Bemesten: wanneer, waarmee en hoeveel per plant en per grond

Wat is bemesten en wanneer is het nodig?

Bemesten betekent voedingsstoffen toevoegen die de grond niet genoeg bevat, zodat planten gezond groeien en bloeien. Organische mest, zoals compost, stalmest en koemestkorrels, voedt en verbetert tegelijk de structuur van de grond. Kunstmest voedt wel, maar verbetert de bodemstructuur niet. Bodemverbeteraars zoals bladaarde en compost bevatten organisch materiaal dat het bodemleven gebruikt.

Niet elke tuin heeft elk jaar mest nodig. Voed planten maximaal een keer per jaar, in het voorjaar, en een goed gazon heeft geen mest nodig. Weet je niet wat je grond mist, doe dan een bodemtest. De zuurgraad van tuingrond ligt meestal tussen 5,5 en 7, en de meeste groenten en vaste planten doen het best tussen 6 en 7. Houd er rekening mee dat bemeste tuinaarde niet overal past.

Welke mest past bij welke plant?

Elke plant heeft eigen wensen, maar compost en overjarige stalmest zijn een veilige basis voor bijna alles. Bij appelbomen, pruimenbomen en pioenrozen ga je voorzichtig te werk: een laag compost is genoeg, want te veel stikstof geeft blad ten koste van bloei en vrucht. Sterk groeiende en vruchtdragende planten krijgen in het seizoen een aanvullende gift. Zuurminnende planten hebben een andere mest nodig dan een moestuin of gazon. De tabel zet de gangbare keuzes naast elkaar, als richtlijn en niet als wet.

Hoeveel mest geef je?

Hoeveel je geeft, hangt af van de plant, de grond en het product. De getallen hieronder zijn richtlijnen voor de moestuin en voor dahlia's. De rekenhulp voor bemesting en kalk werkt ze uit voor jouw oppervlak.

Compost of stalmest mag je om het andere jaar dubbel geven, maar geef niet één grote gift in vijf jaar. Kalk en mest gaan niet samen: wacht na het kalken minstens een maand met bemesten. Te veel kalk remt de opbouw van humus, dus kalk alleen na een zuurtemeting. Op zand streef je naar een lagere pH dan op klei, en een gewone tuinmeter geeft andere waarden dan een laboratorium.

Hoe bemest je groenten en fruit?

In de moestuin is compost de basis, aangevuld per gewas. Aardappelen, kool en peen hebben op zandgrond extra kali nodig. Geef aardappelen goed verteerde compost of overjarige stalmest, want te veel stikstof geeft loof en weinig knollen. Tomaten en paprika's krijgen compost in de grond en vanaf de eerste bloei vloeibare voeding volgens de verpakking. Bonen maken met hun wortelknolletjes hun eigen stikstof, dus ze hebben weinig nodig.

Aardbeien, frambozen en bramen vragen om een milde organische korrel voor klein fruit en liever geen kalk. Druiven en vijgen mogen wel kalk hebben. Een appel- of pruimenboom krijgt een laag compost onder de kroon, in het voorjaar of najaar.

Wanneer bemest je in de loop van het jaar?

De hoofdregel is vroeg in het groeiseizoen: maart tot mei, zodra planten gaan groeien. Daarna geef je hooguit een kleine tweede gift bij hongerige planten, zoals tomaten en planten in pot. In augustus stop je, zodat het hout kan uitrijpen voor de winter. In de herfst strooi je geen mest maar compost, in oktober en november, en die spit je niet onder. Bemest nooit bij vorst.

Per plant wijkt dat af: een tomaat vraagt in juli nog om voeding, terwijl een haag dan klaar is. Per plant en per situatie lees je dat bij wanneer je de tuin bemest. Het hele tuinjaar staat in de tuin per seizoen.

Hoe strooi je mest goed uit?

Begin met een bodemtest en bepaal met de rekenhulp hoeveel je nodig hebt. Strooi korrels of compost gelijkmatig over de grond en niet in een hoop. Houd een handbreedte afstand tot stengels en stammen en werk korrels oppervlakkig in met een hark. Geef daarna water, zodat de voeding bij de wortels komt.

Strooi compost in oktober of november uit en spit hem niet onder, want het bodemleven werkt hem vanzelf in. December kan ook, zolang de grond niet bevroren is. Kalk strooi je het best in januari en minstens een maand voor je gaat bemesten.

Wat laat de plant zien als voeding ontbreekt?

Planten geven signalen, maar die wijzen niet altijd op een tekort aan mest. Lichtgroen of vergeeld blad kan op een stikstoftekort wijzen, maar ook op te veel water, droogte of een verkeerde zuurgraad. Veel blad met weinig bloemen duidt juist op te veel stikstof. Kijk daarom eerst naar water, plek en zuurgraad en pas daarna naar de mest.

Blijft de plant daarna achter, dan loont een kleine, langzaam werkende gift. Bij trage groei in de moestuin geef je hooguit één of twee keer een kleine gift stikstof, nadat je naar de plant hebt gekeken. Elk jaar compost of vaste mest laat de bodem zelf meer stikstof leveren.

Wat doe je als je een nieuwe moestuin aanlegt?

Op een nieuw stuk grond is geduld het belangrijkste. Leg een dikke laag compost op de grond en laat het bodemleven zijn werk doen. De eerste lente groeit alles langzaam, in mei en juni gaat het sneller. Voor hongerige gewassen als aardappel en kool kun je een dun laagje overjarige paardenmest bovenop leggen.

Test de grond voordat je gaat kalken, want op de meeste grond is dat niet nodig. Een moestuin die jaren onder gras lag, kan de eerste jaren minder opbrengen dan je verwacht. Houd een dagboek bij: wat je noteert, laat zien of het jaar normaal verloopt.

Kun je te veel mest strooien?

Ja. Te veel mest kan wortels verbranden, geeft veel zacht blad en weinig bloemen, en spoelt uit naar het grondwater. Verse kippenmest of verse paardenmest is bijzonder sterk en bevat onkruidzaad. Laat zulke mest minstens een jaar liggen of composteer hem. Een gift die te dik is, schaadt vooral planten met ondiepe wortels, zoals rododendron en framboos.

Geef daarom nooit meer dan de verpakking vermeldt, en liever twee kleine giften dan één grote. Planten die van schrale grond houden, zoals lavendel, tijm en olijf, redden zich met weinig voeding en worden slap van te veel. Dat geldt ook voor grond die al met compost is aangevuld.

Hoe bemest je hagen, struiken en zuurminnende planten?

Een haag zoals beuk, liguster, taxus of laurier bemest je een keer per jaar in het voorjaar, in een strook langs de haag, met compost of koemestkorrels. De aanpak staat uitgebreid bij beukenhaag bemesten. Conifeer, taxus, laurier en liguster volgen hetzelfde schema.

Zuurminnende planten hebben een eigen regime, zoals je leest bij hortensia bemesten en rododendron bemesten. Voor mediterrane planten geldt zuinigheid, zoals bij olijfboom bemesten. Lees het plantlabel en begin voorzichtig: je kunt altijd een week later iets bijgeven, maar een te dikke gift haal je niet meer weg.

Hoe bemest je een border en een gazon?

Een border bemest je in het voorjaar met organische mest of compost, en in de herfst kun je er een mulchlaag van compost of bladeren op leggen. Heb je net gezaaid of geplant, dan hoeft er niets bij: een goed voorbereide grond is genoeg. Pas als de planten aanslaan, kijk je of ze meer nodig hebben.

Een gazon heeft geen mest nodig als de omstandigheden goed zijn. Zo nodig geef je een dun laagje turfvrije compost, hooguit één keer per jaar in het voorjaar. Een andere aanbeveling noemt voor organische gazonmest 1 kilo per 10 vierkante meter. Een gezond gazon hoeft dus niets, een schraal gazon mag een lichte gift. Voor gras geldt de aanpak van gazon onderhouden, en rozen hebben een eigen schema bij rozen.

Welke grond en pot gebruik je bij planten die je voedt?

Bemeste tuinaarde is geen volledige voeding, maar grond met wat mest erdoor. Handig om een bak op te hogen of een plantvak te vullen; voor een pot gebruik je potgrond. Voor een agapanthus in een pot is een doorlatende, voedselrijke potgrond een goed begin, en je voedt hem in de zomer tijdens de groei.

De grondsoort bepaalt hoe vaak je voedt. Zand houdt weinig voeding vast en spoelt sneller uit, dus geef daar vaker kleinere giften. Klei houdt voeding vast maar warmt in het voorjaar langzaam op, dus daar volstaat meestal één gift per seizoen.

Hoe voed je de grond zonder zak mest?

De duurzaamste vorm van bemesten is de grond zelf verbeteren. Zelfgemaakte compost is de meest milieuvriendelijke keuze, en een gezonde tuin van gemiddelde grootte bevat zo'n 30 kilo bodemleven. Zelf compost maken kan ook, zoals je leest bij compost.

Een groenbemester zaai je op kale grond na de oogst. Hij houdt voeding vast, maakt de grond losser en onderdrukt onkruid. Welke groenbemester past, hangt af van je grond en je tuin, dus kijk naar groenbemester voor de soorten. Op zuurminnende planten en op arme zandgrond let je extra, want daar zit de grond de planten sneller in de weg dan een tekort aan mest.