Druif snoeien: in de winter terug tot twee ogen, in de zomer bijsturen

Wanneer snoei je een druif?

De hoofdsnoei valt van begin december tot eind februari, nadat de bladeren zijn gevallen en zolang het niet vriest. Snoei je in maart of later, dan bloedt de plant: hij verliest veel sap uit de verse sneden. In november kan het soms al, zodra alle bladeren eraf zijn, maar december is veiliger.

Sommige tuiniers wachten liever tot laat in februari, omdat verse wonden in een strenge winter lang kwetsbaar blijven voor vorst. Dan zit je wel dicht bij het bloeden. Een rustige dag zonder vorst is belangrijker dan een datum. Per maand zie je het in de snoeikalender.

Hoe snoei je een druif in de winter?

Een druif bestaat uit een stam, daaraan een of meer gesteltakken en daarop de vruchttakken die elk jaar opnieuw uitlopen. De gesteltak blijft jaren staan. De vruchttakken van afgelopen zomer snoei je terug tot twee ogen, zoals een knop heet. Uit die ogen groeien in het voorjaar de nieuwe vruchttakken met de trossen. Knip ongeveer een centimeter boven het bovenste oog, zodat de knop niet uitdroogt.

De vorm hangt af van de stand van de gesteltakken. Bij een cordon lopen ze horizontaal langs een draad en blijven de korte vruchttakken erop zitten. Bij een gordijnvorm hangen de vruchttakken naar beneden. Welke vorm je ook kiest, snoei de gesteltak nooit terug tot op de stam, want daar groeit het hout dat de trossen draagt. Dode en kruisende takken haal je altijd weg.

Waar plant je een druif en hoe bouw je hem op?

Een druif wil zon, een beschutte plek en doorlatende grond. Een zuidmuur of een pergola op het zuiden is ideaal, want de warmte van de muur helpt de bessen rijpen. Plant in het najaar of het vroege voorjaar, zolang de grond niet bevroren is, en geef de plant een stevige steun van palen met draden, want een volgroeide druif is zwaar.

In de eerste jaren bouw je de vorm op. Laat de plant eerst goed wortelen, kies dan de sterkste loot als stam en bind hem aan. Snoei in de eerste winter de zijloten terug tot enkele ogen, zodat de plant sterke gesteltakken maakt in plaats van veel dunne takjes. Verwacht in het eerste en tweede jaar nog nauwelijks trossen en haal de eerste bloemen weg, zodat de plant zijn kracht in wortels en takken steekt.

Hoe pak je de zomersnoei aan: dieven, toppen en uitdunnen?

De zomersnoei begint zodra de kans op nachtvorst voorbij is, ongeveer half mei. Haal dan de dieven weg, de ongewenste scheuten in de oksels van de bladeren, en laat per vruchttak maar een paar trossen staan. Doe dit in een paar rondes, want de plant heeft blad nodig om suikers te maken. Een gezonde druif kan in één zomer meters aan nieuwe loten maken.

Topp een doorgeschoten vruchttak boven de laatste tros en laat daar nog flink wat blad staan: dat blad levert de suikers voor de tros. In juni dun je de trossen uit, waarbij ongeveer 60 procent van de bessen verdwijnt. Wie dat overslaat, krijgt dichte trossen met kleine, zure bessen. Een netje of zakje om de tros houdt wespen weg, die vaak al beginnen als de druif bijna rijp is.

Loten inkorten in de zomer versnelt de rijping niet echt, maar het brengt meer licht en lucht bij de trossen en dat helpt tegen schimmel. Bijsnoeien kan tot ver in augustus, maar niet vlak voor de oogst, want dan haal je blad weg dat nog suikers moet maken. Laat sterke loten niet over de grond groeien. Bind ze op of kort ze in, zodat het fruit schoon en droog blijft.

Hoe snoei je een oude of verwaarloosde druif?

Een druif die jaren niet is gesnoeid, is een kluwen van takken zonder vorm. Begin met dode, zieke en kruisende takken en kies dan een of twee sterke gesteltakken om te houden. Haal de rest weg. Is het veel hout, verdeel het dan over twee of drie winters, zodat de plant kan herstellen.

Voor dikke takken gebruik je een scherpe, schone zaag en maak je de snede iets schuin, zodat er geen regenwater in blijft staan. Weet je niet zeker welke takken je moet houden, wacht dan een seizoen en kijk welke scheuten in de zomer sterk uitlopen. Een zwakke plant krijgt eerst een jaar rust.

Wanneer snoei je vijg, framboos, braam en bessen?

Naast een druif komen deze soorten het vaakst voor. Een vijgenboom snoei je in het voorjaar, een jonge boom korter dan een oude. Bij frambozen hangt alles af van het type: een zomerframboos draagt op de ranken van vorig jaar, een herfstframboos op die van dit jaar en gaat in maart of april tot vlak boven de grond. Een braam draagt op tweejarig hout, dus de oude ranken gaan weg en de nieuwe blijven.

Weet je niet welk type framboos je hebt, kijk dan wanneer hij draagt: plukken in juli en nog eens in september wijst op een herfstframboos, alleen in juli op een zomerframboos. Bij twijfel snoei je pas in het voorjaar, als je ziet welke takken uitlopen. Dode takken blijven kaal. De vraag die steeds terugkomt is op welk hout de plant draagt: oud, jong of allebei.

Hoe snoei je rode bes, kruisbes en blauwe bes?

Een rode bes of aalbes bouw je op uit vier of vijf gesteltakken, de blijvende hoofdtakken. Lange takken kort je in boven een knop die naar buiten wijst, zodat de struik open blijft en er licht in komt. De hoofdsnoei valt van eind november tot half februari, op een dag zonder vorst. In mei of juni volgt een lichte zomersnoei, die minder belangrijk is dan de wintersnoei. Stap voor stap gaat dat zoals bij het snoeien van een rode bes.

Een kruisbes werkt iets anders. In de eerste drie jaar houd je zes tot acht gesteltakken en kort je ze met de helft in. Later haal je vooral kruisende, hangende en dode takken weg. Kruisbessen bloeien op ouder hout, dus kort je in de zomer de nieuwe zijtakken in op het vijfde blad. Een blauwe bes heeft nauwelijks snoei nodig: haal in de rustperiode alleen oude, dode en kruisende takken weg en kort lange takken zo nodig met ongeveer een derde in. Voor een zwarte bes bestaat alleen een kort advies: snoei na de oogst en kort de takken die bessen droegen terug, een vaste maat is niet bekend.

Hoe werk je wonden schoon af?

Een gespleten of gebroken tak is gevoelig voor ziekte, dus gebruik scherp gereedschap en knip schuin boven een oog, zodat regenwater afloopt. Veeg de bladen van je schaar af met ontsmettingsalcohol als je van een zieke naar een gezonde plant gaat. Het gereedschap is maar een deel van het werk, want het juiste moment en de basisregels voor snoeien horen er ook bij.

Maak geen onnodig grote wonden en gebruik geen wondafdekmiddelen als routine, want ze doen meestal weinig. Draag handschoenen bij frambozen en bramen, omdat de stekels aan kleding blijven haken. Zieke takken ruim je op via de groenbak en niet via de composthoop, zodat schimmels zich niet verspreiden. Fruitbomen in dezelfde tuin pak je aan zoals bij het snoeien van fruitbomen. Voor het planten en kiezen van soorten kijk je naar druiven en vijgen en aardbeien en bessen.