Bloembollen: voorjaarsbollen in de herfst, zomerknollen na de vorst

Wanneer plant je bloembollen?

Een bol die in het voorjaar bloeit, heeft de koude winter nodig om te kunnen bloeien. Daarom plant je tulpen, narcissen, hyacinten, krokussen en de meeste andere voorjaarsbollen tussen september en december, voor de eerste vorst. In oktober gaan de meeste de grond in, en november kan nog zolang de grond niet bevroren is. Sneeuwklokjes en winterakoniet plant je direct na ontvangst, omdat ze snel uitdrogen. Per soort zie je het moment in het schema voor wanneer je welke bloembol plant.

Zomerbloeiers zijn een ander verhaal. Dahlia's, gladiolen en canna's verdragen geen vorst en gaan pas de grond in als de nachtvorst voorbij is. Dahlia's kunnen vanaf half april, of half mei als je zeker wilt zijn. Gladiolen gaan van half april tot en met mei de grond in. Wat er in elk seizoen te doen valt, lees je in de tuinkalender.

Hoe diep en hoe ver uit elkaar zet je een bol?

Plant een bol ongeveer twee keer zo diep als hij hoog is, met de punt naar boven, en geef hem twee keer zijn breedte aan ruimte. Bij bollen die jaarlijks terugkomen is één bolbreedte genoeg. Zet ze in oneven groepjes van vijf of zeven, want dat oogt natuurlijker dan rijtjes. Een tulp zit zo op 15 tot 20 centimeter diep en een keizerskroon op 25 tot 30 centimeter.

Met bloeimaanden, hoogte en plantafstand kun je bollen in lagen combineren. Het lage aantal per vierkante meter geldt voor een losse, natuurlijke beplanting, het hoge voor een vol bed. Voor de tulp is er een aparte gids over tulpen planten.

Staat de grond zwaar of nat, zet de bol dan iets ondieper en leg er een laagje zand onder, zodat het water kan wegzakken. In lichte zandgrond mag een bol juist wat dieper, want daar droogt de bovenlaag snel uit.

Welke bollen blijven jaren bloeien en welke niet?

Niet elke bol blijft jarenlang bloeien. Wie weinig omkijken wil, kiest verwilderingsbollen: soorten die zich uitbreiden en elk voorjaar terugkomen. Narcissen, krokussen, sneeuwklokjes en druifhyacinten doen dat het betrouwbaarst. Een hyacint komt vaak terug maar breidt minder uit. Grote tulpen worden na een paar jaar meestal minder, terwijl lagere botanische tulpen zich beter handhaven.

Zomerbloeiers komen niet vanzelf terug als je ze in de grond laat, omdat ze geen vorst verdragen. Dahlia's en canna's rooi je in het najaar en bewaar je vorstvrij, waarbij dahlia's overwinteren een eigen aanpak heeft. Een gladiool kan soms in de grond blijven, maar alleen de winterharde soort.

Laat je het blad van verwilderingsbollen elk jaar rustig afsterven en maai het gras eromheen pas daarna, dan breiden ze zich het snelst uit.

Welke zomerbloeiers zijn er naast de tulp?

Zomerbloeiers geven kleur op het moment dat de voorjaarsbollen zijn weggezakt. De dahlia bloeit vanaf augustus tot diep in het najaar en is daarmee de belangrijkste knol voor de late zomer. Je plant dahlia's door de knol in de grond te leggen, en wie liever zelf kweekt, kan ook dahlia's zaaien.

Een dahlia rooi je na de eerste zware nachtvorst, begin november of iets later. Na het drogen gaan de knollen op een koele, vorstvrije plek van ongeveer 4 tot 8 graden. Is de grond goed doorlatend en de tuin beschut, dan kunnen ze ook blijven zitten met een laag blad of stro erover. De canna krijgt een vergelijkbare behandeling, en de gladiool geeft de laatste zomerkleur op lange stelen. Zoek je hoogte en een tropische uitstraling, kijk dan bij de lelie en de canna.

Kun je bloembollen in een pot zetten?

Een pot of mand is een goede plek voor bollen op een balkon of terras. Plant ze in lagen, grote bollen onderin en kleine bovenin, zodat het voorjaar uitloopt van krokus naar narcis naar tulp. De diepte per laag volgt dezelfde regel als in de border. De pot heeft gaten onderin nodig, want bollen in stilstaand water rotten.

Bij strenge vorst kan de grond in een pot door en door bevriezen. Zet de pot dan tegen een beschutte muur of wikkel hem in jute. Na de bloei laat je de bollen in de pot staan of zet je ze in de tuin. Heb je weinig ruimte, denk dan aan balkon en potten, en een bol die in een pot goed tot zijn recht komt is de hyacint.

Wat doe je met bollen als ze zijn uitgebloeid?

Na de bloei is de plant nog niet klaar. Het blad voedt de bol voor het volgende jaar, dus knip het pas af als het geel of bruin is. Alleen de uitgebloeide bloem haal je weg. Zo bouwt de bol reserves op voor het volgende voorjaar.

Wil je bollen verplaatsen, doe dat dan als het blad verdord is en niet tijdens de bloei. Rooi ze voorzichtig, laat ze drogen en plant ze in de herfst op de nieuwe plek. Een bol die in de schaduw geen bloem meer maakt, krijg je beter aan het werk op een zonnige plek. Dat geldt voor de narcis en de andere narcissoorten evengoed als voor een tulp.

Staan de bollen in het gazon, maai dan pas als het blad geel is. Dat kost een paar weken een rommelig plekje, maar je krijgt er een rijkere bloei voor terug.

Welke bol bloeit wanneer?

Met slim gekozen bollen heb je maandenlang bloei. In januari en februari beginnen het sneeuwklokje en de winterakoniet, gevolgd door krokus en sneeuwroem in februari en maart. Narcissen en druifhyacinten komen in maart en april, hyacinten in april en de tulp in april en mei. De keizerskroon bloeit in dezelfde periode, de hoge sierui in juni en juli, en daarna nemen dahlia en gladiool het over.

Plant van elke groep een paar soorten, dan bloeit er altijd iets. Zet de vroege bollen vooraan, waar je ze vanaf het raam ziet, en de hoge soorten erachter. Het sneeuwklokje en de krokus bloeien voordat de rest van de tuin is uitgelopen en vragen nauwelijks zorg.

Wil je het voorjaar echt laten knallen, plant dan van elke bloeiperiode een groep van minstens vijf bollen. Losse bollen verdwijnen in een border, groepen vallen op.

Welke grond en plek willen bloembollen?

Bijna alle bollen willen doorlatende grond. In natte grond rotten ze, en dat is de belangrijkste reden dat bollen niet terugkomen. Zware grond verbeter je met compost en wat zand. Een dahlia staat het liefst zonnig en beschut, op voedzame grond die water doorlaat.

Voor de meeste bollen is zon de basis. Tulpen, narcissen en sierui bloeien het mooist in zon of halfschaduw, en tulpen in diepe schaduw blijven vaak zonder bloem. Onder bladverliezende bomen doen vroege, kleine bollen het goed, omdat ze bloeien voordat de boom blad krijgt. Een bol heeft weinig voeding nodig: een laagje compost bij het planten is genoeg.

Twijfel je of een plek te nat is, graaf dan een gat van een spadediep en kijk na een regenbui of er water in blijft staan. Blijft het staan, kies dan een hogere plek of werk de grond los met zand en compost.

Hoe bewaar je bollen die je overhoudt?

Bollen die je niet meteen kunt planten, bewaar je koel, droog en luchtig, bijvoorbeeld in een papieren zak of een kistje in een schuur. In plastic gaan ze schimmelen. Hoe langer een bol buiten de grond ligt, hoe zwakker hij wordt, dus plant hem zo snel mogelijk.

Zomerknollen bewaar je anders. Dahlia's drogen na het rooien en gaan dan in kranten of droog zand op een koele, vorstvrije plek van ongeveer 4 tot 8 graden. Tere gladiolen rooi je ongeveer zes weken na de bloei, waarna je ze droogt en koel en vorstvrij bewaart. Een canna snijd je in het najaar terug tot ongeveer 15 centimeter, waarna de wortelstokken vorstvrij en licht vochtig overwinteren.

Kijk bewaarde bollen af en toe na en haal zachte of beschimmelde exemplaren eruit, zodat de rest gezond blijft.

Zijn bloembollen giftig?

Veel bollen zijn giftig als je ze eet. Bij narcissen zijn de bol, het blad en het sap giftig, bij hyacinten de bol en de zaden, bij het sneeuwklokje de bol en het blad. Vooral kleine kinderen die alles in hun mond stoppen vragen aandacht, dus leg bollen die je nog moet planten buiten hun bereik. Dat geldt ook voor huisdieren.

Draag handschoenen bij het planten en rooien, want het sap van sommige bollen kan de huid irriteren. Heb je een vraag over één soort, kijk dan bij de gids van die bol, zoals de anemoon en de iris.

Hetzelfde geldt voor bollen die in de grond liggen: honden en katten graven ze soms op. Dek vers geplante bollen af met gaas als dat bij jou speelt.

Biologisch kopen, schaduw en insecten

Wie bollen zonder bespuitingen wil, kan voor biologisch geteelde bollen kiezen. Wat biologisch voor bollen betekent en waar je bij het kopen op let, hoort bij biologische bloembollen. Voor hommels en wilde bijen zijn sneeuwklokje, winterakoniet, krokus, sneeuwroem, dwergiris en Siberische sterhyacint belangrijke vroege voedselbronnen.

Onder bladverliezende bomen en heesters doen vroege, kleine bollen het vaak goed, zolang de grond niet te nat is. De sierui vraagt juist zon. Combineer een bol met vaste planten, want die verbergen het verwelkende blad van de bollen in het late voorjaar. Zo blijft de border netjes terwijl de bol zijn reserves opbouwt.

Kijk bij het kopen naar stevige, droge bollen zonder zachte plekken of schimmel. Een grotere bol geeft meestal meer bloemen.