Emelten herkennen: grijze, pootloze larven in gazon en moestuin

Hoe herken je een emelt en hoe onderscheid je hem van andere larven?

Een emelt is een stevig, cilindrisch wormpje met een taaie, grijsbruine huid. Hij heeft geen poten en geen zichtbare kop. Een engerling is juist wit en kromgebogen, met drie paar poten en een bruine kop. Een larve van de taxuskever is nog kleiner en lijkt op een mini-engerling.

Dat onderscheid telt, want elke larve vraagt een ander moment en een andere aanpak. Engerlingen zijn larven van mei- en junikevers, zoals bij engerling bestrijden staat. Vind je kleine, witte larven bij een taxus of rododendron, dan is het waarschijnlijk de taxuskever. Een gladde grijze rol zonder poten is bijna altijd een emelt.

Hoe ontwikkelt een emelt zich tot langpootmug?

De volwassen langpootmug is een grote, slungelige mug die niet steekt en zelf geen schade doet. Een vrouwtje legt in de zomer 200 tot 300 eitjes, bij voorkeur in vochtig, dicht gras. De jonge larven blijven in de bovenste grondlaag zitten en vreten van het najaar tot het voorjaar aan wortels.

Meestal duurt dat ongeveer een jaar per generatie, maar dat hangt af van de soort en het jaar. De maanden in de tabel zijn dus een gemiddelde en geen kalender. In het voorjaar zijn de larven het grootst en richten ze de meeste schade aan.

Waar doen emelten schade en welke planten vallen het eerst om?

In gras zijn emelten heel gewoon. Ze eten graswortels en een gazon kan er veel hebben zonder dat je het ziet. Spit je dat gras om voor een moestuin, dan sterft de zode af en blijven de larven over. Ze richten zich dan op de plantjes die je net hebt neergezet, zoals sla, kool, aardbei en andijvie.

De schade lijkt op die van slakken, maar de plant zakt in één keer slap in elkaar omdat de stengelvoet vlak boven of onder de grond is doorgevreten. Zie je geen slijmsporen, dan is een slak onwaarschijnlijk. Graaf met een schopje onder zo'n plant en je vindt de dader meestal binnen een handbreed. Jonge plantjes met weinig wortels gaan het snelst, bijvoorbeeld sla en andere bladgroenten. Een stevigere plant overleeft een paar larven, een kiemplantje niet.

Op een vochtige avond komen emelten weleens aan de oppervlakte, ook op een terras. Vind je er veel en wordt het gazon geler, dan zitten er veel in de zode. Kale plekken horen bij de problemen in het gazon.

Hoeveel emelten zijn te veel?

Een paar emelten per vierkante meter is in gras normaal. Het wordt pas een probleem als je jonge groenten plant op grond met veel larven, of als het gazon in het voorjaar gele, kale plekken krijgt. Een vaste norm bestaat niet, want het hangt af van wat er groeit en hoe vochtig de grond is.

Wil je weten hoeveel er zitten, steek dan op een paar plekken een stuk zode van ongeveer 10 bij 10 cm uit. Leg dat in een bak met lauw water waarin veel zout is opgelost. De larven komen na een tijdje bovendrijven en je kunt ze tellen. Zout hoort dus alleen in die bak en niet in de border: als middel in de tuin is het niet toegelaten.

Waarom zitten er in sommige tuinen zoveel emelten?

Emelten houden van vochtige grond met veel onverteerd organisch materiaal. Een lage tuin met zware klei, een gazon met een dikke viltlaag of een hoek waar water blijft staan, trekt de vrouwtjes daarom aan. In een droge, zandige tuin met een dunne zode zie je veel minder larven.

De larven zitten de hele winter in de bovenste grondlaag en groeien intussen door. Dat verklaart waarom de schade in het voorjaar plotseling lijkt op te duiken: de larven zijn dan groot, terwijl je er in het najaar niets van zag.

Hoe plant je op een stuk dat net uit gras is gehaald?

Op omgespit gras ligt de eerste maanden de meeste druk op je plantjes. Laat de grond na het omspitten een paar weken liggen en zoek de kluiten door voordat je iets plant. Elke larve die je nu vindt, kan later geen plant meer afvreten.

Plant liever iets grotere plantjes dan pas gezaaide zaailingen, en zet er een beschermring omheen als dat past bij het gewas. Zaai rijen als wortel en prei pas in het tweede jaar, wanneer de zode is vergaan en de larven zijn verdwenen. Kies in het eerste jaar voor planten die een beschermring verdragen, zoals sla en kool.

Hoe houd je emelten weg voordat ze schade doen?

Een dichte grasmat die je regelmatig bemest, maait en op kale plekken bijzaait, geeft langpootmuggen minder kans om eitjes te leggen. Houd het gras van eind augustus tot begin september kort en geef het dan geen water. Droge, korte zoden zijn voor de vrouwtjes minder aantrekkelijk.

Leg je een moestuin aan op gras, spit het dan bij voorkeur in de zomer om, voordat de muggen hun eitjes leggen. Een garantie is dat niet. Bescherm de eerste plantjes daarom met een ring van plastic of karton, 10 cm diep in de grond. Spreeuwen eten emelten graag, dus een gazon waar ze mogen foerageren helpt mee. Wil je ze actief aanpakken, dan vind je de mogelijkheden van handwerk tot aaltjes bij de aanpak per seizoen.