Winterharde chrysanten: de tuinchrysant wel, de bolchrysant meestal niet

Zijn chrysanten winterhard? Het hangt van het type af

De vraag is niet of een chrysant winterhard is, maar welke. Een tuinchrysant is gekweekt om jaren in de border te blijven staan en loopt in het voorjaar opnieuw uit de wortel uit. Een bolchrysant of potchrysant is een compacte bol vol bloemen, gekweekt voor een pot en voor één bloeiperiode. Een pluischrysant of snijchrysant heeft grote bloemen op lange stelen en hoort bij de kas of de vaas.

Het tuincentrum verkoopt ze in het najaar door elkaar. Koop je een plant voor de border, controleer dan het etiket op het woord tuinchrysant of winterhard. Staat dat er niet, ga dan uit van een plant voor één seizoen. Wil je meer planten die jaar na jaar terugkomen, kijk dan eens naar winterharde planten voor in de border.

Welke chrysant heb je en wat doe je in de winter?

De grens ligt bij ongeveer -5 graden: zoveel kunnen winterharde tuinchrysanten minimaal hebben. Nederland ligt in winterhardheidszone 7b tot 8b en daar kan het in een gewone winter kouder worden, dus bescherming blijft verstandig. Bij andere planten bepaalt het type ook of ze buiten kunnen blijven. Een agapanthus die zijn blad verliest, mag bijvoorbeeld de grond in, een bladhoudende soort gaat binnen.

Op het oog helpt de bloem. Een tuinchrysant heeft een kleine, ranke bloem of een compacte bol op een stevige stengel. Een grote pluisbloem op een lange, dunne steel is een snijbloem.

Zo komt een tuinchrysant de winter door

De grootste vijand is niet kou maar natte kou. Zet hem daarom op doorlatende, vruchtbare grond op een zonnige, beschutte plek. Laat de stengels na de bloei staan en leg een laag blad of compost rond de voet tegen de ergste vorst. Plastic is geen goed idee, want daaronder blijft het vocht hangen en gaat de voet rotten.

In koude streken en op zware klei rooi je de plant na de bloei. Zet hem in een pot met licht vochtige potgrond en bewaar hem koel en vorstvrij, bijvoorbeeld in een onverwarmde schuur. In een pot buiten bevriezen de wortels van alle kanten, dus ook daar moet hij naar binnen. In het voorjaar zet je hem terug zodra de nachtvorst voorbij is.

Is een bolchrysant winterhard en hoe lang gaat hij mee?

Een bolchrysant is bijna altijd een plant voor één seizoen. In de pot bloeit hij een paar weken en buiten vriest hij in een gewone winter meestal dood. Soms komt hij in een milde winter terug uit de grond, maar reken er niet op. Wil je een chrysant die jaren meegaat, koop dan een tuinchrysant.

Een potchrysant die je na de bloei terugknipt en vorstvrij bewaart, kun je in april op een lichte plek zetten en na half mei naar buiten brengen. Of hij in het tweede jaar weer zo mooi bloeit, hangt af van het ras. Vaak groeit hij losser en langer uit dan in de kwekerij.

Wat doe je met een chrysant die je in het najaar koopt?

De meeste chrysanten gaan in oktober over de toonbank, midden in de bloei. Zet je een potchrysant dan in de volle grond, dan heeft hij nauwelijks tijd om te wortelen voor de vorst komt. Een tuinchrysant kun je prima in de border zetten, mits je hem de eerste winter afdekt met een laag blad of compost.

Wil je zeker weten dat de plant volgend jaar terugkomt, laat hem dan in zijn pot en zet hem op een beschutte, droge plek. Plant hem in het voorjaar na de IJsheiligen alsnog uit.

Let ook op de natte voeten. In een pot zonder gat onderin blijft het regenwater staan en rot de wortel, dus zorg voor een goed afvoergat en zet de pot op potvoeten.

Hoe snoei je een chrysant?

Een tuinchrysant snoei je op twee momenten. Eind mei of in juni, als de plant ongeveer 20 cm hoog is, knijp je de toppen eruit. Daarna vertakt hij zich en krijgt hij meer bloemen. In maart of april knip je de oude stengels van vorig jaar terug tot vlak boven de grond. Die stengels laat je de winter ervoor staan, want holle stengels bieden insecten een schuilplaats.

Een bolchrysant hoef je niet te toppen, want hij is al compact gekweekt. Knip in de pot alleen verdorde bloemen en dood blad weg. Verder terugknippen heeft weinig zin, omdat de plant na de bloei geen nieuwe bloemen meer maakt.

Wanneer plant je chrysanten en wat bloeit ernaast?

Tuinchrysanten bloeien van september tot november, als de border al leeg begint te raken. Plant ze van half mei tot begin juni, na de laatste vorst, op een warme, beschutte plek met vruchtbare, doorlatende grond. Zonder veel zon blijft de bloei achter en worden de stengels lang en slap. Geef ze in droge weken water, want droogte remt de bloei. Een late bloeier als verbena ernaast houdt de kleur langer vast.

Het etiket geeft de eindhoogte en daarmee het aantal: vier of acht per vierkante meter. Rekenen doe je met de rekenhulp voor planten per vierkante meter. Voor meer plantcombinaties in het najaar zijn de border ideeën een goed begin.

Chrysanten delen en stekken

Een tuinchrysant vermeerder je het makkelijkst door de pol te delen, zoals je dat ook met een daglelie doet. Doe het in het voorjaar, als de nieuwe scheuten een tiental centimeters lang zijn: graaf de pol op, verdeel hem in stukken met wortels en scheuten en plant ze terug.

Stekken kan ook. Zet een jonge scheut van 8 tot 10 cm in vochtige potgrond en na enkele weken heeft hij wortels. Zo houd je een tuinchrysant achter de hand voor het geval de moederplant de winter niet overleeft.