Vaste planten in de tuin: kiezen, planten en verzorgen

Wat is een vaste plant en welke planten zijn het niet?

Een vaste plant leeft meerdere jaren. In de winter sterft het blad bij de meeste soorten af, maar de wortel blijft leven en in het voorjaar groeit er nieuw blad. Sommige soorten houden hun blad wel, die noem je wintergroen. Een eenjarige zaai of koop je elk jaar opnieuw, een vaste plant komt vanzelf terug.

Dat verschil is belangrijk, want veel planten die als vaste plant worden gezocht, zijn dat in Nederland niet. Cosmea, zinnia, petunia, lobelia en afrikaantjes zijn eenjarig. Klimmers als bougainvillea en mandevilla en struiken als oleander overleven een Nederlandse winter in de grond meestal niet. In de tabel zie je de verschillen op een rij.

Welke vaste planten zijn makkelijk om mee te beginnen?

De makkelijkste vaste plant verdraagt een beetje verwaarlozing en vraagt weinig van de grond. In de zon doen zonnehoed, salvia, sedum en dropplant het bijna vanzelf, in halfschaduw hosta en astilbe op vochtigere grond. Kies voor een zonnige border drie of vier van die soorten en herhaal ze, dan krijg je een rustig, gevuld beeld. Zet ze in groepjes van drie of vijf, want losse planten zien er snel rommelig uit.

Een mooie vaste plant is vooral een plant die bij de plek past. Dat zoek je het best uit met de plantenkiezer, die filtert op zon, grond en hoogte. De tabel noemt enkele betrouwbare keuzes met hun maat en bloeitijd.

Welke vaste planten blijven groen of bloeien in de winter?

Een groenblijvende vaste plant houdt zijn blad het hele jaar, een wintergroene verliest het pas laat en loopt vroeg weer uit. In de schaduw is de keus groot. Mansoor of wilde gember (Asarum europaeum) blijft wintergroen en wordt 15 tot 20 cm hoog. Epimedium wordt 20 tot 30 cm en bloeit geel in april en mei. Pachyphragma bloeit in maart wit en geeft vroege insecten stuifmeel en nectar. In de zon blijven de lage sedumsoorten meestal groen.

De kerstroos (Helleborus niger) is de bekendste winterbloeier en bloeit van januari tot april. Voor het vroege voorjaar vul je aan met sneeuwklokjes en winterakoniet, al komen die uit een knol of bol. Meer soorten voor de winter zijn de winterharde vaste planten en de winterharde planten in het algemeen.

Lage vaste planten voor de rand en als bodembedekker

Voor de rand van een border of tussen tegels zijn lage planten handig. Lage sedum blijft 3 tot 10 cm en is winterhard. Balkangeranium groeit zelfs op droge schaduwplekken in het wortelgebied van berken, en mansoor blijft laag in de schaduw. Als bodembedekker moeten ze het oppervlak dichtgroeien, anders komt het onkruid ertussen op. Plant ze liever in het najaar, dan hebben ze de winter om te wortelen. Reken daarvoor op 9 tot 12 planten per vierkante meter.

Hoge soorten zet je achterin, zoals herfstanemoon en zonnehoed. Daarvan gaan er 5 tot 7 op een vierkante meter, zodat ze elkaar in een paar jaar tijd aanvullen zonder te verdringen. Wat er in jouw border past, bereken je met de rekenhulp voor planten per vierkante meter.

Welke vaste plant past bij zon, schaduw en grond?

De standplaats bepaalt welke vaste plant blijft leven. Kies eerst op zon, halfschaduw of schaduw en kijk daarna naar de grond. Bij halfschaduw gaat het om 3 tot 6 uur direct zonlicht per dag, bij diepe schaduw om hooguit 2 uur. Op droge grond in de zon plant je soorten die droogte verdragen. In de schaduw kies je bosplanten, die vaak al in het vroege voorjaar bloeien.

Voor de schaduw bestaan de vaste planten voor de schaduw, waar astilbe een vaste waarde is. Houd je van blauwe aren, dan past veronica bij een zonnige rand. Soorten combineer je tot een geheel met border planten die samen in bloei staan.

Hoe zorg je dat een border van voorjaar tot herfst bloeit?

Orden je planten op bloeimaand en niet op kleur. Begin met vroege bloeiers als kerstroos en epimedium, laat salvia en zonnehoed volgen van juni tot september en eindig met herfstanemoon en sedum tot in oktober. Zo valt er geen gat in de border en vinden bijen en vlinders van het vroege voorjaar tot de late herfst voedsel.

Bijen en vlinders kiezen liever enkele, open bloemen dan dubbele bloemen, waar ze moeilijk bij kunnen. Een gewone zonnehoed of herfstanemoon werkt voor insecten dus beter dan een gevuld ras. Wie vroeg in het jaar niets heeft staan, mist de eerste hommels.

Wat doe je door het jaar heen met vaste planten?

Een vaste plant vraagt weinig, maar het ritme telt. In het voorjaar knip je het oude gewas terug, geef je een laag compost en deel je pollen die te groot zijn geworden. In de zomer let je vooral op water. Geef in droge perioden een keer per week een flinke gietbeurt in plaats van elke dag een scheutje, zodat de wortels de diepte in gaan. Mulch houdt het onkruid weg en bewaart het vocht in de grond.

In het najaar plant je nieuwe soorten en deel je wat in het voorjaar niet kon. In de winter doe je bijna niets: laat de stengels staan, want ze beschermen de plant en geven insecten onderdak. Alleen soorten die niet tegen natte grond kunnen, vragen in de winter aandacht. Werk bij het planten compost of grof zand door zware klei, zodat het water wegtrekt.

Planten die jaar na jaar minder bloeien, hebben vaak meer aan delen dan aan extra mest. Haal de pol uit de grond, snijd hem met een scherpe spade in stukken met elk een paar scheuten en plant ze terug. Zo houd je de plant jong en krijg je er gratis nieuwe bij.

Wanneer plant, knip en deel je vaste planten?

Plant vaste planten in het voorjaar, van maart tot mei, of in september en oktober. In de zomer kan het ook, maar dan moet je regelmatig water geven. Zet de plant even diep als in de pot en houd een plantafstand van 30 tot 60 cm aan.

Knip vaste planten en siergrassen niet in de herfst terug. De holle stengels bieden insecten een schuilplaats en beschermen de kroon, dus ruim op in maart of april. Pampasgras volgt dezelfde regel, net als bij pampasgras snoeien. Deel grote pollen om de drie tot vijf jaar in het voorjaar, zodat ze krachtig blijven.