Hoornaar en wesp herkennen: grote dieren, kleine nesten en wat je doet

Wat is het verschil tussen een wesp en een hoornaar?

In Nederland leven ongeveer 6000 wespensoorten, maar slechts 15 daarvan vormen volken. Alleen de gewone en de Duitse wesp, de limonadewespen, komen op zoet af. Hoornaars horen ook tot de wespen, maar zijn veel groter en jagen vooral op andere insecten. In het voorjaar lijkt een hoornaarnest nog op een wespennest, pas in de zomer zie je het verschil aan de grootte en de plek.

Beide bouwen in het voorjaar een papieren nest en laten het in de herfst achter. Alleen de nieuwe koninginnen overwinteren, en het nest wordt niet opnieuw gebruikt. Over de groei van zo'n nest gaat het wespennest.

Hoe zie je aan het dier of het een wesp of hoornaar is?

De grootste aanwijzing is de maat. Een hoornaar is bijna twee keer zo lang als een wesp, vliegt zwaarder en lager en brom dieper. De Europese hoornaar is bruinrood met een geel achterlijf. De Aziatische is donkerder en heeft gele pootuiteinden, wat de Nederlandse naam geelpoothoornaar verklaart. Een koningin is groter dan een werkster, dus kijk in april en mei extra goed.

Soort bepalen op een foto lukt alleen met een scherpe opname van opzij, waarop poten en achterlijf te zien zijn. Twijfel je, laat het dan door een deskundige beoordelen en geef je waarneming door op Waarneming.nl. Een grote hoornaar in de nazomer is vaak een mannetje of een nieuwe koningin, en wijst dus niet per se op een nest in de buurt. Wil je zeker weten welke het is, dan kun je een hoornaar herkennen.

Wat gebeurt er in welke maand?

Het seizoen bepaalt wat je ziet. In april en mei zoeken koninginnen een nestplek, in juni en juli groeit het volk en van eind juli tot in september is de overlast het grootst. In de herfst verschijnen mannetjes en jonge koninginnen. Na de eerste vorst sterft het volk, behalve de koninginnen die overwinteren.

Een mild voorjaar of een warme nazomer verschuift de maanden een paar weken. Voor een tuinier zijn er twee kijkmomenten: in april en mei in schuren, carports en vogelkastjes, en in de herfst in kale bomen, waar een groot zomernest dan opeens zichtbaar wordt. Een leeg nest in de winter hoeft niet weg.

Wat eten ze en waar nestelen ze?

Wespen en hoornaars vangen vliegen, rupsen en bladluizen om hun larven te voeren. Op een rustige plek in de tuin ruimen ze zo ook plaaginsecten op. De volwassen dieren drinken zoet, zoals nectar, rijp fruit en limonade. Een fruitboom die in augustus kaal wordt gegeten, heeft vaker last van wespen dan van hoornaars. Ruim afgevallen fruit snel op en leg het afgedekt op de composthoop, want rottend fruit trekt beide soorten aan. De Aziatische hoornaar blijft ook voor bijenkasten hangen en pakt bijen uit de lucht, wat imkers veel zorgen baart.

Wespen zoeken een droge, holle plek in een schuur, spouwmuur, dak, struik of de grond. De Aziatische hoornaar bouwt eerst een klein voorjaarsnest op een beschutte plek, vaak in een schuur, carport of vogelkastje, en verhuist daarna naar een groot, los zomernest hoog in een boom. Ook in hagen, struiken en onder dakranden kan hij nestelen. Over insecten in de tuin staat meer bij insecten en bladluis.

Hoe gevaarlijk is een hoornaar of wesp?

Een hoornaar of wesp steekt als hij zich bedreigd voelt of zijn nest verdedigt. Voor de meeste mensen is een steek pijnlijk en zwelt hij op. Bij een allergische reactie, meerdere steken in korte tijd of een steek in mond of keel is het een noodgeval, en bel je 112. Een nest van de Aziatische hoornaar kan bijtende vloeistof richting de ogen spuiten. Dat geeft meestal tijdelijke klachten.

Blijf daarom minstens 5 meter van een nest, stop met snoeien en maaien en loop bij een aanval gebogen en rustig weg, met je gezicht en nek beschermd. Dood geen hoornaar, want hij geeft een alarmstof af die andere dieren aantrekt. Leer kinderen dat ze een nest niet aanraken en er niet naar gooien.

Wanneer laat je een wespennest gewoon zitten?

Een wespennest hangt maar één seizoen. Zolang je het met rust laat en het niet in de weg zit, is er volgens wespenconsulenten niets aan de hand. Sluit de uitvliegopening nooit af en haal het nest niet zelf weg, want dan zoeken de wespen een andere uitweg, vaak naar binnen. Chemische middelen zijn meestal alleen voor binnen bedoeld en doden zelden een heel nest. Zie gif daarom als laatste redmiddel.

Zit het nest echt in de weg, schakel dan een wespenconsulent in. Die kan een nest diervriendelijk verplaatsen, maar dan moet het minstens 3 kilometer weg, anders keren de wespen terug. Een gewone bestrijder werkt sneller maar doodt het volk. Zo ziet een wespennest bestrijden eruit, met wat je van beide kunt verwachten.

Hoe houd je wespen bij het eten en uit je huis weg?

Een enkele wesp verjaag je met een plantenspuit met water. Nepnesten werken waarschijnlijk niet. Het meeste effect hebben maatregelen die de aantrekkingskracht verminderen: dek eten en zoete drankjes af, drink niet uit open blikjes en ruim afgevallen fruit en limonademorsen op.

Wil je wespen buiten je huis houden, sluit dan ventilatieopeningen die lager zitten dan 2 meter af met insectengaas. Hoger dan 2 meter maak je geen gaten dicht die breder zijn dan 7 millimeter, omdat vleermuizen die gebruiken. Overlast is vooral groot in augustus, als het nest volgroeid is en de werksters massaal uitvliegen. Daarna neemt het snel af.

Hoe werk je veilig in een tuin met nesten?

De meeste steken vallen tijdens klussen vlak bij een nest. Controleer voor het snoeien van een haag of boom of er een nest in hangt, en stop meteen met zagen, maaien of hakselen als je er een ziet. Zet elektrisch gereedschap uit en trek je rustig terug. Een nest hangt soms laag in een haag of struik, en in schuren onder planken of bij vogelkastjes.

Let ook op gaten in de grond, want een nest in de grond valt pas op als er wespen om je heen vliegen. Kijk bij het snoeien van een haag ook naar broedende vogels, die je volgens de regels niet mag verstoren.

Wat doe je als je een nest vindt?

Wat je doet, hangt af van wat je vindt en waar. Een enkel dier in de tuin is geen melding waard. Een nest op een drukke openbare plek, zoals een speeltuin, meld je bij de gemeente of provincie. Staat het nest op je eigen terrein, dan ben jij verantwoordelijk en schakel je een professionele bestrijder in.

Hangt er een gewoon wespennest bij de deur of in een spouwmuur, dan laat je het weghalen door een wespenbestrijder of wespenconsulent, want de brandweer doet dat niet. Gaat het om een hoornaar, dan moet je weten wat je mag en wie het regelt als je een hoornaar bestrijdt. Zit het nest op een plek zonder overlast, dan hangt het maar één seizoen en kun je het laten zitten.

Waarom doodt of meld je een hoornaar niet zomaar?

Veel mensen willen een Aziatische hoornaar meteen doden. Dat werkt zelden: een gedode hoornaar geeft een alarmstof af die andere dieren aantrekt, en het nest blijft staan. Een nest laat je weghalen door een professional die zonder gif werkt. Koop ook geen vallen, want die vergroten de kans op steken en doden nuttige insecten.

De Aziatische hoornaar staat sinds 2016 op de Unielijst van invasieve exoten, dus je mag hem niet houden, kweken, verhandelen of vervoeren. Volledig verwijderen kan niet meer, en provincies zijn daar ook niet meer toe verplicht. Provincies bestrijden hem vooral in natuurgebieden, en gemeenten halen soms een nest weg op een risicovolle plek. Bij de Europese hoornaar is ingrijpen meestal niet nodig. Laat het dier met rust en vraag bij een nest op een lastige plek een wespenconsulent om advies.

Welke rol spelen natuur en de rest van de tuin?

Vogels, spinnen en libellen eten wespen, maar dat is geen oplossing voor een nest dat je liever kwijt bent. Een gevarieerde tuin met bloemen, wat dood hout en water houdt de insecten in balans, en dan blijft geen enkele soort lang de baas. Wespen en hoornaars horen daar als jagers van vliegen en bladluizen bij, zolang hun nest niet in de weg zit. Dat hoort bij natuur in de tuin. Heb je last van andere dieren, kijk dan bij dieren weren, en voor plagen in de grond bij slakken en mieren.