Witte vlieg: wolkjes onder het blad en zo pak je ze aan
Witte vliegjes van 1 tot 2 millimeter vliegen in een wolkje op als je een plant aanraakt en zitten vooral onder het blad van kool, tomaat en kruiden. Haal sterk aangetast blad weg, spoel de rest af en hang in de kas gele vangplaten op. Op kool houdt fijnmazig gaas vanaf augustus een deel buiten, en spuiten is zelden nodig. Andere zuigers, zoals luizen, pak je aan met de aanpak van bladluis en verwante insecten.
De witte vlieg in het kort
- Wat het is
- een zuigend insect, geen echte luis en geen vlieg
- Grootte
- ongeveer 1 tot 2 mm, witte vleugels
- Waar
- onderkant van het blad, in de kas, op kool, tomaat, kruiden en in de moestuin
- Soorten
- kaswittevlieg en koolwittevlieg
- Eitjes
- klein, op de onderkant van het blad, vaak in een cirkel of boogje
- Larven
- platte, doorzichtige schubjes die vastzitten aan het blad
- Schade
- gele vlekken, zwak blad, plakkerige honingdauw en zwarte roetschimmel
- Overwintering
- op winterkool zoals boerenkool, en in de kas het hele jaar door
Zo herken je een witte vlieg en zijn schade
Je merkt witte vlieg meestal als je een blad aanraakt en er een wolkje kleine witte insecten opvliegt. Het zijn geen luizen, hoewel veel mensen zo naar ze zoeken, maar een eigen groep zuigende insecten met witte, poederachtige vleugels. De eitjes en larven zitten onderaan het blad. De larven zijn platte, doorzichtige schubjes die vastgeplakt zitten en nauwelijks bewegen, waardoor je ze snel mist.
Ze zuigen sap, en daardoor krijgt een blad gele vlekken en wordt het slap. Ze laten ook kleverige honingdauw achter, waarop zwarte roetschimmel groeit. Zie je een plakkerig blad met een zwarte aanslag, kijk dan eerst naar de onderkant van het blad van de plant erboven. Trips lijkt er soms op, maar die laat zilverachtige vlekjes achter; die pak je aan door de planten wekelijks af te spoelen.
Op welke planten zit welke witte vlieg?
De kaswittevlieg zit op tomaat, komkommer en veel sierplanten en blijft in de kas het hele jaar actief. De koolwittevlieg zit op boerenkool, spruitkool en ander kool. Voor de aanpak maakt het weinig uit welke je hebt, dus je herkent de soort gewoon aan de plant waarop hij zit.
Ook op munt en andere kruiden kunnen witte vliegjes zitten. Knip de aangetaste plant flink terug, spoel de rest af en let op de nieuwe uitlopers. Dat is prettiger dan spuiten bij een plant die je gaat eten. Zitten er ook plakkerige luizen op, dan helpt wat je leest bij bladluis bestrijden.
Wanneer krijg je last van witte vlieg?
In de kas blijft de witte vlieg doorgaan in de winter, zolang het warm genoeg is. Buiten wordt de plaag het grootst in de late zomer en het najaar, vooral op kool die blijft staan. Een vliegje legt eitjes onder het blad, de larven komen uit en na een paar weken volgt de volgende generatie. Bij warmte gaat dat sneller. Lichte vorst doodt niet alles, dus op winterkool overleven ze. Daarom helpt het meer om oude kool op te ruimen dan om op de winter te wachten.
Het ene jaar is het een plaag en het jaar erna nauwelijks. Dat maakt afwachten bij een lichte aantasting verdedigbaar, zolang je blijft kijken.
| Periode | Wat je ziet | Wat je doet |
|---|---|---|
| Maart tot mei | de eerste vliegjes in de kas | gele vangplaten ophangen en onder het blad kijken |
| Juni tot augustus | de aantasting groeit in kas en moestuin | blad afspoelen en aangetaste bladeren weghalen |
| Augustus tot oktober | koolwittevlieg op kool | fijnmazig gaas over de kool, oude kool opruimen |
| November tot maart | witte vlieg op blijvende winterkool | kool leegoogsten en afvoeren |
Zo pak je witte vlieg aan zonder gif
Het meeste werk doe je met je handen. Haal sterk aangetaste bladeren weg en doe ze in een gesloten zak. Bij een lichte aantasting spoel je het blad af met een straal water of borstel je het schoon, want de dieren en eitjes gaan er vrij makkelijk af. Een gele vangplaat in de kas laat zien hoeveel vliegjes er zijn en vangt er een deel van.
In de kas kun je roofinsecten uitzetten, bijvoorbeeld sluipwespen die de larven van de witte vlieg aanvallen. Buiten komen lieveheersbeestjes en gaasvliegen vanzelf, mits er geen mieren op de plant zitten die de luizen beschermen. Zulke helpers trek je aan met een natuurlijke tuin. Begin altijd met de goedkoopste maatregel, en heeft die na drie weken niets opgeleverd, overweeg dan roofinsecten of een toegelaten middel.
| Situatie | Wat past | Let op |
|---|---|---|
| Een paar planten kruiden of sla | aangetaste bladeren plukken en afspoelen | goed wassen voor gebruik |
| Een kas met tomaat of komkommer | gele vangplaten en roofinsecten | niet tegelijk spuiten |
| Boerenkool of spruitkool in de moestuin | gaas vanaf augustus en opruimen na de oogst | planten later zetten |
| Veel plakkerige honingdauw | blad afspoelen en zwaar aangetast blad weghalen | ook op luizen controleren |
Witte vlieg in de kas en op de vensterbank
In een kas of een warme serre heeft de witte vlieg het hele jaar door een goede tijd, omdat de winter hem daar niet stopt. Hang daarom al in het voorjaar gele vangplaten op, nog voordat je iets ziet, zodat je de eerste vliegjes meteen opmerkt. Kijk bij tomaat en komkommer wekelijks onder de bovenste bladeren, want daar zitten de jongste eitjes.
Wie planten overwintert in de kas, haalt vaak ook de plaag mee naar binnen. Laat nieuwe planten dus eerst een week apart staan. Ruim afgevallen blad op, want daar blijven larven en poppen op zitten. Roofinsecten werken in de kas goed, omdat het er warm en beschut is, maar ze doen hun werk niet als je tegelijk spuit.
Witte luis of witte vlieg?
Wie zoekt naar witte luis, bedoelt meestal de witte vlieg. Toch bestaan er echte luizen die wit ogen. Bladluizen zitten stil in groepjes en vliegen niet op als je de plant aanraakt, terwijl witte vliegen bij de minste beweging in een wolkje omhoogkomen. Wolluis herken je aan pluizig, wasachtig wit spul in bladoksels, en tegen die dieren werkt een ander plan, zie wolluis bestrijden.
Zitten er schilden of bolletjes vastgeplakt aan de takken, dan heb je te maken met schildluis, en die kun je bestrijden op zijn eigen manier. Het onderscheid is belangrijk omdat afspoelen goed werkt tegen witte vlieg en bladluis, maar nauwelijks tegen schildluis en wolluis.
Witte vlieg op kool: gaas, later planten en opruimen
Op boerenkool blijft witte vlieg lastig te verjagen, vooral omdat de kool de hele winter blijft staan. Fijnmazig gaas vanaf augustus houdt een deel buiten, maar sluit nooit helemaal af en werkt het best zolang er nog weinig vliegjes zijn. Je kunt de planten ook later zetten, zodat ze kleiner zijn en minder worden aangetast.
Ruim kool na de oogst volledig op, zodat er geen plek is waar de dieren overwinteren. Plant kool niet op de plek waar het vorige jaar kool stond, vanwege bodemziekten. Struiken in de buurt trekken vogels en roofinsecten aan, wat je kunt combineren met planten voor een haag die ook voor onderdak zorgen. Dat vervangt geen gaas, maar het houdt de tuin in balans.
Mag je witte vlieg met een huismiddel of een middel bestrijden?
Een spuitmiddel gebruik je alleen als het door het Ctgb is toegelaten voor particulieren. Dat zie je aan het toelatingsnummer op het etiket. Lees het etiket, spuit niet op bloeiende planten en niet vlak voor de oogst. Plantaardige oliën en andere organische sprays werken kort en moet je herhalen. Ze doden vooral wat ze raken, dus spuit ook de onderkant van het blad, en ze doden ook de roofinsecten die je al hebt uitgezet.
Chloor, schoonmaakazijn en zout zijn niet toegelaten tegen plagen, en azijn met water gaf in de praktijk ook geen resultaat. Een witte poederlaag die je weg kunt vegen is geen witte vlieg maar schimmel, zie meeldauw bij tuinplanten. Zit er vooral spinsel op, dan is het spint.
Uit de praktijk
Witte vliegjes op sla, spinazie en snijbiet
In moestuinbakken zaten witte vliegjes op bindsla, spinazie, wintersla en snijbiet. Een spuit met water en azijn gaf geen resultaat, terwijl het wegplukken van aangetaste bladeren wel hielp. De larven zitten onder het blad, dus spoel je de bladeren en kijk je goed voordat je ze eet. Gezonde planten hoeven niet weg.
Boerenkool vol witte vlieg na de eerste vorst
Na de eerste vorst zat de boerenkool nog vol witte vlieg, omdat het niet hard genoeg had gevroren. De zwaarst aangetaste bladeren gingen eraf en de rest werd schoongeborsteld. Later gezette planten bleven kleiner maar werden minder aangetast. Een insectennet hielp maar gedeeltelijk, omdat kleine vliegjes er toch onderdoor komen.
Veelgemaakte fouten
Alleen de bovenkant van het blad bekijken
Eitjes en larven zitten onderaan het blad, dus kijk daar altijd.
Oude kool laten staan na de oogst
Winterkool is een overwinteringsplek voor de koolwittevlieg. Ruim hem op.
Een huismiddel zonder toelating spuiten
Chloor, azijn en zout zijn niet toegelaten tegen plagen en hun werking staat niet vast.
Veelgestelde vragen
Hoe kom ik van witte vliegjes op mijn plant af?
Haal sterk aangetaste bladeren weg en spoel de rest af met een stevige waterstraal, ook aan de onderkant. In de kas hang je gele vangplaten op en zet je roofinsecten uit. Herhaal het afspoelen na een week, want de larven blijven vastzitten en er komen steeds nieuwe vliegjes uit.
Wat zijn die hele kleine witte beestjes in mijn plant?
Vliegen ze in een wolkje op als je de plant aanraakt, dan zijn het witte vliegen. Zitten ze stil in groepjes en lijken ze op luizen, dan kunnen het bladluizen zijn. Pluizig wit spul op bladoksels wijst op wolluis. Kijk onder het blad om het verschil te zien.
Hoe kom ik van witte vliegjes op mijn muntplant af?
Knip de aangetaste stengels flink terug en spoel de rest van de plant af, ook onderaan het blad. Gooi het snoeisel in een gesloten zak. Let in de weken erna op nieuwe uitlopers en haal het blad weg zodra je weer witte vliegjes ziet. Bij kruiden die je eet is dit veiliger dan spuiten.
Kan witte vlieg kwaad?
Voor planten kan een zware aantasting zorgen voor gele vlekken, slap blad en honingdauw met zwarte roetschimmel. Kool met veel witte vlieg is daardoor minder aantrekkelijk. Een lichte aantasting kan een gezonde plant doorgaans aan. Voor mensen en huisdieren vormen de vliegjes zelf geen gevaar, ze steken niet.
Kan ik groente met witte vlieg nog eten?
Spoel de bladeren goed af, borstel ze en haal de zwaar aangetaste delen weg. Eet je groente van een plant die je met een middel hebt behandeld, houd dan de wachttijd op het etiket aan. Zwaar aangetaste kool is vaak minder smakelijk, en dan oogst je liever een paar bladeren minder.
Hoe herken ik eitjes en larven van de witte vlieg?
Je vindt ze aan de onderkant van het blad. De eitjes zijn klein en zitten vaak in een boogje of cirkel. De larven zijn platte, doorzichtige schubjes die aan het blad vastzitten en nauwelijks bewegen. Een loep helpt, want met het blote oog zie je ze snel over het hoofd.
Bronnen bij dit artikel
- Vraatinsecten in de tuin, Milieu Centraal (bekeken op 4 november 2026)
- Bestrijdingsmiddelen en het milieu (azijn, zout, toelatingsnummer voor particulieren), Milieu Centraal (bekeken op 4 november 2026)
- Kweektips boerenkool en palmkool, IVN Natuureducatie (bekeken op 4 november 2026)
- Hulp in je tuin? Deze beestjes wil je te vriend houden (lieveheersbeestje, bladluizen), Natuur & Milieu (bekeken op 4 november 2026)
