Zet lavendel in de volle zon op schrale, goed doorlatende grond, geef hem weinig water en geen mest, en snoei hem elk voorjaar licht, nooit in het kale hout. Hij bloeit van juni tot augustus, afhankelijk van de soort: echte lavendel en lavandijn zijn winterhard, kuiflavendel is gevoeliger. Hoe je hem plant, werk je uit in lavendel planten, en wat hij in de winter aankan, in lavendel en vorst.
Echte lavendel bloeit in juni en juli en trekt veel bijen en hommels.
Alle gidsen over lavendel
Lavendel plantenWanneer je lavendel plant, hoe ver de planten uit elkaar staan, hoe je zaait en wat je het eerste jaar doet.
Lavendel winterhardWelke lavendel de winter buiten overleeft, wat je doet bij vorst en hoe je lavendel in een pot overwintert.
Welke lavendel past bij jouw tuin?
Lavendel is niet één plant maar een familie, en de verschillen tellen. De klassieker is echte lavendel (Lavandula angustifolia): compact, met smalle aren en een zachte geur. Lavandijn (Lavandula x intermedia) is groter, bloeit later en heeft lange stelen die zich lenen voor boeketten. Kuiflavendel of Franse lavendel (Lavandula stoechas) heeft dikke tuiltjes met kuifjes, bloeit al in mei en is gevoeliger voor vorst.
Binnen echte lavendel heb je rassen als 'Hidcote' met donkere, paarsblauwe bloemen, 'Edelweiss' met witte en 'Rosea' met roze bloemen. De meeste soorten zitten qua kleur tussen blauw en paars in, afhankelijk van het ras en het licht. Kies je op geur, dan ruikt lavendijn krachtiger en scherper dan echte lavendel.
De belangrijkste soorten lavendel naast elkaar
Soort
Bloei
Hoogte
Winterhard in Nederland
Echte lavendel (Lavandula angustifolia)
juni tot juli
40 tot 60 cm
ja
Lavandijn (Lavandula x intermedia)
juli tot augustus
60 tot 90 cm
meestal
Kuiflavendel (Lavandula stoechas)
mei tot juli
40 tot 60 cm
half
Lavendel met veelspletig blad (Lavandula multifida)
juli tot september
ongeveer 45 cm
nee
De hoogtes zijn een gangbare bandbreedte. Ras en grond bepalen de maat.
Wanneer bloeit lavendel en welke soort bloeit het langst?
De bloeitijd hangt van de soort af. Echte lavendel bloeit in de meeste tuinen van juni tot in juli, lavandijn volgt iets later en bloeit tot in augustus. Kuiflavendel begint het vroegst, vaak in mei, en bloeit na een knipbeurt opnieuw. Die twee en sommige lavandijnen bloeien dus het langst, mits je de uitgebloeide stelen op tijd afknipt.
Bloeit lavendel niet, dan staat hij meestal te schaduwrijk, te nat of te rijk. Ook een plant die in het voorjaar hard is teruggesnoeid, bloeit later. Zet je meerdere soorten naast elkaar, dan loopt het aanbod voor bijen en hommels van mei tot in augustus door.
Standplaats en grond: zon, schraal en droog
Lavendel wil veel zon. In halfschaduw groeit hij nog wel, maar bloeit hij schaarser en wordt hij langer. In diepe schaduw gaat hij achteruit. De grond moet doorlatend zijn: zandgrond is ideaal, en op zware klei plant je iets hoger en verbeter je de grond met zand of grind. Een voedselrijke grond geeft slap, groot blad en weinig geur, dus laat de mest weg. Lavendel komt oorspronkelijk uit droge, rotsige streken rond de Middellandse Zee, en juist op arme grond krijgt hij de compacte groei en sterke geur die je zoekt.
Bij lavendel planten draait het om de manier waarop je hem in de grond zet, de afstand en het moment. Waar hij niet tegen kan: natte voeten, schaduw, zware klei, een dikke laag bladeren of mulch tegen de voet en een zware snoei in het oude hout.
Verzorgen: water, voeding, verplaatsen en verpotten
Een jonge lavendel heeft het eerste seizoen regelmatig water nodig. Daarna redt hij zich het grootste deel van het jaar zelf. Geef bij langdurige droogte eens per week een flinke gietbeurt, niet elke dag een scheutje. Voeding is bijna nooit nodig. Op arme zandgrond mag je in het voorjaar een handvol compost geven, op andere grond niets, want mest maakt het blad groot en zacht en de plant gevoeliger voor vorst.
Verplaats een jonge plant met veel wortels in het voorjaar. Een oude, houtige lavendel verplaats je liever niet, want uit het oude hout loopt hij slecht uit. Een nieuwe plant uit stek is dan beter, en die maak je zoals bij stekken. Verpot in het voorjaar naar een pot die iets groter is, met doorlatende potgrond met zand.
Snoeien: de regel voor het hele jaar
Snoei lavendel elk jaar, want anders wordt hij houtig en kaal van onderen. De hoofdbeurt is in het voorjaar, van eind maart tot begin mei, na de laatste vorst. Knip de uitgebloeide stengels terug tot twee à vijf centimeter blad en blijf boven de laagste groene scheuten. Een lichte beurt kan van half augustus tot half september. Van oktober tot en met februari laat je de schaar liggen. Een snede in de herfst of winter geeft jonge scheuten die bij de eerste vorst bevriezen.
Knip nooit in het kale hout, want daar loopt lavendel nauwelijks uit. Uitgebloeide bloemen afknippen houdt de plant compact en voorkomt zaadvorming. Twijfel je, dan is te voorzichtig knippen beter: dat herstel je volgend jaar, een snede in kaal hout meestal niet. Per soort lees je de maat bij lavendel snoeien.
Wanneer je lavendel knipt
Soort of moment
Wanneer
Hoe ver
Echte lavendel, hoofdbeurt
eind maart tot begin mei
2 tot 5 cm blad laten staan
Echte lavendel, lichte beurt
half augustus tot half september
alleen uitgebloeide stelen
Kuiflavendel, tweede bloei
eind juni of begin juli
uitgebloeide stelen zonder blad
Alle soorten
oktober tot en met februari
niet snoeien
Het hele jaar door
maart tot begin mei: planten of verplaatsen
bij een jonge plant
Overwinteren en lavendel in een pot
Echte lavendel en lavandijn overwinteren buiten als de grond doorlatend is. Kuiflavendel heeft meer bescherming nodig. Lavendel in een pot is gevoeliger, omdat de kluit sneller bevriest, dus zet hem beschut en droog. Of jouw soort buiten kan blijven en wat je bij strenge vorst doet, loop je na in lavendel en vorst.
Kies voor een pot een ruime maat met afvoergat, zandige potgrond en een zonnige plek. In een bloembak werkt het goed als de bak diep genoeg is en op voeten staat, zodat het water weg kan. Planten in potten komen ruimer aan bod in balkon en potten. Het grijsgroene blad blijft in de meeste winters aan de plant, maar bij strenge vorst verliest hij een deel.
Lavendel op stam en als boompje
Lavendel op stam is een jonge plant waarvan de kroon op een rechte stam is gevormd. Dat is vooral een accent in een pot of border en groeit in de grond zelden zoals bij de kweker. De stam heeft een steunstok nodig, en de kroon wil elk jaar na de bloei een ronde vorm, door de uitgebloeide stelen en iets van de nieuwe scheuten in te korten. Laat je dat na, dan wordt de kroon zwaar en zakt hij door.
Het zijn dus geen echte bomen maar gevormde struiken. Kies een soort die bij je klimaat past, zoals echte lavendel, en reken op meer zorg dan bij een gewone plant, vooral in de winter. Een kroon bescherm je zoals bij lavendel en vorst.
Lavendel combineren, als haag en in de border
Lavendel past bij planten die zon en droogte aankunnen: salie, rozemarijn, tijm, siergrassen en rozen. Een rij lavendel aan de voet van een roos is een klassiek beeld. Het paarsblauw staat mooi bij wit, geel en roze, en het grijsgroene blad is een rustige achtergrond voor bloeiende planten. Mooie combinaties zijn rozen, siergrassen en vaste planten, en andere droogtetolerante planten zijn olijfboom en oleander.
Als haag zet je echte lavendel op 30 tot 35 centimeter, ongeveer drie tot vijf planten per strekkende meter. In een gevulde border komen ongeveer zes planten per vierkante meter. Op een droge helling werkt hij ook als lage bodembedekker, mits je hem jaarlijks snoeit. In een voortuin op het zuiden is lavendel een van de weinige planten die de hitte van een muur goed verdraagt.
Lavendel in een stadstuin: bijen, geur en onderhoud
Voor een stadstuin is lavendel een dankbare plant. Hij blijft laag, heeft weinig water nodig en trekt bijen en hommels aan die in de zomer een rij bloeiende lavendel snel vinden. Plant hem langs een pad of bij de zitplek, dan geeft elke aanraking van de aren geur af. Lavendel naast een terras vangt de warmte van de tegels, waar hij goed tegen kan.
Het onderhoud blijft beperkt tot een of twee knipbeurten per jaar. Wil je weinig werk, kies dan echte lavendel: die blijft het compactst en vraagt de minste snoei. Een lavandijn wordt groter en heeft meer ruimte nodig, zeker als je hem tegen een muur zet. Zorg dat er rondom lucht bij kan, want in een benauwde hoek blijft het blad lang nat.
Wat als lavendel bruin wordt of niet bloeit?
Bijna alle problemen met lavendel komen van water, licht of snoei. Kijk eerst naar de grond onder de bruine plant: is die nat, dan zit het probleem aan de wortels. Dode takken kun je wegknippen, maar de plant zelf is zelden te redden als de basis bruin is.
Vaak gaat het mis in de eerste winter of na een natte zomer. Gaat een plant half dood terwijl zijn buurman gezond blijft, dan staat die meestal op een lagere of nattere plek. Ziet lavendel er in het voorjaar grauw en kaal uit, kijk dan in april of er groene knopjes aan de takken komen, want dan leeft hij nog.
Wat je ziet bij lavendel die het slecht doet en wat erachter zit
Wat je ziet
Waarschijnlijke oorzaak
Wat je doet
De plant is bruin en slap van onderen
natte wortels, zware grond
hoger planten, grond verbeteren met zand
Eén helft is dood, de rest is groen
slecht aangeslagen of te zwaar verhout
dode takken wegknippen, drainage verbeteren
Lange, kale stengels en weinig groen
nooit gesnoeid, verhout
vervangen door stekken of jonge planten
Veel blad maar weinig bloemen
te veel mest of te weinig zon
mest stoppen, zonniger plek zoeken
Grauwe bloemen na de zomer
uitgebloeid
stelen afknippen, plant is gezond
Lavendel oogsten en drogen
Oogst de stelen als de eerste bloemetjes openen, bij echte lavendel meestal in juni of juli. Doe dat op een droge ochtend, knip boven het blad en bind de stelen in kleine bosjes. Hang ze ondersteboven op een droge, schaduwrijke en luchtige plek, waar ze in een paar weken drogen. De geur is het sterkst als je knipt voordat alle bloemetjes open zijn.
Bewaar gedroogde lavendel op een droge plek in een papieren zak of vaas, want in vochtige lucht gaat de geur verloren en kan hij schimmelen. Meer planten van dezelfde struik maak je met stekken.
Uit de praktijk
Vier oude lavendels naar de voortuin
Iemand wilde vier lavendels uit de achtertuin naar de voortuin verhuizen, waar minder zon was. Jonge planten laten zich goed verzetten, maar op een minder zonnige plek bloeien ze schaarser. Verplaatsen kan in het vroege voorjaar, en bij het uitgraven kun je de planten meteen delen. Bij oude, houtige planten is een jonge plant of stek beter. Zet ze niet dieper dan ze stonden: de stamvoet rot dan.
Kiezen op geur: de ene lavendel ruikt, de andere nauwelijks
Wie lavendel plant voor de geur, merkt dat de ene plant bijna niets geeft en de andere de hele tuin vult. Echte lavendel heeft een zachte, klassieke geur, lavandijn ruikt krachtiger en scherper en kuiflavendel wat harsachtig. Wrijf bij de kweker over de aren en kies de geur die je bevalt. De geur is het sterkst op volle zon en schrale grond.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak moet je water geven aan lavendel?
De eerste zomer regelmatig, en in droge weken een flinke beurt per week. Daarna alleen bij langdurige droogte. In een pot geef je water zodra de bovenste laag droog is. Te veel water doet lavendel meer kwaad dan te weinig.
Welke lavendelsoort bloeit het langst?
Kuiflavendel bloeit vroeg, vaak vanaf mei, en geeft een tweede bloei als je de uitgebloeide stelen eind juni of begin juli afknipt. Sommige lavandijnen bloeien tot in augustus. Echte lavendel is in de meeste tuinen als eerste klaar.
Welke grondsoort is geschikt voor lavendelplanten?
Een doorlatende, schrale grond: zand, zandige leem of een mengsel met grind. Zware klei kan alleen als je er flink zand of grind doorheen mengt en iets verhoogd plant. Voedselrijke grond geeft veel blad en weinig geur.
Welke maand lavendel snoeien?
Eind maart tot begin mei is de hoofdbeurt, na de laatste vorst. Een tweede, lichte beurt na de bloei mag ook in de late zomer. In de wintermaanden laat je de schaar liggen.
Waar kan lavendel niet tegen?
Natte voeten, schaduw, zware klei, te veel mest en zware snoei in oud hout zijn de grootste vijanden. Kuiflavendel verdraagt strenge vorst slecht. Met een zonnige plek, doorlatende grond en een lichte jaarlijkse snoei los je het meeste al op.
Wat is een mooie combinatie met lavendel?
Kies planten met dezelfde wensen: zon, droogte en schrale grond. Salie, rozemarijn, tijm, siergrassen en rozen passen goed. Het paarsblauw van lavendel staat mooi bij wit, geel en roze. Laat grote buren hem niet in de schaduw zetten. Voor meer ideeën kijk je naar heesters en naar planten kiezen.
Is lavendel blauw of paars?
Beide. De bloem zit tussen lichtblauw en diep violet, afhankelijk van ras en licht. 'Hidcote' is donker paarsblauw, 'Edelweiss' wit en 'Rosea' roze. In de avondzon lijkt dezelfde plant weer anders dan op een bewolkte ochtend.
Welke lavendel is het mooist?
Dat is smaak. Echte lavendel is compact met een fijne geur, lavandijn is groot en royaal en kuiflavendel valt op door zijn kuifjes. Kijk naar de bloeitijd als je het hele seizoen kleur wilt. Twijfel je, begin dan met een kleine rij echte lavendel.
Vaste plantenVaste planten kies je op zon of schaduw en op bloeitijd. Zo zie je welke soorten bij jouw plek passen, wanneer je plant en wanneer je terugknipt.
Eenjarige plantenEenjarige zomerbloeiers zaai je tussen maart en mei en ze bloeien tot de vorst. Lees welke soorten sterk zijn, wat in zon en schaduw past en hoe je kiest.
BloembollenBloembollen: voorjaarsbollen plant je in de herfst, zomerknollen na de nachtvorst. Lees hoe diep, hoe ver uit elkaar en welke bollen terugkomen.
RozenRozen kies je per type: klimroos, stamroos of heesterroos. Lees waar ze staan, hoe je ze plant en verplaatst en wat je doet tegen luis en meeldauw.
HortensiaWaar je een hortensia plant, hoeveel water hij nodig heeft, wanneer je snoeit en waarom de kleur verandert. Zo kies je de soort die bij je tuin past.
HeestersWelke heester groeit in de schaduw? Hulst, skimmia en camelia redden het met weinig zon. Ook: wanneer je plant, wat winterhard is en wat lang bloeit.
KlimplantenKlimplant kiezen voor je muur, schutting of pergola? Bepaal eerst zon of schaduw, steun en winterhardheid. Vergelijk soorten op bloei, hoogte en steun.
SiergrassenSiergras kiezen voor je tuin: de mooiste soorten, wat winterhard of wintergroen is, hoe ver je ze plant en wanneer je ze in maart of april terugknipt.
BodembedekkersBodembedekker kiezen voor zon, schaduw of droge grond: groenblijvende en bloeiende soorten, plantafstand per m² en wat onkruid echt tegenhoudt.
OlijfboomOlijfboom verzorgen doe je met volle zon, een ruime pot en weinig water. Zo kies je pot en grond, voed je hem en overwinter je ook oleander, yucca en palm.
Bomen voor de tuinEen tuinboom kies je op zijn volwassen hoogte en breedte. Zo bepaal je de afstand tot de erfgrens, vind je kleine bomen en weet je wanneer je kapt of plant.
HagenHaagbeuk is een boom die je als haag knipt: 4 tot 5 planten per meter, snoeien in juni. Zo verschilt hij van beuk en zo kies je tussen alle haagsoorten.
Planten kiezenPlanten kiezen begint bij zon of schaduw, de grond en de winter. Kies op plek en bloeitijd, reken het aantal per m2 uit en vind de gids die bij jouw tuin past.
