Olijfboom verzorgen: zon, droge voeten en een koele, lichte winter

Een olijfboom buiten zetten: zon, muur en wind

Een olijfboom wil een warme, zonnige en beschutte plek, het liefst tegen een zonnige muur. Een zuidmuur geeft in de zomer warmte en in de winter luwte. In de schaduw wordt hij ijl en bloeit hij nauwelijks. Kocht je hem als kamerplant in een winkel, laat hem dan langzaam aan de zon wennen en zet hem niet meteen op het zuiden.

Een olijfboom hoeft niet in de volle grond. In een pot kun je hem verplaatsen, en dat is in Nederland handig. Moet hij in de winter naar binnen, kies dan een koele, lichte plek, zoals dat voor de olijfboom in de winter geldt. Voor zijn gezelschap, zoals de oleander, geldt hetzelfde basisidee: veel zon, goede afvoer en een koele, lichte winter.

Welke pot en welke grond past bij een olijfboom?

Kies een pot van minstens 30 tot 35 centimeter doorsnee, met gaten onderin. Zet hem op voetjes of tegels, zodat het water kan wegtrekken. Een zware pot staat stabiel in de wind, een lichte is makkelijker te verplaatsen, en een aarden pot laat meer water verdampen dan een plastic pot. Bij potten voor olijfbomen tellen gewicht, gaten en inhoud dus zwaarder dan de kleur.

Vul de pot met zware, grindrijke potgrond op leembasis. Meng je zelf, neem dan potgrond met een flinke scheut zand of fijn grind. Heb je in de tuin zware klei, werk er dan zand doorheen voor een goede afvoer. Een pot zonder gaten of grond die het water niet loslaat, is de meest voorkomende reden dat een olijfboom het niet redt.

Water geven aan een olijfboom: de vingerproef

Steek een vinger in de grond: is de bovenste 5 centimeter droog, dan krijgt hij water. In het groeiseizoen, van maart tot september, kan dat bij warm weer elke dag een klein beetje zijn en bij koel weer eens in de week. Geef liever een flinke beurt tot het water uit de gaten loopt dan elke dag een scheutje. Een kluit die steeds nat blijft, geeft wortelrot.

In de winter krijgt een olijfboom veel minder. Van november tot maart geef je alleen water als de bovenste 5 centimeter droog is en er de komende 48 uur geen vorst wordt verwacht, ongeveer eens per drie tot vier weken. Buiten is een tot twee keer per week gebruikelijk, binnen een tot drie keer, afhankelijk van temperatuur en zon. Slap of krullend blad kan zowel op te veel als op te weinig water wijzen, dus voel altijd eerst aan de kluit.

Olijfboom bemesten

Voed een olijfboom in het groeiseizoen ongeveer maandelijks met een gebalanceerde vloeibare voeding, van het voorjaar tot de zomer. Vanaf augustus geef je alleen mest met weinig stikstof en vanaf september helemaal niet meer, zodat het hout kan afrijpen voor de winter. Een boom die nog laat groeit, is kwetsbaar voor de eerste vorst.

Voed een boom die net uit de winter komt en nog niet groeit ook niet: wacht tot de nieuwe groei er is. In de volle grond is weinig of geen mest nodig. Zijn de bladeren geel bij een goed bewaterde boom, vraag dan op het etiket of de winkel naar een meststof met extra ijzer of magnesium.

Een volle olijfboom krijgen: snoeien en toppen

Een olijfboom wordt vol als je hem regelmatig toppen en uitdunt. In een pot kort je de hoofdtakken elk jaar in om de omvang te beperken. Neem hooguit een derde van de kroon weg. Over het moment lopen de meningen uiteen. De meeste bronnen zeggen maart of april, maar de Britse tuinbond wacht liever tot half april en snoeit niet van december tot en met maart, omdat een snoeiwond in de vorst slecht heelt. Zeker weten doe je het pas na de IJsheiligen, dus wacht daar liever mee.

Snoei niet in september of later, behalve een zieke of dode tak. Waterloten aan de stam haal je weg zodra ze verschijnen. Takken dikker dan 1,5 centimeter knip je met een takkenschaar of een kleine zaag. Een olijfboom op stam heeft een kale stam van ongeveer 1 tot 1,5 meter met drie of vier zijtakken als gestel. Op een jonge boom begin je met een paar sterke takken als frame, en op een oudere haal je dode en kruisende takken weg, zodat licht en lucht in de kroon komen. Wie zijn olijfboom wil snoeien, begint met de dode en kruisende takken.

Mijn olijfboom is kaal na de winter: wat nu?

Wacht af. Een olijfboom loopt vaak pas laat uit, eind april of soms pas in mei of juni. Krab met een nagel een stukje schors weg: is de laag eronder groen, dan leeft de tak. Bruine takken zonder groene laag redden het niet, maar daar knip je pas aan als je ziet waar de boom uitloopt. Voed hem niet voordat er nieuwe groei is.

Een kale boom na de winter heeft meestal te nat gestaan, in koude wind, of te donker en te warm overwinterd. Een boom die in de woonkamer stond en daarna buiten kaal werd, liet zijn blad vaak vallen door de overgang. Zet hem tegen een beschutte, zonnige muur en laat hem tot de zomer met rust. Bladval in de zomer door droogte of schimmel is een ander verhaal, dan kijk je naar water, plagen en wortels.

Olijfboom onderhouden per seizoen

Wie een olijfplant in een pot wil verzorgen, houdt het bij een paar vaste handelingen: zon, zware grond met grind, water op de vingerproef en maandelijks voeden van het voorjaar tot de zomer. Het onderhoud van een olijfboom volgt verder het jaar, in een pot net zo goed als in de grond. In het vroege voorjaar ruim je dood hout op en verpot je hem als de wortels de pot vullen. Van april tot en met juli voed je maandelijks, in de zomer geef je water en vanaf augustus werk je naar de winter toe. Een boom die in de late zomer veel stikstof krijgt, groeit zacht en vriest sneller terug.

Plan de grote klussen vooruit: verpotten en snoeien in het voorjaar, bemesten tot de zomer, inpakken of wegzetten in het najaar. Dan voorkom je dat je op het verkeerde moment iets doet wat de boom verzwakt.

Olijfboom in pot overwinteren

Een olijfboom in een pot overwinter je bij 0 tot 10 graden op een lichte plek, zoals een onverwarmde serre, overkapping of garage met een raam. Een ruimte boven 15 graden is te warm, want dan blijft de boom groeien en verliest hij blad. Buiten laat je hem staan tot ongeveer -5 graden, met de pot ingepakt in noppenfolie, jute of een pothoes.

Pak alleen de pot in en niet de stam, want de kruin heeft lucht nodig. Bij strenge vorst dek je de kruin tijdelijk af met ademend vliesdoek. Een bevroren kluit is meestal dodelijk. Hoe koud het ook wordt, de pot inpakken en de boom koel en licht zetten blijft de aanpak voor de olijfboom in de winter.

Wolluis en andere plagen op een olijfboom

Kijk ook in de winter of er plagen op de boom zitten. Wolluis herken je aan pluizig wit spul in de bladoksels, met oranjeroze eitjes eronder. Door de waslaag is hij lastig te bestrijden en lukt uitroeien vaak niet. Spoel de boom grondig, haal de luizen weg met een zachte borstel en herhaal dat wekelijks. Een zwaar aangetaste boom vervang je beter.

Wolluis zit vooral op bomen die binnen warm en droog overwinteren. Een koele winterplek helpt dus ook hiertegen. Zet een aangetaste boom apart van andere planten, zodat de luizen niet verhuizen.

Bladluis herken je aan kleine, kromme bladeren en een kleverig laagje honingdauw. Kleine groepjes knijp je met de hand weg. Sprays op plantaardige basis werken kort en moet je herhalen, dus kijk elke week of er nieuwe plekjes bij zijn.

Het gezelschap: oleander, yucca, palm, banaan en bougainvillea

De oleander is een groenblijvende struik die in een grote pot bloeit en elke winter vorstvrij overwintert. Een winterharde oleander bestaat niet echt, bij gele of bruine bladeren zoek je de oorzaak in water en temperatuur, en omdat de plant giftig is, werk je met handschoenen. Een yucca verdraagt veel kou, maar nog minder een natte voet, zoals je ziet bij de yucca.

De Chinese waaierpalm is de palm die buiten kan blijven, op een beschutte plek tot ongeveer -12 graden, en dat maakt hem de winterharde palm van de tuin. Een bananenplant vraagt veel water en zon, wat bananenplant verzorgen vooral een kwestie van water en voeding maakt, en alleen een winterharde soort overleeft de bananenplant buiten. Een bougainvillea is niet winterhard, wat de bougainvillea in de winter uitlegt.

Welke plant past bij jouw tuin of terras?

Welke plant je kiest, hangt af van wat je in de winter kunt bieden. Wie een vorstvrije, lichte ruimte heeft, kan bijna alles aan. Wie die niet heeft, kiest een plant die buiten kan blijven, zoals een waaierpalm of een winterharde yucca. Kijk ook naar de grootte, want een boom of grote struik in een pot vraagt in het najaar veel tilwerk.

Meet eerst wat je hebt. Hang een thermometer op de plek die je voor de winter in gedachten hebt en lees hem een paar weken af. Blijft het daar boven nul en is het licht, dan past een olijfboom of oleander. Zakt het onder nul, kies dan een plant die dat aankan. Voor meer planten in een pot is er balkon en potten, en per maand zie je wat er te doen valt in de tuin per seizoen. Twijfel je breder, dan helpt planten kiezen.