Siergras: kies op hoogte en plek, en knip in maart terug

Wat siergrassen doen in een tuin en wat ze lastig maakt

Siergrassen brengen beweging, hoogte en structuur in een tuin. Ze bloeien met pluimen en aren die in het licht van de late zomer schitteren, en ze blijven in de winter staan. In een smalle rijtjestuin geven ze veel hoogte zonder veel breedte.

De nadelen zijn echt. De meeste soorten verdorren in de winter en geven in het voorjaar werk. Pluimen kunnen losraken en bij de buren belanden, zeker bij pampasgras. Sommige grassen zaaien zich uit of woekeren met uitlopers, en te veel vocht in de winter kost pampasgras en schapengras de plant. Wie dat weet, kiest bewust. Een groep van één soort oogt rustiger dan een mengelmoes, en een gras met slank blad past beter in een smalle tuin dan een brede pol van twee meter.

De mooiste siergrassen op een rij

Wat mooi is, hangt af van plek en smaak, maar sommige soorten komen steeds terug omdat ze betrouwbaar zijn en elk iets anders bieden: hoogte, herfstkleur, pluimen of groen in de winter. Tien veelgekweekte grassen verschillen in hoogte en in de laagste winterhardheidszone. Nederland valt in zone 7b tot 8b, dus alles in de tabel kan hier buiten blijven, al zijn pampasgras en reuzenvedergras gevoeliger voor een natte winter. Wie het eerst met één of twee soorten probeert, ziet in een jaar welke het beste bij zijn grond en zijn tuin past.

Hoge, lage, groenblijvende en gekleurde siergrassen

Hoge siergrassen beginnen bij prachtriet en struisriet ('Karl Foerster', een strakke, rechte pol) en eindigen bij olifantsgrassen van drie meter. Ze geven een scherm, achtergrond of zuil in de border. Laag siergras zoals schapengras en veldbies blijft rond 25 cm en past langs een pad, in een bak of onder struiken. De twee grote families, miscanthus en pennisetum, verschillen van elkaar.

Ongeveer een kwart van de siergrassen is groenblijvend en blijft redelijk laag, zoals grote veldbies van ongeveer 25 cm. Echt hoge groenblijvende grassen zijn zeldzaam. Wil je een hoog scherm in de winter, combineer het gras dan met een wintergroene struik.

Kleur zit in het blad en in de pluim. Blauw schapengras heeft staalblauwe bladeren, en prachtriet, pijpenstrootje en vingergras geven rode, oranje en gele tinten in de herfst. Zwart gras is meestal zwarte slangenbaard (Ophiopogon), een laag, wintergroen plantje met bijna zwart blad. Witte of roze pluimen komen voor bij enkele rassen van prachtriet en lampenpoetsersgras, dus lees het etiket. Sommige roodbladige soorten zijn niet winterhard, dus kijk voor je koopt naar de Latijnse naam en de zone.

Winterhard en wintergroen zijn twee verschillende dingen

Een winterhard gras overleeft de vorst, een wintergroen gras blijft groen. De meeste grassen zijn het eerste en niet het tweede. Pijpenstrootje en ruwe smele horen met zone 5 tot de hardste, prachtriet en vingergras volgen met zone 6. Pampasgras en lampenpoetsersgras zitten met zone 7b dichter bij de grens van wat Nederland aankan.

Kou is zelden de boosdoener, natte grond in de winter wel, vooral op zware klei. Werk op klei grof zand en compost door het plantgat, of kies een soort die nattigheid verdraagt, zoals riet. Een sneeuwlaag helpt de planten ook. Welke soort wat verdraagt, verschilt, en siergras winterhard zet dat op een rij.

Siergras kiezen voor zon, schaduw, droge grond en een pot

In volle zon doen bijna alle siergrassen het goed, zolang de grond voldoende water vasthoudt. Droge zandgrond past bij schapengras en vedergras. Zegge en grote veldbies redden zich in de schaduw en blijven groen, en vedergras en slangenbaard verdragen halfschaduw. Onder een boom heeft gras het zwaar, omdat de boomwortels veel water wegnemen, dus kies daar zegge of veldbies en geef het eerste jaar regelmatig water.

Voor een natte plek is riet een optie, maar het verspreidt zich met uitlopers, dus een wortelbarrière of grote container is verstandig.

Veel grassen groeien ook in een pot, zolang die groot genoeg is en het water kan weglopen. Kies lage tot middelhoge soorten zoals schapengras, zegge of lampenpoetsersgras in een pot van minstens 30 cm breed en diep. Hoge soorten als prachtriet hebben meer ruimte nodig en waaien in een pot gemakkelijk om. In een pot ligt de kou rondom de wortels en droogt de grond sneller uit, dus zet hem op voetjes tegen een muur uit de wind, en geef in de zomer vaker water.

Siergras planten: afstand, aantal en moment

Het aantal planten per vierkante meter hangt af van de hoogte: 7 tot 9 voor lage siergrassen, 5 tot 7 voor middelhoge en 3 tot 5 voor hoge. Daaruit volgt de afstand: ongeveer 35 cm voor lage, 40 cm voor middelhoge en 50 cm voor hoge soorten. Een groep van drie of vijf geeft een rustiger beeld dan losse planten verspreid. Zet de hoogste soorten achterin of in het midden en de lagere voorin. Voor je eigen vlak reken je het uit met de rekenhulp voor planten per vierkante meter.

Het voorjaar is een goed moment om te planten of te verplanten, omdat de wortels meteen aan de groei beginnen. Geef het eerste jaar water bij droogte. Voor een hele border kijk je ook bij borders.

Terugknippen, bemesten en splitsen van siergras

Bladverliezende siergrassen knip je in maart of april, vlak voor de nieuwe scheuten, terug tot ongeveer 10 à 20 cm boven de grond. Doe dat niet in het najaar, want de halmen beschermen de pol en bieden insecten een schuilplaats. Bind een grote pol eerst met touw, dan knip je alles in één keer. Zie je al jonge scheuten, knip dan net erboven en niet erdoorheen. Ook het eerste jaar knip je, zodat de pol dicht en compact groeit.

Wintergroene soorten zoals zegge en schapengras knip je niet: je kamt het dode blad in het voorjaar met je handen uit de pol. Wordt een oude pol in het midden kaal, deel hem dan in het voorjaar. Steek hem uit, snij hem met een spade in stukken en plant de buitenste, vitale delen terug op dezelfde diepte. Op dezelfde manier verplant je een pol, in maart of april. Wat je met vaste planten en siergras in het voorjaar nog meer snoeit, werk je uit in snoeien van vaste planten.

Siergrassen vragen weinig voeding. Een handvol compost in het voorjaar is genoeg, want veel mest geeft slap, lang blad dat omvalt.

Inheemse siergrassen voor een natuurlijke tuin

Wie een tuin voor insecten en vogels wil, kan terecht bij inheemse grassen. Pijpenstrootje, ruwe smele, riet en grote veldbies komen van nature in Nederland voor en passen goed in een wilde beplanting. Holle stengels bieden insecten onderdak, dus laat ze in de winter staan en knip ze pas in maart of april terug.

Een inheems gras is niet altijd het gemakkelijkst. Riet woekert met uitlopers en pijpenstrootje houdt van vochtige, zure grond. Controleer de eisen voordat je plant, en kies in een kleine tuin een ras dat in een pol blijft.

Siergras combineren met andere planten

Siergrassen werken het best als tegenwicht voor planten met een zware bloem. Een rode zonnehoed, een aster of ijzerhard laat het gras beter uitkomen, en samen houden ze de border van juni tot november interessant. Meer planten voor zon en droogte zijn de vaste planten.

Gras past ook bij andere plantgroepen. Een scherm van hoog gras vult een plek waar je anders een haag zou zetten, zoals bij hagen, en onder het gras houdt een bodembedekker de grond dicht. Een hortensia met gras werkt in een halfschaduwborder, en bloembollen vullen de lege plek in het voorjaar, als het gras nog kaal is. Twijfel je, dan helpt planten kiezen.

Welke siergrassen mag je niet planten?

Twee siergrassen staan op de Unielijst van invasieve exoten en mogen niet worden verhandeld of gekweekt: fraai lampenpoetsersgras (Pennisetum setaceum) en Japans steltgras. Dat is een vaste regel. Wie zo'n plant al heeft, kan hem beter niet verder verspreiden. Het gewone lampenpoetsersgras (Pennisetum alopecuroides) valt hier niet onder.

Let bij een roodbladig lampenpoetsersgras op de Latijnse naam op het label, want sommige roodbladige vormen horen bij het verboden fraaie lampenpoetsersgras. Twijfel je over een soort, vraag het dan na bij de kweker of de gemeente. Leg uitgebloeide pluimen van een onbekende soort niet op de composthoop, want zaad waait ver.

Welk siergras past bij jouw tuin?

Zet je situatie naast de tabel en kies de soort die het best past. De combinaties zijn richtlijnen: een zonnige, droge plek vraagt iets anders dan een vochtige hoek. Lees voor het kopen de hoogte en de eisen op het etiket en leg ze naast je eigen plek.

Liever één soort die je goed kent dan een mengeling van acht die elkaar in de weg zitten. Begin met een groep van drie of vijf van dezelfde soort, kijk een jaar hoe ze groeien en voeg dan pas een tweede soort toe.