Knoflook zet je half oktober tot half november in de grond en oogst je in juli. Ui zaai je in maart en april, en prei plant je van mei tot en met juli uit. Alle drie horen bij de lookfamilie en delen dus dezelfde ziekten, waardoor je ze niet jaar na jaar op dezelfde plek zet. Wie begint, kan het best knoflook poten in het najaar combineren met ui zaaien in het voorjaar.
Knoflook, ui en prei horen tot dezelfde familie, maar worden op heel andere momenten gezaaid en geoogst.
Alle gidsen over knoflook, ui en prei
Lente-uiHoe je lente-ui zaait, oogst en wat hij verschilt van gewone ui.
Knoflook plantenWanneer en hoe je knoflook poot, op welke afstand en in welke grond.
Knoflook oogstenWanneer knoflook rijp is en hoe je hem uit de grond haalt.
Ui plantenPlantuitjes zetten, op welke diepte en afstand, en wanneer je dat het best doet.
Ui bewarenHoe je uien na de oogst droogt en opbergt, en wat je met halve of gesnipperde uien doet.
Ui zaaienHoe en wanneer je uien in maart en april zaait, op welke afstand en waarom je uitdunt.
UiWat een ui precies is, hoe hij groeit en waarin hij verschilt van sjalot, lente-ui en prei.
Ui oogstenHoe je ziet dat een ui rijp is en hoe je hem rooit en laat drogen.
Knoflook bewarenHoe je knoflook droogt en bewaart, en waarom verse knoflook in olie gevaarlijk is.
Wat knoflook, ui en prei gemeen hebben
Knoflook, ui en prei zijn verwanten uit de lookfamilie, en dat merk je aan de geur, aan de plek die ze willen en aan de ziekten die ze delen. Knoflook valt uiteen in tenen, een ui bestaat uit lagen en prei maakt geen bol maar een lange, witte schacht. Knoflook smaakt scherper dan een gewone ui, die zoeter is. Alle drie tellen als groente, ook al gebruik je knoflook vooral als smaakmaker.
Ze passen goed in een ritme van twee seizoenen. Knoflook en winterui staan de winter in de grond, ui en lente-ui groeien in voorjaar en zomer, en prei neemt het bed over in de herfst en winter. Zo oogst je bijna het hele jaar iets. Heb je nog geen moestuin, dan is een eigen moestuin beginnen de eerste stap.
Wanneer zaai, poot en oogst je wat?
De maanden in de tabel zijn gemiddelden voor een gewone Nederlandse moestuin. In een koud of nat jaar schuiven ze een paar weken op. Per maand zie je in de zaaikalender voor groenten wat er nog kan.
De gewassen lopen sterk uiteen in tempo. Knoflook is ruim acht maanden bezig. Een ui uit zaad staat van maart of april tot de zomer in de grond, en prei is afhankelijk van het ras al in de herfst of pas in de winter klaar. Daardoor kan na knoflook of winterui nog een ander gewas op dezelfde plek, zolang het geen lookgewas is. Plan je bedden dus per seizoen: noteer in het najaar wat waar staat, dan weet je volgend jaar meteen waar geen look mag komen.
Kalender voor knoflook, ui en prei
Gewas
Zaaien of poten
Oogst
Afstand in de rij
Knoflook
half oktober tot half november
juli
10 tot 12 cm
Ui uit zaad
maart en april, direct buiten
juli tot september
10 cm, rijen 20 cm
Winterui
half oktober
mei
zie het label op het pootgoed
Sjalot
februari
juni en juli
zie het label op het pootgoed
Stengelui (lente-ui)
vanaf maart, direct buiten
juli tot november
rijen 15 cm uit elkaar
Prei
voorzaaien januari tot april, uitplanten mei tot juli
september tot februari
15 cm, rijen 25 cm
Gemiddelden voor een gewone Nederlandse moestuin.
Knoflook poten: van teen tot bol
Knoflook kweek je uit een teen. Zet de tenen half oktober tot half november met de punt omhoog in losse, voedselrijke grond, 10 tot 12 cm uit elkaar. De plant heeft kou nodig voor een mooie bol. Poot je pas in februari, dan oogst je later en blijven de bollen kleiner. Grond, afstand en diepte staan in knoflook planten, en daar lees je ook hoe je knoflook zelf kweekt, in de tuin of in een pot.
Pootknoflook is de zekere keuze, want dan weet je welk ras je poot en dat het gezond is. Tenen uit de winkel kunnen ook uitlopen, maar je weet dan niet welk ras het is en of hij bij het Nederlandse klimaat past. Kies de dikste tenen voor de grond en gebruik de kleine in de keuken. Solo-knoflook, een bol zonder tenen, is een apart geval: de ervaringen met de teelt lopen uiteen en een vaste aanpak bestaat niet.
Hoe een jaar met knoflook verloopt
Knoflook groeit tegen de gewone seizoenen in. Na het poten maakt de teen eerst wortels, boven de grond gebeurt in de winter weinig en kleine groene scheuten verdragen vorst. In het voorjaar schiet het loof omhoog, in mei en juni zwelt de bol en in juli worden de bladeren geel en droog. Dan is hij klaar. Wacht niet te lang met rooien, want een bol die te lang in natte grond blijft, begint te rotten.
De plant wil zon en een doorlatende grond. Natte klei is in de winter het gevaarlijkst, want daar rot de teen weg. Omdat het loof in juli verdwijnt, komt het bed vroeg vrij. Zet daarna een gewas uit een andere familie op die plek, zoals sla of bonen, en geen ui of prei. Zo benut je het bed het hele seizoen.
Zachtstengelig of hardstengelig, en wat bloei betekent
Knoflook komt in twee typen. Zachtstengelige soorten maken geen bloemstengel, geven vaak veel kleine tenen en bewaren doorgaans het langst. Hardstengelige soorten maken wel een stengel met een bolletje aan het eind, geven minder maar grotere tenen en hebben een krachtiger smaak. De krul in die stengel is normaal.
Planten die bloeien, geven vaak een iets kleinere bol. Sommige tuinders korten de stengel daarom in tot ongeveer de helft; hoeveel dat scheelt, is niet gemeten. Laat de plant verder staan tot het loof geel en dor is, zoals je leest bij knoflook oogsten. Ook een ui die in bloei schiet, bewaar je niet meer, en bij prei wordt de schacht hard. Eet zulke planten als eerste op en zaai of plant volgend jaar ruimer, zodat ze minder snel doorschieten.
Welke soort knoflook past bij jou
Soort
Kenmerk
Past bij
Zachtstengelige knoflook
geen bloemstengel, veel kleine tenen, bewaart doorgaans lang
wie een voorraad voor de winter wil
Hardstengelige knoflook
bloemstengel, grotere tenen, krachtige smaak
wie grote tenen wil
Solo-knoflook
één bol zonder tenen, mild van smaak
wie wil experimenteren, een vaste aanpak bestaat niet
Knoflook-bieslook
vaste plant, platte bladeren, witte bloemen
wie een bijenplant voor de siertuin zoekt
Wilde knoflook (daslook)
bosplant voor vochtige schaduw, voorjaar
wie een schaduwplek heeft en de plant zeker herkent
Over solo-knoflook lopen de ervaringen uiteen.
Knoflook in een potje: kan dat, en moet je bemesten?
Knoflook groeit ook in een pot, als die diep genoeg is voor de wortels en gevuld is met goede potgrond. Plant in het najaar, zet de pot beschut en houd de grond vochtig maar niet nat. Potgrond raakt sneller uitgeput dan tuingrond, dus geef in het voorjaar een beetje voeding. De bollen blijven in een pot meestal kleiner dan in de border, maar voor de keuken is dat ruim voldoende. Zet de pot op een zonnige plek en laat hem in de winter niet in een bak met water staan.
In de volle grond is bemesten eenvoudig. Werk bij het poten wat compost door de bovengrond, laat verse mest achterwege en houd het onkruid bij. Water geef je alleen in een droog voorjaar. Een laagje mulch houdt de grond vochtig en het onkruid klein.
Ui zaaien, plantuitjes zetten en lente-ui kiezen
Een ui kweek je uit zaad of uit plantuitjes. Zaaien doe je in maart en april direct in de volle grond, en alles over afstand en diepte staat in het zaaien van uien. Plantuitjes zijn kleine bolletjes die je gewoon in de grond zet; dat gaat sneller, zoals je leest bij ui planten. Zelf plantuitjes kweken is lastig, dus koop ze liever. Rond juli herken je een rijpe ui aan loof dat omvalt en geel wordt, en ui oogsten legt uit hoe je hem rooit en laat drogen.
Wie vooral vers groen wil, zaait lente-ui. Zaai hem vanaf maart direct buiten in rijen van 15 cm, en oogst steeds een deel, want je hoeft niet alles tegelijk uit te trekken. Sjalotten werken weer anders: uit één sjalotje groeien er ongeveer acht nieuwe, en het blad kun je al na een paar weken gebruiken. Voor de teelt van lente-ui kweken is er een eigen pagina.
Prei voorzaaien, uitplanten en oogsten
Prei groeit langzaam en heeft baat bij een voorsprong. Zomerprei zaai je vanaf eind januari binnen voor bij 15 tot 20 graden, winterprei vanaf maart of april. Plant de plantjes uit als ze zo dik zijn als een klein potlood, van mei tot in juli, met 15 cm tussen de planten en 25 cm tussen de rijen.
Zet de plantjes diep in een geul of gat, want dat geeft de lange witte schacht, maar laat het hart van de plant boven de grond. Prei wil vruchtbare grond en regelmatig water, en vlak na het uitplanten geef je de plantjes royaal een gietbeurt, zodat ze goed aanslaan. Kort de wortels en het loof niet in, tenzij ze erg lang zijn. Fijn gaas of vlies over de rij houdt de preimineervlieg buiten. Winterprei verdraagt vorst en kan tot in februari op het veld blijven staan, dus trek steeds wat je nodig hebt.
Oogsten, drogen en bewaren
Bewaren begint met drogen. Laat uien en knoflook na het rooien op een luchtige, droge plek drogen, uit de felle zon, tot de hals dun en droog is. Bewaar ze daarna donker, droog en koel, buiten de koelkast en niet in een plastic zak, want uien nemen snel vocht op. Leg uien ook niet naast knoflook of aardappelen. Een uitleg per gewas geven ui bewaren en knoflook bewaren, en voor andere groenten is er oogsten en bewaren.
Knoflook vlecht je zolang het loof soepel is, of je hangt hem in bosjes aan het dorre loof onder een afdak. Zet verse knoflook niet in olie voor later. Die combinatie kan gevaarlijk zijn, dus laat dat aan de fabrikant over. Prei hoef je niet te bewaren, want die blijft tot je hem nodig hebt in de grond staan.
Welke ziekten ze delen en waarom je afwisselt
Ui, prei en knoflook delen witrot en de uienvlieg. Witrot is een schimmel die lang in de grond blijft zitten, dus zet je op dezelfde plek niet te snel opnieuw een lookgewas. Reken op een rotatie van ongeveer vier vakken, zoals je die uitgewerkt vindt in het overzicht van combinatieteelt en vruchtwisseling. Zie je een gewas wegkwijnen, dan helpt plantenziekten herkennen je op weg.
Over goede en slechte buren gaan veel verhalen: ui naast wortel zou de wortelvlieg afleiden en erwten en bonen zouden ui mijden. Onderzoek dat dit bevestigt, is er niet, dus neem het als overlevering. Zeker is wel dat ze alle drie zon en een losse, doorlatende grond willen. Een bed met zware, natte klei verbeter je eerst met compost voordat je er look in zet.
Daslook, knoflook-bieslook en andere verwanten
Daslook is wilde knoflook, een bosplant die in het vroege voorjaar opkomt in vochtige schaduw. De bladeren lijken op die van lelietje-van-dalen, en die plant is helemaal giftig. Pluk dus alleen wat je zeker herkent, bijvoorbeeld doordat een fijngewreven blad naar knoflook ruikt, en laat het staan als je twijfelt. Kleine kinderen die alles in hun mond stoppen, houd je er het best bij uit de buurt.
Knoflook-bieslook, ook Chinese bieslook, is een vaste plant met platte bladeren, een sterkere smaak dan gewone bieslook en witte bloemen waar bijen op afkomen. Een gekocht plantje mag direct naar buiten, in een bak of in de volle grond. Kaapse knoflook is weer een andere plant: een sierplant met een knoflookgeur, geen kweekgroente.
Rekenhulp
Zaaikalender voor groenten
Waar de kalender op rust, met bronnen
Waar de kalender op rust
Maanden gelden voor een gemiddeld Nederlands voorjaar en zijn niet per regio bijgesteld; zandgrond in het zuiden warmt eerder op dan de kust.
IJsheiligen (11 tot en met 14 mei) is de uitplantgrens voor vorstgevoelige gewassen. Onderbouwd door KNMI (vorst na 14 mei in De Bilt in 9 jaren sinds 1901, dus 92 procent betrouwbaar); een vuistregel, geen garantie.
Maandlijsten zijn afgeleid van tekst als 'half april tot eind mei': elke genoemde maand telt mee, ook als alleen de helft ervan wordt genoemd.
Waar Groei & Bloei Deventer (tabel op meerjarige gemiddelden) en een Groei & Bloei-artikel verschillen, is voor zaaien de ruimste periode gekozen en voor afstanden de bandbreedte. Voorbeelden: tomaat 80 x 40 cm (tabel) tegen 60 tot 70 cm in de rij bij cherrytomaat (artikel); doperwt zaaien vanaf februari (artikel) tegen half maart (tabel).
rijafstand is het eerste getal in de tabel van Groei & Bloei Deventer en plantafstand het tweede getal. Bij gewassen zonder tabelregel is alleen een afstand genoemd als een artikel die geeft.
Oogstmaanden zijn begrensd door wat de bron noemt. Bij oogst 'tot in het najaar' zijn de maanden tot en met de laatste genoemde maand opgenomen. Waar geen oogstperiode staat (onder meer rucola, koriander, rabarber, tuinkers) is null gezet.
Het aantal gewassen volgt uit wat is gelezen; rassen en winterharde variëteiten (zoals winterprei of vroege en late wortel) zijn samengevoegd tot één gewas, met de ruimste maanden.
Standplaats is alleen gevuld als een gelezen bron die noemt (null elders). Er is bewust geen standplaats bijgevuld uit algemene kennis.
Plantdiepte van knoflook: de bron noemt zowel 10 tot 12 cm diep als dat de punt net onder de grond moet zitten.
Knoflook-bieslook uit het tuincentrum in een balkonbak
Een beginnende moestuinder kocht een plantje knoflook-bieslook en twijfelde of het nog in de kweekbak moest blijven. Het bleek buiten in een grote bak prima te gaan, met voor de eerste koude nacht een deksel eroverheen. Na twee jaar vonden sommige tuinders de smaak vooral sterk, en niet naar knoflook of bieslook. De plant ging dan naar de siertuin, waar hij met zijn witte bloemen bijen aantrekt. Proef dus eerst een blaadje voordat je er een hele bak aan geeft.
Knoflook die in het voorjaar een bloemstengel kreeg
In het najaar gepoote knoflook kreeg in mei lange stengels met een knop. Bij de oogst waren de bollen van de planten die bloeiden kleiner dan die van de planten zonder bloei. De winkelknoflook die op een andere plek stond, bloeide niet. Het inkorten van de stengel tot ongeveer de helft is een gangbare reactie. Wacht met oogsten tot het loof geel en dor is, ook als de bloemstengel nog groen lijkt.
Pootgoed van winkelknoflook
Een tuinier zette tenen van winkelknoflook in de grond. De bollen kwamen op, maar bleven klein. Daarom plant hij elk jaar de grootste tenen van de eigen oogst opnieuw, in de hoop dat de bollen langzaam groter worden. Wie dit probeert, houdt de dikste tenen apart en eet de kleinste op.
Veelgestelde vragen
Hoe kweek ik knoflook?
Zet half oktober tot half november gezonde tenen met de punt omhoog in losse, voedselrijke grond op een zonnige plek, 10 tot 12 cm uit elkaar. Ze blijven de winter in de grond. In juli oogst je ze, zodra het loof geel en dor is. Laat de bollen daarna drogen.
Hoe plant ik knoflook?
Breek de bol vlak voor het poten in losse tenen en zet ze met de punt omhoog in doorlatende grond, 10 tot 12 cm uit elkaar. Dek ze af met aarde en druk die licht aan. Het kan van half oktober tot half november.
Wat is een bol knoflook?
Een bol knoflook is de hele knoflook zoals je hem koopt: een bol met papierachtige schil waarin losse tenen zitten. Elke teen groeit weer uit tot een nieuwe bol als je hem in het najaar plant. Solo-knoflook heeft één bol zonder tenen.
Hoe bewaar ik knoflook het beste?
Laat de bollen na de oogst op een luchtige plek drogen en bewaar ze daarna droog, koel en donker, bijvoorbeeld in een net of kratje. Niet in de koelkast en niet naast uien. Zet verse knoflook niet in olie, want dat kan gevaarlijk zijn.
Wat doe je met heel veel knoflook?
Droog de gave bollen en bewaar ze luchtig. Gebruik bollen met een zachte plek als eerste. Houd een deel apart als pootgoed voor het najaar, en kies daarvoor de dikste tenen. De rest kun je in porties koken, bakken of drogen, zodat er niets verloren gaat.
Welke knoflook kun je het best poten?
Pootknoflook is de zekerste keuze, want dan weet je welk ras je poot. Tenen uit de winkel lopen soms ook uit, maar de uitkomst is wisselend. Welk ras bij jouw grond past, merk je pas na een of twee seizoenen, dus probeer er gerust een paar.
Hoe groeit prei?
Prei zaai je eerst voor en plant je uit als de plantjes zo dik zijn als een potlood. Zomerprei zaai je vanaf eind januari binnen, winterprei vanaf maart of april. Uitplanten kan van mei tot juli, met 15 cm in de rij en 25 cm tussen de rijen. Zet de plant diep, met het hart boven de grond.
Wat is daslook en wat kun je ervoor in de plaats nemen?
Daslook is wilde knoflook, een bosplant die in het vroege voorjaar opkomt. Hij lijkt op giftige planten, dus pluk hem alleen als je hem zeker herkent. Wil je dezelfde smaak zonder risico, dan kun je lente-ui, gewone bieslook of knoflook-bieslook in je eigen border zetten.
Moestuin beginnenMoestuin beginnen met praktische tips: wanneer je start, welke plek en grond je kiest, bak of volle grond, en wat je het eerste jaar het best zaait.
ZaaienZaaien hangt af van het gewas: radijs en wortel vanaf maart buiten, tomaat binnen en gevoelige planten na half mei. Lees diepte, afstand en kalender.
Tomaten kwekenVruchtgroenten zaai je tussen januari en april binnen en zet je na half mei buiten. Kies je gewas, zie wanneer je zaait en waar je verder leest.
Sla en bladgroentenBladgroenten kweken lukt het best in koele weken. Wanneer je sla, spinazie, snijbiet, rucola, paksoi en postelein zaait, en hoe je doorschieten voorkomt.
Wortel- en knolgewassenWortelgewassen als aardappel, wortel, biet en radijs willen losse, diepe grond. Zo kies je, zaai je op tijd en pak je een tegenvallende oogst aan.
Kool kwekenKool kweken in de moestuin: van boerenkool zaaien tot koolrabi snijden en spruitjes oogsten na vorst. Met kalender, keuzehulp en aanpak tegen rupsen.
Bonen en erwtenPeulvruchten kweken begint in februari met erwten en loopt tot juli met bonen. Zie wat je wanneer zaait en welke pagina bij jouw gewas past.
Rabarber en aspergesMeerjarige groenten zet je één keer en oogst je jaren. Begin met rabarber, kies een vaste hoek in de moestuin en kijk welke vaste groenten verder passen.
Kruiden kwekenMaak je kruidentuin in april of mei in grond, bak of pot. Zo verdeel je droge en vochtige kruiden, kies je een plek en plant je op balkon of verticaal.
KweekkasEen kweekkas vangt zonnewarmte maar houdt geen strenge vorst tegen. Zo kies je het juiste type, weet je wat erin past en houd je hem warm en luchtig.
Oogsten en bewarenOogsten doe je op het teken van de plant, niet op de datum. Zo zie je per groente of ze rijp is, van radijs tot pompoen, en hoe je de oogst goed bewaart.
