Winterharde planten: kies bij de plek en plant in het najaar
Plant winterharde planten in oktober en november of in het vroege voorjaar, als de grond los is en niet bevroren. Kies ze bij de plek: zon, halfschaduw of schaduw, droge of vochtige grond. Reken op zeven tot negen middelhoge vaste planten per vierkante meter. Bij planten kiezen vind je meer keuzehulp, en de plantenkiezer filtert op standplaats, kleur en bloeitijd.
Dit heb je nodig
- Hoe lang het duurt
- Ongeveer een kwartier per plant
- Hoe moeilijk het is
- Goed zelf te doen
- Wat het kost
- Wisselend, afhankelijk van aantal en soort
Gereedschap
- Schep of plantschop
- Gieter of tuinslang
- Hark
Materiaal
- Compost of potgrond voor het plantgat
- Mulch, bijvoorbeeld snippers of bladcompost
Zo plant je een winterharde plant stap voor stap
De volgorde is bij elke vaste plant of heester hetzelfde: eerst de plek, dan het gat, daarna water.
Stap 1 Kies de plant bij de plek
Bepaal eerst hoeveel zon de plek krijgt en wat voor grond er ligt. Kies daarna de plant die daarbij past, dan hoef je hem later niet te verplanten.
Stap 2 Plant in het najaar of vroege voorjaar
Oktober en november of maart en april zijn de beste maanden. De grond moet los zijn, niet bevroren en niet drassig.
Stap 3 Laat de wortelkluit eerst nat worden
Zet de plant in de pot een tijdje in een emmer water, tot er geen luchtbellen meer opkomen. Een droge kluit neemt later moeilijk water op.
Stap 4 Graaf een gat dat twee keer zo breed is als de kluit
Maak het gat net zo diep als de pot waarin de plant stond. Meng de grond uit het gat met wat compost en houd de plantafstand aan die bij de soort hoort.
Stap 5 Haal de plant uit de pot en plant hem op dezelfde diepte
Maak vastgegroeide wortels voorzichtig los, zet de plant recht, vul aan met grond en druk licht aan. Plant niet dieper dan hij in de pot stond.
Stap 6 Geef water en leg een laag mulch
Geef flink water, zodat de aarde zich om de wortels sluit. Leg er een laag mulch overheen, zoals snippers of bladcompost, die vocht vasthoudt en onkruid tegenhoudt.
Stap 7 Laat de plant in de winter staan en knip pas in het voorjaar
Knip uitgebloeide vaste planten en siergrassen niet in het najaar, maar in maart of april. De stengels beschermen de plant en bieden insecten een schuilplaats.
Rekenhulp
Plantenkiezer
Zo kiest de plantenkiezer, met bronnen
Zo kiest de plantenkiezer
- Een plant die op een filter niet bekend is, blijft in de lijst staan met het ontbrekende gegeven erbij. Alleen een plant waarvan de bronnen het tegendeel zeggen, valt af.
- Een plant zonder gegeven over giftigheid is niet bewezen ongiftig: de bronnen noemen alleen de planten waarvan ze de giftigheid bevestigen.
- Bij de kleur tellen verwante tinten mee: wit omvat ook crème en roomwit, paars ook violet en lila.
- Vertaling van de PPO-zone naar ja, matig of nee voor Nederland. Bron van de zone-indeling: PPO 091 Winterhardheid van boomkwekerijgewassen (Hoffman en Ravesloot, 2002; bron-id wur-ppo-winterhardheid-boomkwekerijgewassen). Die noemt Nederland zone 7b (noordoosten, -14,9 tot -12,3 graden), 8a (centrum, -12,2 tot -9,5) en 8b (kust, -9,4 tot -6,7). De lijst geeft per plant de laagste zone waarin hij groeit. Mijn vertaling: laagste zone 7b of kouder (ook 7, 6, 5, <5) wordt 'ja', want de plant overleeft dan ook het koudste deel van Nederland; zone 8a of 8b (ook 8) wordt 'matig', want de plant redt het in het midden en aan de kust maar is in koude streken of bij strenge winters kwetsbaar; zone 9 of warmer wordt 'nee'. Dit is een eigen afbakening, geen oordeel van de bron.
- Staat er een bereik zoals 6-7 of 7-8 bij een soort (omdat de zone per kloon verschilt), dan is de ongunstigste (warmste) zone genomen: 6-7 geeft 'ja', 7-8 geeft 'matig'. Staat er '<' vóór een zone (bijvoorbeeld < 5), dan is dat 'ja'.
- Heeft een cultivar geen eigen regel in de PPO-lijst, dan is de waarde van de soort genomen en dat staat in toelichting_bron (Fraxinus ornus 'Mecsek', Parrotia 'Jodrell Bank', Lagerstroemia indica 'Natchez', Acer campestre 'Huibers Elegant'). Voor Frangula alnus is de synonieme naam Rhamnus frangula gebruikt. Cultivars kunnen afwijken van de soort.
- Voor planten_c.json is alleen een winterhardheidsrecord gemaakt als de volledige Latijnse naam (inclusief cultivar) als eigen regel in de PPO-lijst staat; 55 van de 85 planten. Soortgenoten of cultivars zonder eigen regel zijn niet op soortniveau aangevuld.
- Staat er in een bron alleen 'tot X m hoog' (Plant-Wijzer, inheemse soorten), dan is hoogte_cm als [X, X] genomen. Dat is de maximale natuurlijke hoogte, niet de hoogte van een geknipte haag. Voor haagplanten is dit dus de ongesnoeide hoogte; een haag blijft door knippen veel lager.
- Standplaatsomschrijvingen uit de Plant-Wijzer zijn zo vertaald: 'licht' of 'lichtminnend' wordt zon; 'halfschaduw' wordt halfschaduw; 'schaduw' of 'verdraagt veel schaduw' wordt schaduw. Combinaties zijn als meerdere waarden opgenomen (bijvoorbeeld 'Lichtminnend/halfschaduw' wordt [zon, halfschaduw]).
- Bloeimaanden uit de Groei & Bloei-handout (Heerenveen) gelden voor de soort of het eerste genoemde taxon van die regel; bij cultivars (Pyrus calleryana 'Chanticleer', Acer monspessulanum) is niet apart gecontroleerd of de cultivar anders bloeit, daarom is bloei bij cultivars alleen overgenomen waar de lijst of een artikel die noemt (Malus 'Evereste' mei, Parrotia 'Jodrell Bank' februari, Lagerstroemia 'Natchez' augustus).
- De groep 'haag' is gekozen voor soorten die in de gebruikte bronnen als haag- of heg-soort of in hagen worden genoemd (onder meer Plant-Wijzer); veel van die soorten kunnen ook als losse heester of kleine boom staan. 'boom' omvat ook grote meerstammige heesters die als kleine boom worden gebruikt.
- Giftig is alleen ingevuld waar de lijst van Groei & Bloei Noord-Limburg de plant of het geslacht noemt. Een plant zonder veld giftig is dus niet bewezen ongiftig; het veld ontbreekt omdat geen opgehaalde pagina het bevestigt.
- Velden die geen opgehaalde pagina onderbouwt zijn weggelaten, niet geraden. Bijvriendelijk is alleen true waar een bron het noemt.
Bronnen
- Kleine tuin (25-75 m²): kleine bomen voor vergroening Zeeheldenbuurt, Gemeente Ede (bekeken op 4 november 2026)
- Zeer kleine tuin (< 25 m²): struiken en bomen voor vergroening Zeeheldenbuurt, Gemeente Ede (bekeken op 4 november 2026)
- Beplantingsbladen geveltuintjes (Geveltuin op het noorden, oosten/westen en zuiden), Gemeente Maashorst (bekeken op 4 november 2026)
- Tien nieuwere hortensia's die de moeite waard zijn, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Bloembollen planten: 10 vragen, 10 antwoorden, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Eenjarige klimmers: snel omhoog, een zomer vol bloemen, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Bloemen zaaien: deze eenjarigen zaai je al vroeg, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Giftige planten, Groei & Bloei afdeling Noord-Limburg (bekeken op 4 november 2026)
- Plantenlijsten per soortgroep (handout), Groei & Bloei afdeling Heerenveen (bekeken op 4 november 2026)
- Klimplanten kiezen: De 8 beste soorten voor elke tuin, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Wanneer lavendel snoeien? Voorjaar en na de bloei, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Planten voor aan de kust: wat overleeft het?, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Rozen snoeien: wanneer en hoe? Per rozensoort, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- De vijf mooiste kleine bomen en heesters voor in de tuin, Vakblad De Hovenier (bekeken op 4 november 2026)
- Meerstammige en inheemse boompjes voor de particuliere tuin, Vakblad De Hovenier (nummer 5/2024) (bekeken op 4 november 2026)
- Haal met siergrassen de prairie naar de Nederlandse tuin, Vakblad De Hovenier (4-2018) (bekeken op 4 november 2026)
- Top 10 bodembedekkers voor het moeilijkste plekje in de tuin: de schaduw, Vakblad De Hovenier (3-2023) (bekeken op 4 november 2026)
- Top 10 van droogte- en zonminnaars, maar geen rotsplanten, Vakblad De Hovenier (2-2024) (bekeken op 4 november 2026)
- Droge, hete zomer? Bekijk Sipke's top 10 van coolste droogteresistente planten, Vakblad De Hovenier (1-2023) (bekeken op 4 november 2026)
- Top 10 hoge varianten van Sedum - voor vlinders en andere fladderaars, Vakblad De Hovenier (7-2025) (bekeken op 4 november 2026)
- Top 10 Sedum - laagblijvende soorten: niet alleen voor op het dak, Vakblad De Hovenier (6-2025) (bekeken op 4 november 2026)
- Vaste planten voor de droge schaduw, Vakblad De Hovenier (5-2018) (bekeken op 4 november 2026)
- Klimaatbomen voor in de tuin, Limburg.net en Centrum Duurzaam Groen vzw (actie Klimaatboom zoekt tuin) (bekeken op 4 november 2026)
- Tips voor bijen en insecten, Milieu Centraal (bekeken op 4 november 2026)
- Plant-Wijzer: plantadvies voor bomen en struiken in de provincie Limburg, Limburgse Regionale Landschappen (Plant Van Hier) (bekeken op 4 november 2026)
- De opmars van siergras, Vakblad Stad+Groen (5-2017) (bekeken op 4 november 2026)
- Winterhardheid van boomkwekerijgewassen (PPO 091), Praktijkonderzoek Plant & Omgeving, sector Bomen, Boskoop (Wageningen UR) (bekeken op 4 november 2026)
Stand van de cijfers: november 2026.
Wat betekent winterhard in Nederland?
Een plant is winterhard, of wintervast, als hij een gewone Nederlandse winter buiten overleeft. Dat geldt voor veel vaste planten, maar niet voor alle. Het hangt ook af van waar je woont. Het noordoosten valt in zone 7b met minimumtemperaturen van ongeveer -15 tot -12 graden, het midden van het land in 8a (-12 tot -9,5) en de kust in 8b (-9,4 tot -6,7). Zit een plant op de grens van zijn zone, dan komt hij in ongeveer 80 procent van de gevallen goed door de winter. Ligt jouw zone ruim boven zijn grens, dan is de kans groter.
Een sneeuwdek beschermt vooral vaste planten en lage heesters, en een plant in een pot heeft minder bescherming dan een plant in de grond. Garanties zijn er niet, zeker niet bij een zeer strenge winter of grote temperatuurschommelingen. Een plant die op de grens zit, zet je daarom op een beschutte plek en dek je de eerste winters af.
Wanneer plant je winterharde planten?
Het najaar is het beste moment voor vaste planten, heesters en bollen. In oktober en november is de grond nog warm genoeg om te wortelen en gebruikt de plant de winter om zich te vestigen. Het vroege voorjaar vanaf maart werkt ook goed. Plant nooit in bevroren of drassige grond.
Plant je in de zomer, geef dan de eerste weken regelmatig water. In bakken en potten kan het hele seizoen. Planten die niet winterhard zijn, zoals dahlia's en eenjarige zomerbloeiers, zet je pas na de laatste nachtvorst buiten, meestal na half mei. Voor de ontwikkeling van een vaste plant door de jaren kijk je bij de vaste plant, en een hele border ontwerp je met border ideeën.
| Soort | Beste moment | Aantal per m2 |
|---|---|---|
| Lage vaste planten (10 tot 40 cm) | oktober en november, of maart en april | 9 tot 12 |
| Middelhoge vaste planten (40 tot 70 cm) | oktober en november, of maart en april | 7 tot 9 |
| Hoge vaste planten (vanaf 70 cm) | oktober en november, of maart en april | 5 tot 7 |
| Siergrassen, middelhoog | voorjaar of vroeg najaar | 5 tot 7 |
| Bodembedekkers | najaar of voorjaar | 10 tot 16 |
Welke winterharde plant past bij jouw plek?
Begin bij de plek, niet bij de plant. Een schaduwplant in de volle zon verbrandt en een zonaanbidder in de schaduw bloeit nauwelijks. Halfschaduw is drie tot zes uur direct zonlicht per dag, diepe schaduw hooguit twee uur. Kijk daarna naar de grond: droog of vochtig, zand of klei. Op het noorden krijg je maar een paar uur zon, op het zuiden de hele dag, en bij elke plek hoort een andere reeks planten.
De tabel geeft per situatie een paar beproefde keuzes met hoogte en bloeitijd. Voor meer opties voor een donkere hoek kijk je bij schaduwplanten, en voor een zonnige, schrale plek bij planten die tegen droogte kunnen. Begin je bij de kleur, kijk dan naar planten met paarse bloemen of planten met rode bloemen.
| Situatie | Plant | Hoogte in cm | Bloeitijd |
|---|---|---|---|
| Volle zon, droge grond | lamsoor | 30 tot 40 | juni en juli |
| Volle zon, lang bloeiend | rode spoorbloem | 30 tot 70 | mei tot november |
| Volle zon, vlinders en bijen | dropplant | 80 tot 120 | juli tot september |
| Volle zon, hoger | zonnehoed | 80 tot 100 | juli tot september |
| Halfschaduw, helder groen | vrouwenmantel | 30 tot 40 | mei en juni |
| Halfschaduw, late bloei | herfstanemoon | 60 tot 100 | augustus en september |
| Schaduw, vroege bloei | longkruid | 20 tot 30 | maart en april |
| Schaduw, midden winter | kerstroos | 20 tot 30 | januari tot april |
| Schaduw, wintergroen | mansoor | 15 tot 20 | april en mei |
| Schaduw, najaar | herfstaster | 60 tot 80 | augustus tot oktober |
Welke winterharde planten kun je in een pot of bloembak zetten?
In een pot ligt het anders dan in de border. De wortels hebben weinig bescherming tegen vorst, dus een plant die in de grond winterhard is, redt het in een pot niet altijd. Neem een bak met genoeg diepte en een gat in de bodem en zet hem in de winter tegen een muur of op een beschutte plek. Plantenvlies of jute rond de pot helpt, vooral in koudere streken.
In de schaduw zijn zegge, mansoor en schuimbloem handige groenblijvers voor een bak, en voor zon en droge grond is marjolein een goede keuze. Welke aarde je gebruikt, bepaalt veel van het resultaat. Lees daarom over potgrond en tuinaarde voordat je vult. Is een plant uit zijn bak gegroeid, verpot hem dan in het voorjaar in een pot die iets groter is en vul aan met verse potgrond.
Welke winterharde planten blijven groen?
Groenblijvende planten houden hun blad in de winter en geven structuur als de border kaal is. In de schaduw zijn dat mansoor, schuimbloem en zegge. Voor de zon zijn marjolein en lavendel grijsbladig en tevreden met weinig water.
Vooral planten uit het Middellandse Zeegebied hebben een goed doorlatende grond nodig, want natte voeten in de winter doen ze meer kwaad dan vorst. Zet ze in de volle zon op een droge plek, bijvoorbeeld tegen een muur. Wil je hoogte, kies dan een siergras als prachtriet of hoog pijpenstrootje, die anderhalf tot twee meter worden, of een hoge vaste plant als zonnehoed. In de winter geven stengels en pluimen een mooie structuur.
Welke planten zijn niet winterhard?
Veel planten die bij het tuincentrum als tuinplant liggen, zijn niet winterhard. Petunia is een eenjarige, oleander overwintert in Nederland vorstvrij en een mandevilla is een tropische klimmer die je in de winter binnenhaalt. Bij Spaanse margriet zijn de ervaringen wisselend, dus reken er niet op dat hij blijft leven. Een veilige route is stekken in de nazomer en de stekken licht en vorstvrij laten overwinteren.
Staat er geen winterhardheid op het label, kijk dan in de plantenkiezer en neem bij twijfel aan dat de plant vorstvrij moet overwinteren. Een plant die matig winterhard is, zet je op een beschutte plek en bescherm je de eerste winters. Een plant in een pot haal je in de winter naar een koele, lichte plek zonder vorst.
Zijn er winterharde planten die giftig zijn?
Ja, een aantal gewone tuinplanten is giftig. Bij kerstroos en lelietje-van-dalen is de hele plant giftig, en bij wolfsmelk geeft het sap huidirritatie. Ook herfstanemoon hoort bij de giftige planten. Het risico zit vooral bij kinderen die dingen in hun mond stoppen.
Zet zulke planten daarom niet bij een speelplek, draag handschoenen als je ze snoeit en was je handen na het werken in de border. Bij een inslik-ongeluk bel je de huisarts of de huisartsenpost. Je hoeft deze planten niet te mijden, maar kies wel bewust waar ze komen te staan als er kleine kinderen of huisdieren in de tuin komen.
Veelgemaakte fouten
Een plant kiezen zonder naar de plek te kijken
Een schaduwplant in de volle zon verbrandt en een zonaanbidder in de schaduw bloeit niet. Kies bij de plek.
Te diep planten
De kluit komt even diep als in de pot. Dieper planten kan de kroon laten rotten.
Planten in bevroren of drassige grond
In kou of natte klei komen wortels niet goed op gang. Wacht tot de grond los is.
Te dicht op elkaar planten
Het ziet er in het begin leeg uit, maar volgroeide planten hebben ruimte nodig. Houd de afstand per soort aan.
In het najaar alles terugknippen
Laat de stengels staan tot maart of april. Ze beschermen de plant en bieden schuilplaats aan insecten.
Wanneer je een vakman belt
Winterharde planten planten is goed zelf te doen. Een hovenier is alleen nodig voor grote heesters, bomen of een hele nieuwe border op moeilijke grond.
Veelgestelde vragen
Welke mooie winterharde plantjes zijn er?
Voor weinig ruimte passen lage planten zoals schuimbloem (20 tot 30 cm, bloeit in april), longkruid, mansoor en kerstroos in de schaduw. In de zon doen lamsoor en meisjesogen het goed. Ze blijven laag, dus ze staan ook mooi in een kleine tuin of voor een muur. Meer opties vind je in de plantenkiezer.
Welke plant is echt winterproof?
Kijk naar de laagste zone waarin de plant groeit. Een plant met zone 5, zoals mansoor, redt een gewone Nederlandse winter ruim. Een plant die precies op de grens van jouw zone zit, is matig winterhard en wil een beschutte plek en bescherming. Een plant in een pot is kwetsbaarder dan een plant in de grond.
Welke winterharde plant bloeit de hele zomer?
Rode spoorbloem bloeit van mei tot november, duizendblad van juni tot oktober en meisjesogen van mei tot augustus. Knip uitgebloeide bloemen weg voor een langere bloei. Alle drie willen zon en zijn winterhard, dus ze vormen een goede basis voor een border die van mei tot in de herfst kleur geeft.
Welke mooie vaste planten zijn winterhard en geschikt voor volle zon?
Zonnehoed, dropplant, duizendblad, lamsoor, rode spoorbloem en meisjesogen houden van zon en doorlatende grond. Op zware klei werk je de grond eerst los met zand of compost. Voor nog meer soorten kijk je bij planten die tegen droogte kunnen.
Wat zijn de mooiste winterbloeiers?
Kerstroos bloeit van januari tot april, oriëntaals komkommerkruid van februari tot april en longkruid in maart en april. Ze staan het best in de schaduw of halfschaduw. Kerstroos is giftig, dus plant hem niet waar kinderen spelen.
Welke winterharde planten kun je in een bloembak zetten?
Kies lage, compacte planten, zoals zegge in de schaduw of marjolein in de zon. Een bak is koud, dus zet hem beschut en wikkel hem in de winter in jute of vlies. Houd de grond vochtig, maar laat er geen water in staan.
Welke vaste planten bloeien lang en zijn winterhard?
Rode spoorbloem (mei tot november), duizendblad (juni tot oktober), meisjesogen (mei tot augustus) en nepeta (juni tot september) bloeien lang. Een lange bloei vraagt zon en het wegknippen van uitgebloeide bloemen. Kies soorten die na elkaar bloeien, dan staat er van het voorjaar tot de herfst steeds iets in bloei.
Bronnen bij dit artikel
- Winterhardheid van boomkwekerijgewassen (PPO 091), Praktijkonderzoek Plant & Omgeving, sector Bomen, Boskoop (Wageningen UR) (bekeken op 4 november 2026)
- Hoeveel planten moet je per m2 aanhouden?, Plantenkwekerij Vechtdal (bekeken op 4 november 2026)
- Schaduwplanten: van halfschaduw tot diepe schaduw (planten voor schaduw), Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Uitgebloeide planten niet afknippen in de herfst, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Giftige planten, Groei & Bloei afdeling Noord-Limburg (bekeken op 4 november 2026)
