot en iets hoger dan de omgeving, zodat het water wegloopt. Geef het eerste jaar regelmatig water. Daarna redt hij zich met weinig. Een plant uit een kas wen je eerst een paar dagen aan de buitenlucht.

Vermeerderen doe je het best met halfhoutige stekken in de zomer: een jonge scheut van een gezonde plant, zonder bloem. De aanpak lijkt op die van lavendel stekken. Zaaien kan ook, maar het gaat langzaam en de planten verschillen onderling. Wat je over voorzaaien moet weten, staat in het zaaiverhaal voor de moestuin.

Is rozemarijn winterhard en kan hij buiten overwinteren?

Rozemarijn is matig winterhard. In doorlatende grond op een beschutte plek overleeft hij de meeste winters, maar bij strenge, langdurige vorst kan hij doodgaan. Gevaarlijker dan kou is een natte winter. Kruipende soorten zijn meestal gevoeliger dan de rechtopgroeiende.

In een pot bevriezen de wortels sneller. Zet de pot bij strenge vorst op een koele, lichte, vorstvrije plek. De meeste kuipplanten willen in de winter 5 tot 12 graden. Haal ze zo laat mogelijk naar binnen en geef heel weinig water. Een iets te warme ruimte is minder schadelijk dan een te koude. Bij langdurige kou pak je de plant luchtig in vliesdoek.

Wanneer en hoe snoei je rozemarijn?

Snoei in het voorjaar, rond april of mei, als de strenge vorst voorbij is. Knip de jonge scheuten licht terug en haal dode takken weg. Ga niet diep in het oude, verhoute deel, want daar loopt rozemarijn slecht uit en een plant die hard terug wordt gezet, kan het niet overleven.

Na de bloei kun je licht bijknippen om de vorm te houden. Als je dat elk jaar een beetje doet, blijft de plant compact en wordt hij onderin niet kaal. Een plant die jaren onbesnoeid is en kaal onderin staat, krijgt niet altijd nieuwe scheuten uit het oude hout. Neem dan een stek en begin opnieuw.

Hoe oogst, droog en bewaar je rozemarijn?

Je kunt rozemarijn het hele jaar plukken, een paar takjes tegelijk. Knip liever de jonge toppen dan het harde hout. De naalden zijn stevig, dus rozemarijn droogt goed. Hang kleine bosjes ondersteboven op een luchtige, schaduwrijke plek of leg de takjes op een rek. Strip de naalden van de stelen zodra ze droog zijn.

Verse rozemarijn houd je een paar dagen met de stelen in een glas water of los in de koelkast. Bij een overvloed kun je takjes invriezen. Zachter blad zoals dat van basilicum droog je juist liever niet maar vries je in.

Struik, boom of kruipend: welke rozemarijn kies je?

Gewone rozemarijn groeit rechtop als een compacte struik. In een milde streek en op een beschutte plek kan hij flink groot worden. Kruipende rozemarijn blijft laag en hangt over een muurtje of rand, maar is vaak gevoeliger voor vorst.

Koop of kweek rozemarijn als Rosmarinus officinalis en vraag bij twijfel naar de Latijnse naam op het plantlabel. Onder namen als wilde rozemarijn gaan soms andere planten die je niet in de keuken wilt gebruiken.

Welke vorm bij je past, hangt af van de plek. Rechtop groeiend past in een kruidenborder of als lage haag langs een pad. Kruipende rozemarijn is mooi op een muurtje of in een hoge bak, waar hij over de rand kan hangen en je hem tegen de wind kunt beschermen.

Kan rozemarijn in een pot of op het balkon?

Ja, rozemarijn doet het goed in een pot op een zonnig balkon of terras. Gebruik doorlatende potgrond, zorg voor een gat in de bodem en leg een laagje grind onderin. Zet de pot niet in een schotel met water. Geef pas water als de bovenste paar centimeter droog zijn.

In de winter heeft een pot meer last van vorst dan de vollegrond, omdat de wortels er sneller bevriezen. Zet hem bij strenge kou tegen een muur of binnen op een koele, lichte plek. Haal hem zo laat mogelijk naar binnen. Is de kluit nat, zet hem dan eerst onder een afdak te drogen, want een natte kluit gaat makkelijk rotten. Na de laatste vorst mag hij weer naar buiten. Op een balkon met potten is rozemarijn een gemakkelijke plant.

Wat zijn de nadelen van rozemarijn en wat past ernaast?

De nadelen zijn bekend: een natte winter kan hem doden, hij wordt houtig zonder snoei en in de schaduw groeit hij slecht. Op een zonnige plek met droge grond heb je er jaren plezier van. Pluk kevers of larven die aan het blad zitten met de hand van de plant.

In een kruidenbak past salie er goed naast, want die houdt net als rozemarijn van zon en droge grond. Munt wil juist vocht en een eigen pot, omdat hij woekert. Wat bij elkaar past, bepaal je met de verse kruiden. Rozemarijn tussen groenten zet je met de planner voor combinatieteelt en vruchtwisseling op een goede plek.