Winterharde geraniums: de ooievaarsbek wel, de balkongeranium niet
De geranium uit de bloembak is eigenlijk een pelargonium en niet winterhard, want één nacht met flinke vorst kan hem al doden. De ooievaarsbek in de border is wel winterhard en komt elk voorjaar terug. Onder de eenjarige planten telt dat verschil zwaar, want een pelargonium moet koel en vorstvrij overwinteren en gaat in maart opnieuw de pot in.
Zijn geraniums winterhard? Dat hangt af van welke plant je bedoelt
In de volksmond heten twee verschillende planten geranium. De plant met vlezige stelen en rijke bloemschermen in potten en balkonbakken is een pelargonium. Hij komt uit Zuid-Afrika, houdt van warmte en verdraagt geen vorst. De echte geranium, in het Nederlands ooievaarsbek, is een vaste plant voor de border die elke winter buiten blijft.
Je herkent het verschil aan blad en bloem. Een pelargonium heeft vaak een donkere kring op de ronde bladeren en twee grotere bloemblaadjes boven. Een ooievaarsbek heeft diep ingesneden blad en vijf even grote, vlakke bloemblaadjes. Staat jouw plant al jaren in de grond en zakt hij in de winter weg, dan is het vrijwel zeker een ooievaarsbek.
| Welke plant | Herkenning | Winterhard | Wat doe je in de winter |
|---|---|---|---|
| Pelargonium (balkongeranium) | vlezige stelen, ronde bladeren, bloemscherm in de bak | nee, vorstgevoelig | binnenzetten voor de eerste vorst |
| Hangende pelargonium | lange hangende stelen, glad blad dat op klimop lijkt | nee, vorstgevoelig | binnenzetten of stekken nemen |
| Geurgeranium | blad ruikt naar citroen of roos, bloemen klein | nee, vorstgevoelig | binnenzetten |
| Ooievaarsbek (Geranium) | fijn ingesneden blad, vlakke bloemen, staat in de border | ja | niets, in het voorjaar dood blad weghalen |
Welke geraniums zijn winterhard in de border?
Winterharde geraniums zijn de ooievaarsbekken. Er zijn tientallen soorten, van lage bodembedekkers tot pollen van een halve meter. De balkangeranium (Geranium macrorrhizum) groeit door zijn bovengrondse wortelstok zelfs op de droogste plekken onder bomen en doet het in goede, voedselrijke grond juist slechter. De knoopige ooievaarsbek (Geranium nodosum) wordt 30 tot 40 centimeter, bloeit van juni tot in het najaar en sterft in de winter af. Dat afsterven is normaal, want hij loopt in het voorjaar vanzelf weer uit.
Reken voor een gevulde border op ongeveer zeven planten per vierkante meter, en gebruik de rekenhulp voor planten per vierkante meter bij een andere plantafstand. Ze staan graag in zon of halfschaduw op doorlatende grond. Wil je iets in een pot dat de winter wel overleeft, kijk dan naar vaste groenblijvende potplanten.
Welke geranium heeft paarse bloemen?
Bij de ooievaarsbekken zijn paarse en blauwpaarse bloemen gewoon. De beemdooievaarsbek (Geranium pratense) bloeit blauwviolet, de bloedooievaarsbek (Geranium sanguineum) magenta tot purper en de donkere ooievaarsbek (Geranium phaeum) bijna bruinpaars. Allemaal zijn ze winterhard. De tint verschilt per ras, dus kijk bij het kiezen naar de plant in bloei. De beemdooievaarsbek staat het liefst open in de zon, de donkere ooievaarsbek kan ook tegen wat schaduw. Wil je dat de kleur lang blijft, knip dan na de eerste bloei terug.
Ook bij de balkongeraniums bestaan lila en paarse tinten, vooral bij de hangende types. Die zijn als pelargonium niet winterhard: ze overwinteren binnen of je koopt elk voorjaar nieuwe.
Oostenrijkse geraniums zijn niet winterhard
Met Oostenrijkse geraniums bedoelen kwekers meestal de hangende pelargoniums met lange, rijk bloeiende stelen. Het zijn balkonplanten die geen vorst verdragen. De naam zegt iets over de teelttraditie en niets over winterhardheid, dus zet ze net als andere pelargoniums voor de eerste nachtvorst weg.
Een hangende pelargonium vormt minder stevig hout dan de opgaande soorten, dus neem er het best stekken van. Doe dat in de late zomer, voordat de nachten kouder worden, en laat ze de winter op een lichte vensterbank staan. Dat is dezelfde aanpak als bij een tere fuchsia, die ook koel en vorstvrij moet overwinteren.
Kunnen geraniums buiten overwinteren of tegen vorst?
Een pelargonium kan een lichte, korte nachtvorst soms net overleven tegen een warme gevel, maar rekenen kun je daar niet op. Een nacht met flinke vorst is al funest, vooral in een pot, waar de wortels veel sneller afkoelen dan in de grond. Houd de voorspelling in de gaten en haal de plant binnen zodra het richting nul gaat.
Zet pelargoniums in het voorjaar pas na half mei buiten, als de kans op nachtvorst klein is, en laat ze eerst een paar dagen aan de buitenlucht wennen. De IJsheiligen-regel klopt in ongeveer 92 procent van de jaren. Op een koude nacht geeft vliesdoek over de plant een paar graden extra, genoeg voor een lichte vorst maar niet voor een strenge.
Zo kun je geraniums overhouden
Pelargoniums overwinter je op een koele, vorstvrije plek. Veel kuipplanten willen 5 tot 12 graden, en dat past ook bij een pelargonium. Haal de planten voor de eerste vorst uit de bak en laat zoveel mogelijk potgrond aan de wortels zitten. Zet ze dicht tegen elkaar in een krat in een schuur, garage met raam of een onverwarmde ruimte. Laat een natte kluit eerst onder een afdak drogen, tegen wortelrot, en geef bijna geen water.
Heb je geen kelder, dan werkt een lichte, koele vensterbank, bijvoorbeeld in een gang. De plant groeit daar door en bloeit een beetje. Op een plek die te warm is, rekt hij uit tot een lange, bleke plant.
| Manier | Plek | Temperatuur | Water | Terug naar buiten |
|---|---|---|---|---|
| In een krat, met de kluit | donkere ruimte, garage of schuur | vorstvrij, ongeveer 5 tot 12 graden | bijna niet, een paar keer per winter | maart opnieuw oppotten |
| Op een lichte vensterbank | koele gang of trap met raam | koel, niet in de woonkamer | af en toe, als de grond droog is | na half mei, na afharden |
| Als stek | lichte plek binnen | kamertemperatuur | spaarzaam | na half mei |
Wat doe je in maart als de planten er sjofel uitzien?
Na een donkere winter hebben pelargoniums vaak bleke uitlopers en lijken sommige stengels helemaal dood. Dat valt vaak mee. Pot ze op in verse potgrond, geef eenmaal water en zet ze op een lichte plek: de blaadjes worden groen en uit schijnbaar dode stengels komen vaak nieuwe groeipunten. Een stengel die zacht en slijmerig is, is echt dood en gaat weg.
Knip de plant nu terug tot gezond hout en geef daarna spaarzaam water, tot er weer groei te zien is. Pas daarna giet je weer normaal. Een plant van meerdere jaren bloeit vaak rijker dan een jonge uit het tuincentrum.
Hoe en wanneer snoei je wilde geraniums?
Wilde ooievaarsbekken en andere vaste geraniums snoei je na de eerste bloei, meestal in juni of juli. Knip de hele plant dan stevig terug tot vlak boven de grond. Er komt vers blad en bij veel soorten een tweede bloei. In het voorjaar haal je alleen het dode blad van vorig jaar weg, zodat de nieuwe scheuten vrij komen.
Een pelargonium snoei je anders: voor het binnenzetten alvast flink inkorten en in het voorjaar nog een keer, zodat er jonge scheuten uit het hout komen. Een vaste plant die in het midden kaal wordt, verjong je door hem na de bloei terug te knippen en in het najaar of voorjaar te delen. Zo houd je ook de dahlia die elk jaar uit de winter komt in conditie.
Hoeveel jaar gaan geraniums mee?
Een vaste ooievaarsbek blijft vaak jaren bloeien, zeker als je hem af en toe deelt wanneer hij in het midden kaal wordt. Een pelargonium die goed overwintert, gaat ook jaren mee en wordt een grotere, houtige plant. Zonder overwintering is hij in de praktijk eenjarig.
Neem in de zomer toch stekken: de plant verjongt zo vanzelf en je hebt reserve als een oud exemplaar het opgeeft. Een pelargonium wordt na enkele jaren houtig en kaal. Dat is niet per se slecht, maar hij bloeit rijker als je hem flink terugsnoeit en opnieuw laat uitlopen.
Rekenhulp
Planten per vierkante meter
Zo rekent de rekenhulp, met bronnen
Zo rekent de rekenhulp
- Waar een bron alleen planten per m² geeft, is de afstand_cm berekend als 100 gedeeld door de wortel van het aantal per m², afgerond op hele cm, bij vierkant verband (bijvoorbeeld 9 per m² geeft 33 cm). Dit is een vuistregel en geen bronwaarde; de bronnen voor die afstand zijn leeg (bronnen_afstand). Vechtdal geeft dezelfde omrekening voor 20, 25, 30, 40 en 50 cm.
Bronnen
- Hoeveel planten per m2 border zorgen voor een goed gevulde tuin?, 123planten.nl (bekeken op 4 november 2026)
- Plantafstand: hoeveel bloembollen per vierkante meter?, Bollanda (bekeken op 4 november 2026)
- Waar en hoe planten we rozen, Rozenkwekerij de Wilde (bekeken op 4 november 2026)
- Hoeveel planten moet je per m2 aanhouden?, Plantenkwekerij Vechtdal (bekeken op 4 november 2026)
Stand van de cijfers: november 2026.
Uit de praktijk
Planten uit een krat die er dood uitzien
Pelargoniums die met de klont potgrond dicht tegen elkaar in kratten op een donkere, vorstvrije plek zijn gezet, zien er in maart vaak bleek uit en soms ronduit dood. Toch kunnen ze terugkomen. Pot ze op in verse grond, geef water en licht, en een groot deel krijgt nieuwe groeipunten, ook de stengels die droog leken.
Een hanggeranium die in maart sjofel is
Een hanggeranium die de winter binnen heeft doorgebracht, ziet er in maart vaak slecht uit. Dat zegt weinig over zijn toestand. Knip hem terug, geef verse grond en licht, en wacht af. Zet hem pas buiten als de nachten zeker boven nul blijven.
Veelgestelde vragen
Welke Geranium heeft paarse bloemen?
Bij de ooievaarsbekken bloeit de beemdooievaarsbek blauwviolet, de bloedooievaarsbek magenta tot purper en de donkere ooievaarsbek bijna bruinpaars. Allemaal zijn ze winterhard. Balkongeraniums met paarse bloemen zijn pelargoniums en moeten voor de vorst naar binnen.
Welke geraniums zijn winterhard?
Alleen de ooievaarsbekken (Geranium) zijn winterhard, zoals de balkangeranium, de bloedooievaarsbek en de beemdooievaarsbek. Ze blijven buiten in de border staan en komen elk voorjaar terug. De bloembakgeraniums, die eigenlijk pelargoniums zijn, zijn niet winterhard en moeten voor de eerste vorst naar binnen.
Hoe kun je geraniums overhouden?
Zet pelargoniums voor de eerste vorst op een koele plek waar het niet vriest, bijvoorbeeld een donkere schuur of een koele ruimte met wat licht. Geef bijna geen water, knip ze terug en pot ze in maart op in verse potgrond. Heb je geen geschikte plek, neem dan stekken en laat die op een lichte vensterbank overwinteren.
Kunnen geraniums buiten overwinteren?
Pelargoniums niet. Ze overleven buiten een strenge winter niet en een nacht met flinke vorst is vaak al fataal, zeker in een pot. Vaste ooievaarsbekken blijven wel buiten. Volg de vorstvoorspelling en haal een pelargonium binnen zodra de temperatuur richting nul gaat.
Kunnen geraniums tegen de vorst?
Een pelargonium kan een heel lichte vorst soms net aan, maar een paar graden onder nul laat bladeren en stelen glazig en slap worden. Ooievaarsbekken die in de grond staan, verdragen vorst juist goed. Bij een pelargonium in een pot helpt vliesdoek hooguit op een enkele koude nacht in het voorjaar.
Hoeveel jaar gaan geraniums mee?
Een vaste ooievaarsbek bloeit vaak jaren door, als je hem af en toe deelt. Een pelargonium die elke winter netjes overwintert, gaat ook jaren mee en wordt een grote, houtige plant. Zonder overwintering is het in de praktijk een eenjarige plant.
Hoe en wanneer moet ik wilde geraniums snoeien?
Na de eerste bloei, meestal in juni of juli, knip je de hele plant stevig terug tot vlak boven de grond. Er komt vers blad en vaak een tweede bloei. In het voorjaar haal je alleen het dode blad van vorig jaar weg.
Bronnen bij dit artikel
- Vaste planten voor de droge schaduw, Vakblad De Hovenier (5-2018) (bekeken op 4 november 2026)
- Top 10 bodembedekkers voor het moeilijkste plekje in de tuin: de schaduw, Vakblad De Hovenier (3-2023) (bekeken op 4 november 2026)
- Hoeveel planten per m2 border zorgen voor een goed gevulde tuin?, 123planten.nl (bekeken op 4 november 2026)
- Kuipplanten overwinteren: zo help je ze veilig de winter door (10 tips), Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Laatste nachtvorst valt steeds vroeger, KNMI (bekeken op 4 november 2026)
