Lupine herkennen: handvormig blad, hoge torens en peulen met zaad

Hoe herken je lupine aan blad en bloemtoren?

Het blad is het snelste herkenningsteken. Elk blad bestaat uit een waaier van smalle blaadjes die als een hand vanuit één punt uitstaan. Daarboven staat een rechte, stevige bloemtoren met dicht op elkaar zittende vlinderbloemen in blauw, paars, roze, wit of geel. Lupine hoort tot dezelfde plantenfamilie als erwten en bonen, de vlinderbloemigen.

De plant komt eerst als bladrozet uit de grond en schiet in mei op. Hij bloeit van juni tot juli, en de bloemen in een toren openen van onder naar boven, dus één toren blijft enkele weken mooi. Hij staat het liefst in volle zon of halfschaduw. Er zijn veel soorten en kleuren lupine voor de border.

Is het lupine, ridderspoor of vingerhoedskruid?

Drie hoge torens in de zomerborder lijken op elkaar zolang ze niet bloeien. Je onderscheidt ze het best op het blad. Lupine heeft een handvormige waaier, ridderspoor diep ingesneden blad zonder waaier en vingerhoedskruid een grote rozet van behaarde, ongedeelde bladeren. Na de bloei maakt alleen lupine een harige peul.

Laat je niet misleiden door de bloemkleur, want blauwe en paarse torens kunnen van alle drie de planten komen. Kijk eerst naar het blad voordat je zaad of plant beoordeelt. Twijfel je nog, vraag het dan aan iemand die de plant kent, voordat je er iets mee doet. Kies je een hoge bloeier voor de border, dan loont een blik op planten kiezen om te zien wat bij je plek past.

Ridderspoor komt in typen die van 1 tot 2 m hoog worden: belladonna-typen halen 1 tot 1,2 m, de Pacific-hybriden ongeveer 1,8 m en de elatum-typen tot 2 m. Vanaf 1,2 m heeft hij steun nodig, en slakken eten de jonge scheuten in het voorjaar graag op. Vingerhoedskruid is tweejarig: het eerste jaar maakt hij een bladrozet en in het tweede jaar bloeit hij, waarna hij afsterft. Zijn bloemstengel wordt tot 2 m en alle delen zijn giftig, net als bij lupine. Bij inname bel je de huisarts. Bij een huisdier bel je de dierenarts.

Wat is een peul, en wat is een lupineboon?

Een peul is een vrucht waarin de zaden in een rij zitten en die bij rijpheid openspringt. Bij lupine is de peul harig en kleurt hij van groen via geel naar bruin. In de peul zitten enkele platte, ronde zaden, de lupinebonen. Hun schil laat water niet makkelijk door, en daarom kiemen ze traag.

De lupineboon is dus gewoon het zaad. Lupinebonen die als voedsel worden verkocht, komen van speciale rassen. Het zaad van de tuinlupine in je border hoort daar niet bij, want de hele plant is giftig, vooral de zaden. Eet er daarom nooit van.

Wanneer kun je lupinezaad oogsten?

Rijp zaad heb je meestal vanaf eind juli, een paar weken nadat de torens zijn uitgebloeid. Het goede moment is kort, want een peul die bruin en droog is, springt binnen een paar dagen open en schiet het zaad weg. Pluk de peulen daarom net voordat ze zover zijn, als ze bruin zijn maar nog dicht, en laat ze nadrogen in een papieren zakje.

Doe dit met handschoenen en houd het zaad uit de buurt van kinderen. Schrijf het jaartal op het zakje en bewaar het droog en donker. Het zaad laat je daarna kiemen door lupine te zaaien.

Wat doet lupine in de tuin, en wat vraagt hij?

Lupine wil volle zon of halfschaduw en licht zure tot neutrale, goed doorlatende grond. Natte winters verdraagt hij niet, en hij is kortlevend, dus na een paar jaar is vervanging nodig. Hij wortelt diep en leeft met knolletjes aan de wortels samen met bacteriën die stikstof uit de lucht vastleggen. Daarom heeft hij zelden extra mest nodig.

Bladluis zet zich graag op de jonge bloemtoppen, en die spuit je weg met een krachtige waterstraal. In een border reken je op 5 tot 7 planten per vierkante meter voor hoge soorten. Met de tool voor planten per vierkante meter reken je het om naar jouw vlak. Na de bloei laat hij een gat achter, dus zet er een late bloeier voor, zoals verbena.

Plant lupine in het voorjaar na de laatste nachtvorst op een plek die je niet meer wilt verplaatsen, want met de jaren groeit zijn penwortel diep en verplanten gaat dan slecht. Een goed doorlatende grond is belangrijker dan rijke grond. Zet hem bij voorkeur ruim uit elkaar, zodat de torens lucht krijgen en de bladluis zich minder snel verspreidt.

Hoe vermeerder je lupine?

Zaaien is de gangbaarste manier. Week het zaad een nacht in lauw water, zaai het in het voorjaar binnen voor en zet de zaailingen pas na de laatste nachtvorst, vanaf half mei, buiten. Heeft de plant zich eenmaal gevestigd, dan zaait hij zich vaak zelf uit. Alle stappen om lupine te zaaien hangen af van weken, ondiep zaaien en geduld.

Delen of verplanten is lastig door de diepe penwortel, dus zet zaailingen vroeg op hun definitieve plek. Knip uitgebloeide torens af, dan steekt de plant zijn kracht niet in zaad en geeft hij mogelijk een tweede, kleinere bloei.

Wat betekenen voorzaaien, stekken, oogsten en bemesten?

Bij lupine kom je een paar woorden tegen die niet voor iedereen vanzelf spreken. Dit zijn ze, in de volgorde van het jaar.

Wat is voorzaaien?

Voorzaaien is zaaien in potjes binnen of in een koude kas, ruim voordat het buiten warm genoeg is. De zaailingen gaan na de laatste nachtvorst, rond half mei, naar buiten.

Wat is stekken?

Stekken is een stukje van een bestaande plant laten wortelen. Bij lupine lukt dat niet altijd, en zaaien blijft de makkelijkste route.

Wat is zaad oogsten?

Zaad oogsten betekent de rijpe peulen plukken en laten nadrogen. Bij lupine doe je dat met handschoenen, omdat de zaden giftig zijn.

Wat is bemesten?

Bemesten is voedingsstoffen aan de grond toevoegen. Lupine heeft dat zelden nodig, omdat hij met knolletjes aan de wortels zelf stikstof uit de lucht vastlegt.