Is een ui een groente? Ja, een bolgroente die in twee jaar bloeit
Een ui is een groente: de bol bestaat uit verdikte bladeren en is dus geen vrucht. In het eerste jaar maakt hij loof en een bol, in het tweede jaar zou hij bloeien, maar je oogst hem al na één seizoen, van juli tot september. Sjalot, lente-ui en prei zijn verwant maar geen ui. Hoe je ze kweekt, lees je in de teelt van knoflook, ui en prei, en wie wil beginnen, zaait uien volgens ui zaaien.
Een ui is een groente, geen fruit
Wat je van een ui eet, is de verdikte onderkant van de bladeren, die in lagen om elkaar zitten en samen de bol vormen. Fruit is de vrucht van een plant en bevat zaden, en dat is een ui niet. In de keuken gebruik je hem vooral als smaakmaker, in de tuin hoort hij bij de bolgewassen.
Botanisch hoort de ui (Allium cepa) bij de lookfamilie, samen met knoflook, prei, sjalot, bieslook en lente-ui. Die planten delen smaak en ziekten, dus wissel je ze in de moestuin af. Als oorsprong wordt vaak Centraal-Azië genoemd; zeker is dat de teelt heel oud is. In de tuin merk je vooral dat een ui zon en losse grond waardeert en slecht tegen onkruid kan.
Hoe groeit een ui door het jaar?
Een ui is een tweejarige plant. In het eerste jaar maakt hij loof en een bol, in het tweede jaar bloeit hij en vormt hij zaad. Een tuinder oogst de bol dus in het eerste jaar, voordat de plant aan bloei toekomt. Zolang het loof groen en rechtop staat, groeit de ui. Valt het om en wordt het geel, dan kun je rooien, zoals je leest bij ui oogsten.
Wacht met rooien tot het hele loof is omgevallen, want een ui die nog groeit, bewaart slechter. Welke maand het in jouw tuin wordt, laat de zaaikalender voor groenten zien.
| Periode | Wat de plant doet | Wat jij doet |
|---|---|---|
| Maart en april | zaad kiemt, dunne sprietjes komen op | zaaien en uitdunnen tot 10 cm |
| Mei en juni | loof groeit, wortels breiden uit | wieden en bij droogte water geven |
| Juni en juli | de bol begint te zwellen | niet te veel water of mest geven |
| Juli tot september | loof valt om en wordt geel | rooien en laten drogen |
Wat is het verschil tussen ui, sjalot, lente-ui en prei?
Het zijn vier verwante planten die op elkaar lijken maar anders groeien. De gewone ui is een grote bol uit één zaadje. De sjalot vormt een kluitje bolletjes. De lente-ui, ook bosui of stengelui, heeft nauwelijks een bol en wordt om zijn groene stelen geoogst. Prei maakt een lange, witte schacht.
Een sjalotje groeit uit tot ongeveer acht nieuwe, en het blad kun je al na enkele weken gebruiken. Een gewone ui doet dat niet: uit één ui komt één grotere ui. Lente-ui heeft een eigen teelt, die bij lente-ui hoort, en prei en sjalot hebben elk een eigen aanpak.
| Soort | Kenmerk | Past bij |
|---|---|---|
| Gewone ui | één grote bol, droge schil | wie een voorraad voor de winter wil |
| Sjalot | kluitje kleine bollen, fijner van smaak | wie vroeg wil oogsten, in juni of juli |
| Lente-ui (bosui) | dunne bol en lange groene stelen | wie in de zomer vers loof wil plukken |
| Prei | lange witte schacht, geen bol | wie in de herfst en winter wil oogsten |
Waar groeit een ui het best?
Een ui staat het liefst in de zon, op een open plek met losse, doorlatende grond. Hij wortelt ondiep en heeft weinig houvast aan zware, natte klei, waar de bol makkelijk gaat rotten. Verbeter zulke grond met compost voordat je zaait of zet. Verse mest werkt averechts, omdat te veel stikstof veel loof geeft maar een bol die slecht bewaart.
Houd het bed vrij van onkruid, want een ui heeft met zijn smalle blad weinig weerstand tegen concurrentie. Water geef je alleen in een droge periode. Zet uien niet terug op een plek waar eerder uien, prei of knoflook stonden, want de ziekten van de lookfamilie blijven jaren in de grond zitten.
Hoe kweek je uien: zaad, plantuitjes of winteruibolletjes?
Je hebt drie routes. Zaad zaai je in maart en april direct buiten, en dat is de goedkoopste weg met de meeste keuze aan rassen. Plantuitjes zijn kleine bolletjes die je in het voorjaar zet; ze zijn makkelijker, maar je koopt ze elk jaar, want zelf plantuien kweken is moeilijk. Winteruibolletjes zet je half oktober en oogst je in mei, wanneer de uien uit het voorjaar nog moeten beginnen.
Rode uien blijven minder lang goed dan gele, dus eet die als eerste. Kies je gele uien voor de winter, dan heb je meer kans op een voorraad die tot in het voorjaar meegaat. Hoe je zaait, staat in de aanpak voor het zaaien van uien, en alles over diepte en afstand bij plantuitjes in ui planten.
Waarom gaat een ui bloeien, en wat kun je met een uitgelopen ui?
Een stevige stengel met een bolletje bovenin betekent dat de ui bloeit. Een wisselend voorjaar met warme en koude dagen kan de plant laten denken dat de winter voorbij is, waarna hij al in het eerste jaar aan zijn bloei begint. De bol wordt dan niet meer groter en bewaart slecht. Oogst zo'n ui en eet hem als eerste op.
Veel mensen steken een uitgelopen ui uit de keuken in de grond, in de hoop op nieuwe uien. Dat werkt niet, want een ui is een eindproduct. De scheuten geven loof of een bloemstengel. Het loof kun je fijn gesneden als bieslook of lente-ui gebruiken. Wil je echt uien telen, begin dan met zaad of plantuitjes.
Waarom blijven je uien klein?
Kleine uien hebben meestal een duidelijke oorzaak. De planten stonden te dicht op elkaar, waardoor elke ui te weinig ruimte had om dik te worden. Of ze zijn te laat gezaaid of gezet, zodat het seizoen te kort was. Droogte, schaduw of uitgeputte grond geven hetzelfde beeld, net als een ui die in bloei is geschoten.
Voor het volgende jaar helpt het om op tijd uit te dunnen tot 10 cm, een zonnige plek te kiezen, bij langdurige droogte water te geven en de grond met compost te verbeteren. Kleine uien zijn niet nutteloos: je gebruikt ze gewoon in de keuken.
Wanneer is een ui niet meer goed?
Een ui is goed zolang hij stevig en droog is. Wordt hij zacht, slijmerig of beschimmeld, dan gooi je hem weg. Een uitgedroogde buitenlaag mag je verwijderen. Bewaar uien droog, koel en donker, apart van aardappelen en knoflook. Op de fruitschaal blijft een ui ongeveer twee maanden goed, een aangesneden ui in de koelkast ongeveer een week.
Een volledig stappenplan voor de opslag geeft ui bewaren, en voor knoflook geldt een eigen aanpak, zoals knoflook bewaren laat zien. Andere gewassen bewaar je volgens oogsten en bewaren.
Welke gewassen staan goed naast een ui?
Over buren in de moestuin bestaat veel overlevering. Ui en wortel gelden als een goed paar, omdat de geur van de ui de wortelvlieg zou afleiden, en erwten en bonen zouden niet naast ui willen staan. Onderzoek dat dit bevestigt, is er niet, dus zie het als tuinierswijsheid en niet als wet.
Wat wel vaststaat, is dat ui, prei en knoflook dezelfde ziekten delen, zoals witrot en de uienvlieg. Zet ze daarom niet achter elkaar op dezelfde plek. Het overzicht van gewassen die elkaar wel en niet helpen, vind je in combinatieteelt en vruchtwisseling. Heb je nog geen eigen bed, begin dan met moestuin beginnen.
Rekenhulp
Zaaikalender voor groenten
Waar de kalender op rust, met bronnen
Waar de kalender op rust
- Maanden gelden voor een gemiddeld Nederlands voorjaar en zijn niet per regio bijgesteld; zandgrond in het zuiden warmt eerder op dan de kust.
- IJsheiligen (11 tot en met 14 mei) is de uitplantgrens voor vorstgevoelige gewassen. Onderbouwd door KNMI (vorst na 14 mei in De Bilt in 9 jaren sinds 1901, dus 92 procent betrouwbaar); een vuistregel, geen garantie.
- Maandlijsten zijn afgeleid van tekst als 'half april tot eind mei': elke genoemde maand telt mee, ook als alleen de helft ervan wordt genoemd.
- Waar Groei & Bloei Deventer (tabel op meerjarige gemiddelden) en een Groei & Bloei-artikel verschillen, is voor zaaien de ruimste periode gekozen en voor afstanden de bandbreedte. Voorbeelden: tomaat 80 x 40 cm (tabel) tegen 60 tot 70 cm in de rij bij cherrytomaat (artikel); doperwt zaaien vanaf februari (artikel) tegen half maart (tabel).
- rijafstand is het eerste getal in de tabel van Groei & Bloei Deventer en plantafstand het tweede getal. Bij gewassen zonder tabelregel is alleen een afstand genoemd als een artikel die geeft.
- Oogstmaanden zijn begrensd door wat de bron noemt. Bij oogst 'tot in het najaar' zijn de maanden tot en met de laatste genoemde maand opgenomen. Waar geen oogstperiode staat (onder meer rucola, koriander, rabarber, tuinkers) is null gezet.
- Het aantal gewassen volgt uit wat is gelezen; rassen en winterharde variëteiten (zoals winterprei of vroege en late wortel) zijn samengevoegd tot één gewas, met de ruimste maanden.
- Standplaats is alleen gevuld als een gelezen bron die noemt (null elders). Er is bewust geen standplaats bijgevuld uit algemene kennis.
- Plantdiepte van knoflook: de bron noemt zowel 10 tot 12 cm diep als dat de punt net onder de grond moet zitten.
Bronnen
- Aardbeien kweken: hoe je begint in maart en april, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Andijvie zaaien en kweken: zo oogst je binnen 10 weken, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Anijs kweken: zaaien, verzorgen en oogsten, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Aubergine zaaien: wanneer beginnen en hoe het lukt, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Augurken kweken: zo zaai, verzorg en oogst je zelf augurken, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Basilicum zaaien en kweken, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Bieslook zaaien en verzorgen in tuin en pot, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Bloemkool zaaien in september voor een vroege oogst, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Broccoli zaaien en kweken: zo oogst je van zomer tot herfst, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Cherrytomaten kweken: zaaien in maart, oogsten vanaf juli, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Courgette kweken: zaaien, planten en oogsten, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Zaai- en planttijd van groentesoorten voor de moestuin, Groei & Bloei afdeling Deventer (bekeken op 4 november 2026)
- Dille kweken en gebruiken: van zaad tot keuken, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Doperwten zaaien: vanaf februari voorzaaien voor een zomeroogst, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Knoflook kweken: planten, verzorgen en oogsten, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Knolvenkel kweken: timing maakt het verschil, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Komkommer kweken: zaaien in april, planten na IJsheiligen, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Koriander kweken: zaaien, verzorgen en oogsten, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Zaaien in oktober: 7 groenten voor de koude bak, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Munt in de tuin: van stek tot sterke groeier, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Hoe kweek en verzorg ik oregano, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Paprika kweken: zaaien in februari, oogsten in de zomer, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Peterselie zaaien en kweken: wanneer en hoe, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Pompoen zaaien: voorzaaien in april, uitplanten na IJsheiligen, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Prei zaaien: vroeg voorzaaien in pot, later uitplanten, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Rabarber planten: wanneer en hoe doe je het?, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Radijs zaaien: van zaadje tot oogst in vier tot zes weken, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Wanneer rode biet zaaien? Vanaf maart in volle grond, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Rucola zaaien en kweken: zo oogst je maandenlang blad, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Sla kweken: van zaaien tot oogsten in elk seizoen, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Sperziebonen zaaien: vanaf half mei, in grond of bak, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Spinazie zaaien: vanaf maart, oogsten al na zes weken, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Spruitjes oogsten: wanneer en waarom na vorst, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Stengelui zaaien: bosui of lente-ui kweken, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Tijm kweken: zaaien, verzorgen en oogsten, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Tomaten kweken: zaaien, uitplanten en verzorgen, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Tuinkers zaaien op watten of potgrond, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Tuinklussen november, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Zelf watermeloen kweken: zaai in april, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Wortels zaaien: vanaf maart direct in volle grond, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Factsheet zaaien (moestuintje voor kinderen), IVN Natuureducatie (bekeken op 4 november 2026)
- Kweektips boerenkool en palmkool, IVN Natuureducatie (bekeken op 4 november 2026)
- Kweektips snij-, sperzie-, pronk- en droogbonen, IVN Natuureducatie (bekeken op 4 november 2026)
Stand van de cijfers: 4 november 2026.
Uit de praktijk
Zes uitgelopen uien in de grond
Een beginnende moestuinder zette zes uitgelopen uien uit de winkel in de grond en hoopte op nieuwe uien. Er kwamen geen uien, alleen loof en een bloemstengel. Een gewone ui groeit niet uit tot een kluit zoals een sjalot. Het groen was wel bruikbaar als lente-ui, maar voor echte uien begin je met plantuitjes of zaad.
Kleine witte uien met veel wortels
In een bak schoten rode uien door, en een deel van de witte uien ook. De witte uien bleven klein, met een berg wortels en lange dikke stengels, en dat zijn tekenen van uien die beginnen te bloeien. Wie het bed nodig heeft voor iets anders, kan ze rustig oogsten. Groot worden ze niet meer, maar de kleine bol is in de keuken bruikbaar.
Een bloemknop op een winterui
Een tuinder zette in oktober winteruien en zag in juni een bloemknop boven het dikke loof. Wie op dat moment een stevige stengel ziet, oogst en gebruikt de ui het best meteen. De bol wordt niet meer groter en bewaart minder goed dan uien zonder bloei.
Wanneer je een vakman belt
Dit hoort bij de basis van de moestuin en is goed zelf te doen. Een hovenier is niet nodig.
Veelgestelde vragen
Is de ui een groente of een fruit?
Een groente. Wat je eet is de verdikte onderkant van de bladeren, de bol, en dat is geen vrucht. Fruit is de vrucht van een plant en bevat zaden. Een ui hoort botanisch bij de lookfamilie, samen met knoflook, prei en sjalot.
Waar komt de ui vandaan?
Als oorsprong wordt meestal Centraal-Azië genoemd. De teelt is heel oud en verspreidde zich over de wereld. In de moestuin groeit hij prima in een zonnige, losse grond.
Wat is het verschil tussen een sjalot en een ui?
Een sjalot vormt een kluitje bolletjes en is fijner van smaak. Uit één sjalotje groeien ongeveer acht nieuwe. Een gewone ui maakt één grote bol. Sjalotten oogst je eerder, in juni of juli, en uien in de late zomer.
Hoe groeit een ui?
Een ui is tweejarig. In het eerste jaar groeit het loof en zwelt de bol, in het tweede jaar zou hij bloeien. Je oogst hem dus na één seizoen, zodra het loof omvalt en geel wordt.
Wat lijkt er op lente-ui?
Bosui, stengelui en jonge uien zijn andere namen of vormen. Lente-ui heeft holle bladeren en nauwelijks een bol. De teelt ervan is anders, zoals lente-ui uitlegt.
Hoe plant ik ajuin?
Ajuin is de oudere naam voor ui, die vooral in Zuid-Nederland en Vlaanderen gebruikelijk is. Zet plantuitjes in het voorjaar met de neus net boven de grond, of zaai in maart en april. Winteruibolletjes zet je half oktober voor een oogst in mei.
Is prei een ui?
Nee. Prei hoort wel bij dezelfde familie, maar vormt geen bol. Je eet de lange, witte schacht en het onderste deel van het blad. Prei kan tot in februari op het veld blijven staan, uien rooi je in de zomer.
Bronnen bij dit artikel
- Wortelgewassen voor de moestuin (sjalot, ui, prei), Groei & Bloei afdeling Deventer (bekeken op 4 november 2026)
- Stengelui zaaien: bosui of lente-ui kweken, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Hoelang kun je ui, rauw bewaren? (oogsten en bewaren van ui), Voedingscentrum (bekeken op 4 november 2026)
- Gewasrotatie: praktische informatie (Best4Soil factsheet), Best4Soil (Delphy, WUR e.a.) (bekeken op 4 november 2026)
