Moestuin beginnen: plek, grond en wat je het eerste jaar zaait

Wanneer kun je met een moestuin beginnen?

De beste maand om te beginnen is februari of maart, voor de eerste zaaiweken. Het voorbereidende werk, grond losmaken en compost uitstrooien, kan al in oktober en november. De eerste zaai buiten volgt in maart, en pas na half mei gaan gevoelige planten naar buiten. De IJsheiligen, 11 tot en met 14 mei, zijn daarbij een goede richtlijn. Sinds 1901 vroor het in De Bilt na 14 mei nog in negen jaren, dus de regel klopte in ongeveer 92 procent van de jaren. De laatste vorstdag valt de laatste dertig tot veertig jaar gemiddeld ongeveer tien dagen eerder.

Wat je in een bepaalde maand kunt zaaien, zie je op de zaaikalender voor groenten en de tuinkalender per maand.

Waar zet je de moestuin en hoe groot maak je hem?

Een goede plek is vlak, zonnig en beschut, met een waterpunt in de buurt. Vier vakken van 1 bij 1 meter zijn genoeg voor een eerste jaar. De meeste beginners beginnen te groot en haken in juli af. Zo weet je na het eerste seizoen ook welke vakken goed gingen. Wil je eerst proberen of het bevalt, zet dan twee bakken op een terras met sla, radijs en een tomatenplant.

De aanleg begint met het verwijderen van het gras en het uitzetten van de paden, en hoe dat gaat, zie je als je een moestuin maakt. Heb je een balkon of terras, kies dan voor het bakkenmodel.

Welk gereedschap heb je nodig om te beginnen?

Veel heb je niet nodig. Een spade of spitvork om de grond los te maken en een hark voor een fijn zaaibed volstaan voor het eerste jaar. Daarbij horen een gieter met broes voor het zaaien en een kleine schep of plantschepje voor het poten. Een touw en twee latten helpen om rechte rijen en vakken uit te zetten. Een kruiwagen is handig zodra je compost of grond moet verplaatsen.

Koop gereedschap liever een voor een, op het moment dat je het nodig hebt. Wie eerst alles aanschaft, ontdekt vaak dat de helft ongebruikt in de schuur blijft liggen. Een kas of koude bak is een extra die je in het voorjaar een voorsprong geeft, maar geen vereiste.

Welke grond en voeding heeft een moestuin nodig?

Groenten groeien het best in losse, humusrijke grond met een pH tussen 6 en 7. Reken op ongeveer 30 liter compost of mest per 10 vierkante meter per jaar, bij voorkeur in oktober en november uitgestrooid. Verse stalmest geef je ruim voor het zaaien, het liefst in het najaar, zodat hij kan inwerken. Kalk is alleen nodig als de grond te zuur is, en dan zonder mest in dezelfde maand. Wat bij jouw grond past, reken je uit met de rekenhulp voor bemesting en kalk.

Omspitten hoeft niet. Compost bovenop en een laag mulch doen het werk van een spade, met minder risico voor het bodemleven. Alleen op een verdicht stuk, zoals een oud gazon, helpt een spitvork. Mengsels maak je door potgrond en tuinaarde te combineren.

Kies je een bak, een verhoogd bed of volle grond?

Een moestuin kan in de volle grond, in een verhoogd bed of in bakken. Een hoge bak werkt rugvriendelijk, een bak past op een terras en volle grond geeft de meeste ruimte. Wat past, hangt af van je grond, je tuin en je rug. Begin bij de situatie die op jouw tuin lijkt.

Een palletrand is een voordelige manier om een bak te maken, en twee randen op elkaar geven genoeg diepte voor tomaat en wortel. Pallets zijn vaak behandeld en je weet niet altijd waarmee, dus gebruik ze alleen als je zeker weet dat het hout geen chemische behandeling heeft gehad. Bak, diepte en hout hangen nauw samen, en dat merk je het best bij de moestuinbak.

Wat zaai en plant je het eerste jaar?

Kies in het eerste jaar gewassen die weinig vragen: radijs, sla, snijbiet, rode biet, bosui, spinazie, stambonen en courgette. Met een makkelijke moestuin lukken de meeste groenten het best, en bij moestuinzaden kiezen hoort ook de keuze van het zaad dat je koopt. Voor het zaaien zelf gelden eigen regels, en die horen bij zaaien.

Elke soort heeft zijn eigen aanpak: denk aan de bladgroenten, de tomaat en andere vruchtgroenten, de wortel- en knolgewassen, ui, prei en knoflook, de bonen en erwten, de kool en de kruiden. Voor meerjarige groenten als rabarber en asperges gelden weer andere regels, die je terugvindt bij rabarber en asperges.

Hoe plant je een plantje? Zet het ongeveer even diep als het in de pot stond, druk de grond aan en geef water. Alleen tomaat plant je dieper, tot aan het eerste echte blad, want hij vormt dan extra wortels aan de stengel. Plant op een bewolkte dag of aan het eind van de middag, zodat de plant niet meteen in de volle zon moet wortelen. Op het zakje staan de afstanden.

Hoe plan je wat waar staat en wat daarna komt?

Met een eenvoudig plan voorkom je dat dezelfde ziekten steeds terugkomen. Verdeel de gewassen in drie groepen: stikstofvragers zoals tomaat en kool, wortelgewassen zoals biet, peen en ui, en peulvruchten zoals bonen en erwten. Zet elke groep in een eigen vak en schuif ze elk jaar een vak door. Zo staat dezelfde soort niet twee jaar achter elkaar op dezelfde plek, en dat beperkt ziekten die in de grond blijven zitten.

Maak ook gebruik van voor- en nateelt. Zaai radijs in maart, oogst in mei, zet er daarna stokbonen en zaai na de bonen in augustus weer radijs. Zo is geen vak langer dan nodig kaal. Schrijf op wat waar stond, dan weet je volgend jaar wat er mag volgen. De rekenhulp voor combinatieteelt en vruchtwisseling helpt je bij de volgorde.

Hoe zorg je voor water in de moestuin?

Een moestuin zonder waterpunt is een steeds terugkerende ergernis. Een regenton van 80 liter is te klein voor een moestuin van 100 vierkante meter; een vat van 1000 liter kan water van seizoen naar seizoen bewaren. Geef water bij de voet van de plant, met een gieter of druppelslang, want zwenksproeiers laten veel verdampen. Hoeveel water een moestuin vraagt, reken je uit met de rekenhulp voor regenton en watergift.

Zonder stroom in de tuin kan een accupomp water uit een regenton of vat naar de planten brengen. Wil je grond- of sloot water gebruiken, vraag dan eerst bij je waterschap na wat mag: diverse waterschappen kennen een meldplicht voor grondwateronttrekkingen, en voor sloot- en oppervlaktewater gelden eigen regels.

Wat doe je wekelijks aan onkruid, slakken en vogels?

De wekelijkse klus in een moestuin is kort: water geven bij droogte, onkruid weghalen en oogsten. Zaadonkruid pak je het makkelijkst aan door regelmatig te schoffelen of uit te trekken, het liefst op een droge dag. Wortelonkruid als paardenbloem en zuring heeft een penwortel die je zo volledig mogelijk uitsteekt. Kweekgras, heermoes en zevenblad hebben wortelnetwerken waarvan elk stukje opnieuw kan uitgroeien. Een laag mulch geeft onkruid minder kans. Oogst regelmatig en jong, want sla, bladgroenten en bonen gaan sneller bloeien of verhouten als je ze laat staan.

Slakken zijn de bekendste plaag. Een slak legt per legsel ruim 400 eieren, in april begint het eerste legsel en na ongeveer drie weken komen de eitjes uit. Terugdringen in het vroege voorjaar helpt daarom meer dan achteraf bijhouden. Of bepaalde planten slakken tegenhouden, is overlevering. Een kale rand rond de bak en controleren in de vroege ochtend of na regen helpt meer. Vogels eten graag jonge kool en zaailingen: leg een gaas of vliesdoek over de planten, maar niet over gewassen die bestuiving nodig hebben.

Kun je met kinderen een moestuin beginnen?

Dat werkt het best met gewassen die snel resultaat geven: radijs, sla en bonen. Geef elk kind een eigen vak, ook al is het maar een halve meter breed, en laat ze zelf zaaien en gieten. Radijs is geschikt omdat er na ongeveer vier tot zes weken al iets te oogsten valt. Stokbonen langs een rek geven een plantenhut en zijn spannend om te zien groeien.

Eén regel over veiligheid: laat kinderen nooit eten wat ze niet herkennen. Courgettes en pompoenen die vanzelf zijn opgekomen, bijvoorbeeld uit de composthoop, kunnen door kruising met sierkalebassen bittere, giftige stoffen bevatten. Smaakt een courgette of pompoen bitter, eet dan niet verder en gooi hem weg. Bij klachten als buikpijn of braken bel je de huisarts.

Wat kun je nog zaaien als je laat begint?

Wie pas in de zomer begint, heeft nog mogelijkheden. Courgette en een buitenkomkommer kunnen in juli nog wat opleveren, tomaten zijn te laat. Een voorgekweekt plantje scheelt ongeveer een maand. In augustus kun je radijs, snijbiet en spinazie zaaien, en in de tweede helft van juli paksoi. Het is geen volle oogst, maar kale grond bedekken helpt ook tegen onkruid. Voor het najaar kun je al denken aan knoflook, winteruien en veldsla, die je tussen september en half november zaait of plant. Wat bewaren en oogsten betreft, past oogsten en bewaren bij dit seizoen, en wie in de winter wil doorgroeien, heeft iets aan de kweekkas.