Cosmea: voorzaaien in maart en april, uitplanten na half mei

Wat voor plant is een cosmea?

Cosmea (Cosmos bipinnatus) is een eenjarige zomerbloeier met fijn, draadvormig blad en bloemen die lijken op een grote margriet, in wit, roze of karmijn. De plant is licht gebouwd, wiegt in de wind en blijft maandenlang doorbloeien zolang je uitgebloeide bloemen wegneemt. Daarom is hij geliefd in losse borders, bij moestuinen en in bloemenstroken.

Naast de gewone cosmea bestaat Cosmos sulphureus 'Diablo', een lagere plant van 60 tot 80 centimeter met oranje bloemen. Beide zijn warmteminnend en tegen vorst niet bestand. De bloemen zijn goed te snijden voor een vaas: knip ze 's ochtends, als de bloem net open is, en haal het onderste blad weg. Door te knippen maakt de plant nieuwe knoppen aan, zodat je steeds bloemen overhoudt.

Hoeveel zon, grond en ruimte heeft een cosmea nodig?

Een cosmea wil volle zon en voedzame, goed doorlatende grond. In de schaduw wordt hij lang en bloeit hij weinig. Te veel mest of zeer voedselrijke grond geeft veel blad en weinig bloemen, dus werk compost alleen oppervlakkig in.

Plant of zaai 5 tot 7 planten per vierkante meter. Voor een stuk border van een paar vierkante meter reken je met planten per vierkante meter uit hoeveel je nodig hebt. Hoge planten van 120 centimeter steun je met takken of een net, zeker op een winderige plek.

Geef vers uitgeplante planten het eerste weekeinde goed water en daarna alleen bij droogte. Knijp de top eruit als de plant nog laag is, dan vertakt hij beter en wordt hij minder lang en slap. Strikt nodig is dat niet.

Hoe zaai je cosmea voor en verspeen je hem?

Zaai cosmea van half maart tot half april in een bakje op een lichte, vrij warme plek binnen. Strooi het zaad dun, druk het licht aan en bedek het met een dun laagje zaaigrond. De zaailingen komen snel op. Verspeen ze, dus zet ze over in aparte potjes, zodra de eerste echte blaadjes er zijn. Dan staan ze niet te dicht op elkaar en worden ze niet lang. Til ze voorzichtig bij een blaadje op, niet bij de stengel, en zet ze zo diep als ze stonden.

Laat de planten de laatste week of twee overdag buiten wennen. Zet ze pas uit als de kans op nachtvorst voorbij is, vanaf half mei, liefst als de nachten boven 10 graden blijven. Zaaien doe je volgens de aanwijzingen voor cosmea zaaien.

Wat doe je met uitgebloeide cosmea?

Een cosmea is makkelijk, maar twee dingen maken verschil: water en wegknippen. Geef bij langdurige droogte liever een flinke gietbeurt dan elke dag een scheutje. Knip uitgebloeide bloemen regelmatig weg, tot net boven een zijtak, dan maakt de plant nieuwe knoppen en bloeit hij door tot de eerste vorst.

Wil je zaad winnen, laat dan aan het eind van de zomer een paar zaaddozen rijpen. Het zaad is ongeveer twee maanden na de bloei rijp, als de dozen bruin, droog en knisperend zijn. Oogst op een droge dag, laat het zaad twee tot drie weken nadrogen en bewaar het koel, donker en droog. Na de eerste vorst ruim je de planten op.

Zaait cosmea zichzelf uit, en is hij winterhard?

Een cosmea is niet winterhard, want vorst doodt de plant. Wat wel kan, is dat uitgevallen zaad in de grond blijft liggen en het volgende voorjaar kiemt. Dat lukt het best op losse grond, na een milde winter en op plekken waar je de zaaddozen hebt laten staan. Een kale rand van de border is een goede plek voor zelfzaaiers. Ze komen later op dan planten die je zelf voorzaait, dus ze bloeien ook later.

Wil je zeker zijn van een mooie border, zaai dan toch elk jaar opnieuw en zie zelfzaaiers als bonus. Zoek je een plant die de winter wel overleeft, kijk dan naar winterharde planten in een pot.

Wat zijn de verkleuringen op het blad van cosmea?

Cosmea heeft weinig last van ziekten, maar in een hete, droge zomer of een dichte border kan het blad verkleuren. Witte, wollige plekken op de bovenkant zijn echte meeldauw, een schimmel. Fijne bleke vlekjes wijzen op spint, zuigende mijten die van warm en droog weer houden. Trips geeft een vergelijkbaar beeld. Verwijder aangetaste bladeren en geef 's ochtends water. Doe de aangetaste delen bij het gft en niet op de composthoop.

Een sterke plant op de juiste plek, met lucht tussen de planten, lost de meeste problemen zelf op. Tegen spint helpen roofmijten die je rondom de planten strooit. Chemische middelen zijn zelden nodig, en gebruik alleen een middel dat voor particulieren is toegelaten.

Past een cosmea bij de moestuin en bij insecten?

Ja, cosmea past goed naast groenten. De open bloemen trekken zweefvliegen en andere insecten aan die bladluizen eten, en de lichte plant neemt weinig licht weg van lage gewassen. Zet de planten aan de rand van een bak of tussen de rijen, op een plek waar de zon er de hele dag bij kan.

Omdat de zaailingen pas laat naar buiten gaan, vul je er ook een kale plek in de border mee op nadat de voorjaarsbloeiers zijn uitgebloeid. Zaai niet te veel tegelijk: een paar bakjes is genoeg, en voor de rest gebruik je zaad uit eigen oogst. Zo blijft het overzichtelijk en betaalbaar.

Welke eenjarigen passen goed bij een cosmea?

Cosmea past in een luchtige border met bloemen van verschillende hoogtes. Zet lagere afrikaantjes ervoor en laat siererwten of een oost-indische kers langs een hekje klimmen. Een papaver bloeit eerder, zodat de bloei doorloopt van mei tot oktober. Zet hoge planten achter in de border en lage voorin, en laat tussen de planten ruimte: in een luchtige border komt minder snel meeldauw.

In het voorjaar is er in zo'n border nog niets te zien. Vul de lege plekken tot half mei met bollen, bijvoorbeeld een hyacint, die is uitgebloeid voordat de cosmea groot wordt. Bij de moestuin hoort ook een goede planning van je zaaimomenten, zoals je leest in de zaaigids.

Zoek je iets hogers voor achterin, dan groeit een zonnebloem tot 1 tot 3 meter.

Cosmea hoort bij de eenjarige planten die je elk jaar opnieuw zaait.