Schaduwplanten: groenblijvend, vast of eenjarig voor border en bak
Kies schaduwplanten op blad en op de vochtigheid van je grond. Mansoor, schuimbloem en zegge blijven ook in diepe schaduw het hele jaar groen, hosta en astilbe doen het goed in halfschaduw op vochtige grond. Reken op 10 tot 16 bodembedekkers per vierkante meter. Een overzicht van alle plekken geeft planten kiezen, en soorten die vooral om hun bloem worden gekozen zijn schaduwplanten met bloemen.
Dit heb je nodig
- Hoe lang het duurt
- Een halve dag voor een border, een uur voor een bak
- Hoe moeilijk het is
- Goed zelf te doen
- Wat het kost
- Hoeveel dat zijn, hangt af van het aantal planten; begin met uitrekenen hoeveel er per vierkante meter staan.
Gereedschap
- Spade
- Schoffel of hark
- Gieter
Materiaal
- Compost
- Potgrond voor bakken
- Houtsnippers
- De gekozen planten
Zo kies en plant je schaduwplanten voor border of bak
Bepaal eerst de grond en de vochtigheid, dan pas de soort. Het aantal planten volgt uit de hoogte.
Stap 1 Kijk of de grond droog of vochtig is
Steek je vinger of een spade 10 cm in de grond. Klontert hij droog, dan is het droge schaduw en kies je rotsooievaarsbek of nieskruid. Voelt hij klam, dan past hosta of astilbe.
Stap 2 Kies het type plant dat je wilt
Wil je groen in de winter, kies dan een groenblijver uit de eerste tabel. Wil je volume in de zomer, kies dan een vaste plant zoals hosta. Voor een bak combineer je beide.
Stap 3 Reken het aantal planten uit
Reken voor lage planten tot 40 cm op 9 tot 12 per vierkante meter, voor middelhoge planten van 40 tot 70 cm op 7 tot 9. De plantenkiezer laat per soort de hoogte zien.
Stap 4 Plant en geef een mulchlaag
Zet de planten op de diepte van de pot, druk de aarde aan en geef ruim water. Leg daarna een laag houtsnippers om de grond vochtig te houden, niet tegen de stengels aan.
Stap 5 Deel en verzorg per jaar
Deel grote hosta's elke vier tot vijf jaar in de herfst of het vroege voorjaar en astilbe elke vier jaar in het voorjaar. Voed planten in een bak maandelijks.
Rekenhulp
Plantenkiezer
Zo kiest de plantenkiezer, met bronnen
Zo kiest de plantenkiezer
- Een plant die op een filter niet bekend is, blijft in de lijst staan met het ontbrekende gegeven erbij. Alleen een plant waarvan de bronnen het tegendeel zeggen, valt af.
- Een plant zonder gegeven over giftigheid is niet bewezen ongiftig: de bronnen noemen alleen de planten waarvan ze de giftigheid bevestigen.
- Bij de kleur tellen verwante tinten mee: wit omvat ook crème en roomwit, paars ook violet en lila.
- Vertaling van de PPO-zone naar ja, matig of nee voor Nederland. Bron van de zone-indeling: PPO 091 Winterhardheid van boomkwekerijgewassen (Hoffman en Ravesloot, 2002; bron-id wur-ppo-winterhardheid-boomkwekerijgewassen). Die noemt Nederland zone 7b (noordoosten, -14,9 tot -12,3 graden), 8a (centrum, -12,2 tot -9,5) en 8b (kust, -9,4 tot -6,7). De lijst geeft per plant de laagste zone waarin hij groeit. Mijn vertaling: laagste zone 7b of kouder (ook 7, 6, 5, <5) wordt 'ja', want de plant overleeft dan ook het koudste deel van Nederland; zone 8a of 8b (ook 8) wordt 'matig', want de plant redt het in het midden en aan de kust maar is in koude streken of bij strenge winters kwetsbaar; zone 9 of warmer wordt 'nee'. Dit is een eigen afbakening, geen oordeel van de bron.
- Staat er een bereik zoals 6-7 of 7-8 bij een soort (omdat de zone per kloon verschilt), dan is de ongunstigste (warmste) zone genomen: 6-7 geeft 'ja', 7-8 geeft 'matig'. Staat er '<' vóór een zone (bijvoorbeeld < 5), dan is dat 'ja'.
- Heeft een cultivar geen eigen regel in de PPO-lijst, dan is de waarde van de soort genomen en dat staat in toelichting_bron (Fraxinus ornus 'Mecsek', Parrotia 'Jodrell Bank', Lagerstroemia indica 'Natchez', Acer campestre 'Huibers Elegant'). Voor Frangula alnus is de synonieme naam Rhamnus frangula gebruikt. Cultivars kunnen afwijken van de soort.
- Voor planten_c.json is alleen een winterhardheidsrecord gemaakt als de volledige Latijnse naam (inclusief cultivar) als eigen regel in de PPO-lijst staat; 55 van de 85 planten. Soortgenoten of cultivars zonder eigen regel zijn niet op soortniveau aangevuld.
- Staat er in een bron alleen 'tot X m hoog' (Plant-Wijzer, inheemse soorten), dan is hoogte_cm als [X, X] genomen. Dat is de maximale natuurlijke hoogte, niet de hoogte van een geknipte haag. Voor haagplanten is dit dus de ongesnoeide hoogte; een haag blijft door knippen veel lager.
- Standplaatsomschrijvingen uit de Plant-Wijzer zijn zo vertaald: 'licht' of 'lichtminnend' wordt zon; 'halfschaduw' wordt halfschaduw; 'schaduw' of 'verdraagt veel schaduw' wordt schaduw. Combinaties zijn als meerdere waarden opgenomen (bijvoorbeeld 'Lichtminnend/halfschaduw' wordt [zon, halfschaduw]).
- Bloeimaanden uit de Groei & Bloei-handout (Heerenveen) gelden voor de soort of het eerste genoemde taxon van die regel; bij cultivars (Pyrus calleryana 'Chanticleer', Acer monspessulanum) is niet apart gecontroleerd of de cultivar anders bloeit, daarom is bloei bij cultivars alleen overgenomen waar de lijst of een artikel die noemt (Malus 'Evereste' mei, Parrotia 'Jodrell Bank' februari, Lagerstroemia 'Natchez' augustus).
- De groep 'haag' is gekozen voor soorten die in de gebruikte bronnen als haag- of heg-soort of in hagen worden genoemd (onder meer Plant-Wijzer); veel van die soorten kunnen ook als losse heester of kleine boom staan. 'boom' omvat ook grote meerstammige heesters die als kleine boom worden gebruikt.
- Giftig is alleen ingevuld waar de lijst van Groei & Bloei Noord-Limburg de plant of het geslacht noemt. Een plant zonder veld giftig is dus niet bewezen ongiftig; het veld ontbreekt omdat geen opgehaalde pagina het bevestigt.
- Velden die geen opgehaalde pagina onderbouwt zijn weggelaten, niet geraden. Bijvriendelijk is alleen true waar een bron het noemt.
Bronnen
- Kleine tuin (25-75 m²): kleine bomen voor vergroening Zeeheldenbuurt, Gemeente Ede (bekeken op 4 november 2026)
- Zeer kleine tuin (< 25 m²): struiken en bomen voor vergroening Zeeheldenbuurt, Gemeente Ede (bekeken op 4 november 2026)
- Beplantingsbladen geveltuintjes (Geveltuin op het noorden, oosten/westen en zuiden), Gemeente Maashorst (bekeken op 4 november 2026)
- Tien nieuwere hortensia's die de moeite waard zijn, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Bloembollen planten: 10 vragen, 10 antwoorden, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Eenjarige klimmers: snel omhoog, een zomer vol bloemen, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Bloemen zaaien: deze eenjarigen zaai je al vroeg, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Giftige planten, Groei & Bloei afdeling Noord-Limburg (bekeken op 4 november 2026)
- Plantenlijsten per soortgroep (handout), Groei & Bloei afdeling Heerenveen (bekeken op 4 november 2026)
- Klimplanten kiezen: De 8 beste soorten voor elke tuin, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Wanneer lavendel snoeien? Voorjaar en na de bloei, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Planten voor aan de kust: wat overleeft het?, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Rozen snoeien: wanneer en hoe? Per rozensoort, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- De vijf mooiste kleine bomen en heesters voor in de tuin, Vakblad De Hovenier (bekeken op 4 november 2026)
- Meerstammige en inheemse boompjes voor de particuliere tuin, Vakblad De Hovenier (nummer 5/2024) (bekeken op 4 november 2026)
- Haal met siergrassen de prairie naar de Nederlandse tuin, Vakblad De Hovenier (4-2018) (bekeken op 4 november 2026)
- Top 10 bodembedekkers voor het moeilijkste plekje in de tuin: de schaduw, Vakblad De Hovenier (3-2023) (bekeken op 4 november 2026)
- Top 10 van droogte- en zonminnaars, maar geen rotsplanten, Vakblad De Hovenier (2-2024) (bekeken op 4 november 2026)
- Droge, hete zomer? Bekijk Sipke's top 10 van coolste droogteresistente planten, Vakblad De Hovenier (1-2023) (bekeken op 4 november 2026)
- Top 10 hoge varianten van Sedum - voor vlinders en andere fladderaars, Vakblad De Hovenier (7-2025) (bekeken op 4 november 2026)
- Top 10 Sedum - laagblijvende soorten: niet alleen voor op het dak, Vakblad De Hovenier (6-2025) (bekeken op 4 november 2026)
- Vaste planten voor de droge schaduw, Vakblad De Hovenier (5-2018) (bekeken op 4 november 2026)
- Klimaatbomen voor in de tuin, Limburg.net en Centrum Duurzaam Groen vzw (actie Klimaatboom zoekt tuin) (bekeken op 4 november 2026)
- Tips voor bijen en insecten, Milieu Centraal (bekeken op 4 november 2026)
- Plant-Wijzer: plantadvies voor bomen en struiken in de provincie Limburg, Limburgse Regionale Landschappen (Plant Van Hier) (bekeken op 4 november 2026)
- De opmars van siergras, Vakblad Stad+Groen (5-2017) (bekeken op 4 november 2026)
- Winterhardheid van boomkwekerijgewassen (PPO 091), Praktijkonderzoek Plant & Omgeving, sector Bomen, Boskoop (Wageningen UR) (bekeken op 4 november 2026)
Stand van de cijfers: november 2026.
Welke schaduwplanten blijven het hele jaar groen?
Een groenblijvende plant laat een schaduwborder in december en januari niet kaal achter. In diepe schaduw zijn mansoor, schuimbloem, elfenbloem en de zegge Carex morrowii de meest gebruikte. Hulst en laurierkers zijn wintergroene heesters die veel schaduw verdragen en voor hoogte zorgen.
Groenblijvers verdampen ook in de winter water, dus onder bomen op droge grond blijven ze kleiner. Zet ze waar de wind minder vat heeft. Een mix van drie soorten is sterker dan één soort over een groot vlak. Voor wat rust in het patroon zet je tussen tien planten één met afwijkend blad.
| Plant | Hoogte (cm) | Aantal per m2 | Bloei |
|---|---|---|---|
| Mansoor (Asarum europaeum) | 15 tot 20 | 12 | bruin, april en mei |
| Schuimbloem (Tiarella cordifolia) | 20 tot 30 | 10 tot 16 | crème, april |
| Elfenbloem 'Frohnleiten' | 20 tot 30 | 10 tot 16 | geel, april en mei |
| Zegge (Carex morrowii) | 30 tot 40 | 7 tot 9 | onopvallend, april tot juni |
| Grote veldbies (Luzula sylvatica) | 25 | 7 tot 9 | onopvallend |
| Pachyphragma (Pachyphragma macrophyllum) | 30 tot 40 | 10 tot 16 | wit, maart en april |
Welke vaste schaduwplant past bij jouw grond?
Vaste schaduwplanten komen elk jaar terug en vragen weinig onderhoud, zolang ze bij de grond passen. Hosta wil vochtige, voedselrijke grond in licht tot halve schaduw en is niet geschikt voor droge of winderige plekken. Astilbe staat het best in lichte of gefilterde schaduw en wordt 30 tot 120 cm hoog. Op droge grond kies je rotsooievaarsbek of purperklokje.
Hoe vaste planten zich door de jaren heen ontwikkelen, lees je in het stuk over de vaste plant. Voor het ontwerp van de border zelf vind je ideeën bij een border met siergrassen.
| Grondsoort of plek | Kies | Maat of standplaats | Let op |
|---|---|---|---|
| Vochtig en voedselrijk | Hosta | tot 90 cm plantafstand | Slakken eten het blad; dikbladige rassen minder |
| Vochtig, geen staand water | Astilbe | 30 tot 120 cm hoog | Bloeit juli tot oktober; elke 4 jaar delen |
| Halfschaduw, vochtige grond | Hakonegras | halfschaduw | Siergras met overhangend blad |
| Droog onder bomen | Rotsooievaarsbek | 30 tot 40 cm hoog | Mislukt in rijke grond |
| Droog, diepe schaduw | Stinkend nieskruid | wintergroen | Draag handschoenen bij het werken |
Welke bodembedekkers kun je in diepe schaduw gebruiken?
Onder een grote boom of langs een noordmuur groeien gazon en gewone vaste planten slecht. Bodembedekkers als maagdenpalm, gele dovenetel, wolfsmelk, mansoor en oriëntaals komkommerkruid dichten de grond en houden onkruid onder. Reken op 10 tot 16 planten per vierkante meter, dan is de bodem binnen een tot twee seizoenen gesloten.
Oriëntaals komkommerkruid bloeit al eind februari en is een nectarbron voor vroege insecten, maar het blad sterft in de winter af. Wolfsmelk heeft een sap dat de huid kan irriteren, dus werk met handschoenen. Oordeel niet te snel over de eerste zomer, want bodembedekkers maken eerst wortels en pas daarna dekking. Houd de zone onkruidvrij en leg een dunne laag houtsnippers tussen de planten.
Welke eenjarigen bloeien in de schaduw?
Eenjarigen bloeien in de schaduw minder dan in volle zon, maar sommige redden het in halfschaduw. Begonia staat in zon tot halfschaduw en wordt 15 tot 50 cm hoog. Zet hem buiten als er geen vorst meer komt. De knollen starten rond maart of april binnen. In een pot voed je elke twee weken, vanaf vier tot zes weken na het laatste verpotten.
Een fuchsia is geen eenjarige maar een struik, en een goede keuze voor lichte schaduw. Eenjarigen zijn vooral handig in het eerste jaar na het aanleggen, als de vaste planten nog klein zijn. Zet ze tussen de jonge planten en laat ze het jaar erna weg.
Welke inheemse planten passen in een wilde schaduwtuin?
Wie een natuurlijke tuin wil, kiest soorten die in Nederland ook in het wild groeien. Hulst verdraagt veel schaduw en blijft het hele jaar groen, maar kan 5 tot 10 meter hoog worden, dus kies hem alleen als je ruimte hebt. Lelietje-van-dalen en salomonszegel zijn lage bosplanten die in het voorjaar bloeien.
De hele lelietje-van-dalen is giftig, dus zet hem niet naast een speelplek. Dat een soort inheems is, wil niet zeggen dat hij overal past: kijk altijd eerst naar de grond. Voor planten die de winter zonder inpakken doorstaan kijk je bij winterharde planten, en voor droge plekken onder bomen kijk je bij planten die tegen droogte kunnen.
Welke schaduwplanten passen in een bak?
Staat er een grote bak op een plek met weinig zon die je niet kunt verplaatsen, kies dan planten die daarvoor gemaakt zijn. Hosta, zegge, elfenbloem en hakonegras redden het in een bak van minstens 30 tot 45 cm breed met afwateringsgaten. Combineer ze met begonia's voor kleur in de zomer. Lavendel of zonnehoed hebben in zo'n bak geen kans.
Een bak in de schaduw droogt minder snel uit dan een bak in de zon, maar geef toch water in droge perioden. Gebruik verse potgrond. Voor meer over de keuze van aarde kijk je bij tuinaarde.
Wat doe je tegen slakken en wortelconcurrentie?
In de schaduw voelen slakken zich thuis. Naaktslakken eten levende planten, de meeste huisjesslakken vooral dode bladeren. Hosta's met dun blad zijn favoriet, rassen met dik blad worden minder aangevreten. Zet hooguit één bierval per vierkante meter en niet meer dan vijf in de hele tuin. Zout is verboden. Merels, egels, padden en kikkers eten slakken, en met schuilplekken help je ze.
Onder bomen is de grond vaak een mat van wortels. Plant niet te dicht bij de stam en spaar de dikke wortels, anders raakt de boom beschadigd. Graaf plantgaten tussen de wortels en vul ze met een schep compost. Zo krijgen de planten een eigen vochtvoorraad.
Uit de praktijk
Een grote bak die niet meer kan verhuizen
Een grote bak stond op een plek met nauwelijks zon en liet zich niet meer verplaatsen. Wat dan werkt, is de bak behandelen als een kleine schaduwborder: een groenblijvende basis van zegge of elfenbloem, een bladplant voor volume zoals hosta en in de zomer wat begonia's. Planten die zon vragen, zoals lavendel, gaan er juist slecht.
Hosta's die elke zomer kaal worden gegeten
Waar hosta's in juni mooi uitlopen en in juli kaal zijn, zijn het meestal naaktslakken. Rassen met dik blad worden minder aangevreten. Zet hooguit één bierval per vierkante meter en bied egels en padden schuilplekken. Dat helpt meer dan telkens korrels strooien.
Veelgemaakte fouten
Eén soort in de hele border zetten
Eén soort is kwetsbaar voor slakken of ziekte. Meng een groenblijver, een vaste plant en een bodembedekker.
Droge schaduw met een hosta vullen
Een hosta heeft vochtige grond nodig. Onder bomen verschroeit het blad. Kies daar rotsooievaarsbek of nieskruid.
Te weinig planten per vierkante meter
Zet je bodembedekkers te ver uit elkaar, dan groeit de grond vol onkruid voordat de planten hem overnemen.
De plant te diep zetten
Zet hosta en astilbe op de diepte van de pot. Te diep laat de kroon rotten, te ondiep droogt hem uit.
Wanneer je een vakman belt
Schaduwplanten kies je goed zelf. Een hovenier heeft zin bij een groot dicht bladerdek waar de grond leeg is, of bij het verwijderen van een grote boomstronk voor je opnieuw plant.
Veelgestelde vragen
Welke schaduwplanten zijn groenblijvend?
Mansoor, schuimbloem, elfenbloem en de zegge Carex morrowii blijven in de winter groen en passen in diepe schaduw. Hulst en laurierkers zijn wintergroene heesters die schaduw verdragen. Let op wind en droge grond, want groenblijvers verdampen ook in de winter.
Wat zijn goede vaste schaduwplanten voor een border?
Hosta, astilbe, hakonegras, rotsooievaarsbek en stinkend nieskruid zijn gangbare keuzes. Kies op vocht: hosta en astilbe willen vochtige grond, rotsooievaarsbek en nieskruid redden het droog. Voor het gedrag van vaste planten kijk je bij de vaste plant.
Welke eenjarige planten kunnen in de schaduw?
Begonia doet het in halfschaduw en blijft 15 tot 50 cm. Eenjarigen bloeien in de schaduw minder dan in de zon, dus verwacht minder bloemen. Zet ze pas buiten als er geen vorst meer komt en voed ze in een pot elke twee weken.
Hoeveel schaduwplanten heb ik per vierkante meter nodig?
Voor bodembedekkers 10 tot 16 stuks, voor lage vaste planten tot 40 cm zo'n 9 tot 12 en voor middelhoge planten van 40 tot 70 cm ongeveer 7 tot 9. Hosta heeft in de border tot 90 cm ruimte nodig. Het zijn richtwaarden die per soort verschillen.
Kan ik schaduwplanten ook in een pot zetten?
Ja, in een pot van minstens 30 tot 45 cm breed met afwateringsgaten. Hosta, zegge en begonia doen het goed in potten. Geef water in droge perioden en voed maandelijks in het groeiseizoen. Zet een pot niet waar regenwater blijft staan.
Zijn schaduwplanten giftig?
Een deel wel. Lelietje-van-dalen is helemaal giftig en wolfsmelk geeft met zijn sap huidirritatie. Zet zulke planten buiten het bereik van kleine kinderen en draag handschoenen bij het werk. Heeft iemand iets doorgeslikt, bel dan de huisarts. Van een soort zonder vermelding kun je niet aannemen dat hij veilig is.
Bronnen bij dit artikel
- Top 10 bodembedekkers voor het moeilijkste plekje in de tuin: de schaduw, Vakblad De Hovenier (3-2023) (bekeken op 4 november 2026)
- Vaste planten voor de droge schaduw, Vakblad De Hovenier (5-2018) (bekeken op 4 november 2026)
- Schaduwplanten: van halfschaduw tot diepe schaduw (planten voor schaduw), Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- How to grow hostas, Royal Horticultural Society (bekeken op 4 november 2026)
- How to grow astilbe, Royal Horticultural Society (bekeken op 4 november 2026)
- Begonias: outdoors, Royal Horticultural Society (bekeken op 4 november 2026)
- Giftige planten, Groei & Bloei afdeling Noord-Limburg (bekeken op 4 november 2026)
- Hoeveel planten moet je per m2 aanhouden?, Plantenkwekerij Vechtdal (bekeken op 4 november 2026)
- Slakken (Tips tegen slakken in de tuin), Milieu Centraal (bekeken op 4 november 2026)
