Koolwitje: de rups van mei tot oktober, fijn gaas en handwerk

Zo herken je klein en groot koolwitje en hun rupsen

Het grote koolwitje is met een spanwijdte van ongeveer 6 centimeter de grootste van de twee en heeft een duidelijke zwarte punt op de voorvleugel. Het kleine koolwitje is merkbaar kleiner en bleker getekend. Allebei leggen ze eitjes op planten uit de kruisbloemenfamilie, zoals kool, mosterd, radijs en Oost-Indische kers.

De rupsen verraden de soort sneller dan de vlinder. Het grote koolwitje legt gele eitjes in een groepje op de onderkant van het blad, en de jonge rupsen blijven bij elkaar zitten tot ze groter zijn. Het kleine koolwitje legt de eitjes één voor één, en zijn fluweelgroene rups kruipt na een tijd naar het hart van de plant, waar je hem pas ziet als de krop vol zit.

De rups staat bekend als bladeter en niet als steker. Over giftigheid is niets bekend, dus spoel de kool altijd goed af en haal rupsen en keutels eruit voordat je hem eet.

Zo verloopt de levenscyclus van het koolwitje

Een vlinder doorloopt vier stadia: ei, rups, pop en volwassen vlinder. Bij het koolwitje komen de eerste vlinders vanaf april uit hun pop, zodra het mild wordt. De vrouwtjes zoeken kool en andere kruisbloemigen om eitjes op te leggen, en na ongeveer een week komen de rupsjes uit. Hoe warmer het is, hoe sneller dat gaat.

De rupsen eten een paar weken, vervellen een paar keer en kruipen dan weg om zich te verpoppen, vaak tegen een schutting, een muur of een tak en niet op de plant zelf. Uit de pop komt een nieuwe vlinder, en zo volgen in een gewoon jaar twee tot drie generaties op elkaar. De laatste rupsen verpoppen in het najaar en overwinteren als pop.

Het beste weer je koolwitjes met fijn gaas

Fijnmazig gaas of een kooi van insectengaas is de maatregel die het meest oplevert, omdat de vlinder dan geen eitjes meer op de plant kan leggen. Leg het over hoepels of een laag frame, zodat het blad niet tegen het gaas drukt, en sluit de randen met grond of stenen af. Doe dit voor de eerste eitjes, dus in april of begin mei. Zitten er al eitjes onder, dan sluit je de plaag juist op.

Wie geen gaas wil kopen, kan een stuk vitrage gebruiken, dat ook fijn genoeg is. Til het bij felle zon en hitte regelmatig op, zodat de planten niet verbranden of gaan schimmelen. Op een balkon in potten is een hoes met een rand die rondom sluit het makkelijkst.

Eitjes en rupsen verwijderen werkt als je er wekelijks bent

Handwerk lijkt veel, maar bij een paar planten is het snel gedaan. Kijk elke week de onderkant van het blad na en wrijf gele eitjes weg. Pluk rupsen eraf en laat ze niet op de grond liggen, want ze kruipen naar de volgende plant. Haal bij het grote koolwitje het hele groepje in één keer weg, zolang ze nog bij elkaar zitten.

Wat je daarna met de rupsen doet, is een keuze. Je kunt ze ver weg in een ruig stuk plantsoen zetten, waar ze hun eigen voedsel vinden en vogels ze kunnen vinden. Op een brandnetel zetten helpt niet, want die eten ze niet. De brandnetel voedt andere vlinders, en een rups die zijn eigen plant niet vindt, gaat dood.

Helpt afleiden met kers, spuiten of knoflook?

Oost-Indische kers is een waardplant van het koolwitje. Zaai je hem in april of mei naast de kool, dan leggen de vlinders er soms liever eitjes op en blijft er meer kool over. Zeker is dat niet; het is een ervaring uit de praktijk en geen bewezen methode. De plant trekt ook bladluis weg van andere planten, en blad en bloem zijn eetbaar.

Geurplanten, knoflookwater en zeepoplossing zijn tuinierswijsheid. Ze zijn niet onderbouwd, en tegen een flinke plaag zie je er in de praktijk weinig van. Een bestrijdingsmiddel koop je alleen met een toelating voor particulieren, herkenbaar aan een nummer dat met NL of EU begint of op N eindigt, en nooit een middel voor beroepsmatig gebruik. Azijn en zout zijn niet toegelaten en schaden de bodem.

Zo houd je vlinders in de tuin en de kool heel

Kool telen en vlinders houden gaan prima samen als je ze een eigen plek geeft. Leg gaas over de kool en zet bloeiende planten met open, enkelvoudige bloemen elders, zodat de vlinders nectar vinden zonder op de kool uit te komen. Een stuk gras dat je minder maait en wat brandnetel in een hoek helpen andere soorten, zoals de dagpauwoog en de atalanta.

Wil je één plant opofferen, kies dan een plant aan de rand van de border waar de rupsen kunnen eten zonder dat je de rest in gevaar brengt. Bescherm de rest met gaas. Vogels eten een flink deel van de rupsen op, dus nestkasten en struiken houden het in evenwicht. Wie andere insecten wil helpen, vindt hoe je een insectenhotel maakt in een eigen gids.

Welke maatregel past bij welke situatie?

De goede aanpak hangt af van de omvang van je moestuin en de tijd die je hebt. Bij een paar potten is handwerk genoeg, bij een rij kolen in een moestuinbak is gaas de maatregel die je het meest ontlast. Zoek je andere plaaginsecten die ook met controle en rupsen te maken hebben, kijk dan bij trips en de buxusmot. Wie een buxushaag aan die mot kwijtraakt, vindt vervangers bij planten voor een haag.

Zitten er gele of bruine vlekken op het blad zonder rupsen, dan kan het een ziekte zijn; kijk dan bij plantenziekten. Gaten met een gladde rand en slijmsporen wijzen op slakken en niet op rupsen. Rupsen laten donkergroene keutels achter op en onder het blad, en dat is het bewijs dat je zoekt voordat je een maatregel kiest.