Wortels kweken: zaaien van maart tot juli, in oranje, wit of paars
Wortels zaai je van begin maart tot half juli direct op de plek waar ze moeten blijven, in rijen van 20 cm uit elkaar. Dun ze uit tot 2 of 3 cm en dek de rij af met insectengaas, want de wortelvlieg is hun grootste vijand. Je oogst van juli tot november, en witte, gele en paarse wortels kweek je op precies dezelfde manier als de oranje. Hoe je het zaaien aanpakt, lees je in wortel zaaien, en andere wortel- en knolgewassen hebben weer hun eigen eisen.
De wortel in het kort
- Zaaitijd
- begin maart tot half juli, direct op de plek
- Afstand
- 20 cm tussen de rijen, 2 tot 3 cm in de rij
- Grond
- diep, los en niet vers bemest
- Pot
- minstens 30 cm diep
- Oogst
- juli tot november
- Winter
- met een laag blad of stro kunnen ze meestal in de grond blijven
- Familie
- schermbloemigen, net als pastinaak en peterselie
Witte, gele, paarse en rode wortels: wat verschilt er?
Oranje is de bekendste kleur, maar er zijn ook witte, gele, paarse en rode wortels. De oranje kleur komt van bètacaroteen en de paarse van een andere kleurstof, de anthocyanen. Witte wortels smaken mild en zoetig en lijken wat op pastinaak. Paarse wortels zijn buiten donker en van binnen soms oranje. Er zijn ook korte en lange rassen en mini-wortels die je jong oogst.
Alle kleuren teel je op dezelfde manier. Kies dus liever een ras dat bij je grond past dan bij je kleurwens: een kort ras op klei, een lang ras op diepe zandgrond. Een groene wortelkop die boven de grond uitsteekt, is onschuldig. Aard de rij licht aan of snijd het groene stukje bij het klaarmaken weg.
| Situatie | Kies | Waarom |
|---|---|---|
| Zware klei of ondiepe grond | kort of rond ras | de wortel hoeft niet diep |
| Diepe, losse zandgrond | lange wortel | meer opbrengst per vierkante meter |
| Een pot of bak van 30 cm | mini- of korte wortel | past in een kleine bak |
| Je wilt iets anders dan oranje | witte, gele of paarse wortel | zelfde teelt, andere kleur |
| Je wilt tot in de winter oogsten | late zaaiing van een winterwortel | kan met afdekking in de grond blijven |
Wortels zaaien: direct op de plek, en geduld hebben
Zaai wortels van begin maart tot half juli op de plek waar ze moeten blijven. Voorzaaien heeft geen zin, want de lange penwortel verdraagt verplanten slecht. Maak een ondiep geultje, leg de zaadjes 2 tot 3 cm uit elkaar en houd 20 cm tussen de rijen. Dek af met een dun laagje aarde en houd de grond vochtig. De zaden kiemen langzaam, soms pas na drie of vier weken, dus de rij blijft lang kaal. In de zaaikalender voor groenten zie je welke maand bij jouw gewas past.
Zaai niet alles tegelijk. Een zaaiing in maart geeft de eerste wortels in juli, een zaaiing in juni of juli levert wortels voor de herfst en de winter. Zaai er een paar radijsjes tussen om de rij zichtbaar te maken. Die komen binnen een week op, zodat je kunt wieden zonder wortelplantjes weg te schoffelen.
| Zaaien in | Oogst in | Opmerking |
|---|---|---|
| maart en april | juli en augustus | dek af tegen vorst |
| mei | augustus en september | gewone zaaitijd |
| juni en juli | oktober en november | voor de winter |
Welke grond heeft een wortel nodig?
Een wortel groeit recht omlaag en wil diepe, losse grond zonder stenen. Verse mest of veel compost vlak voor het zaaien geeft vorkige wortels, dus werk compost liever in het najaar in. Haal stenen en grote kluiten uit de bovenste 30 cm, want een wortel die ertegenaan groeit, splijt of vertakt.
Op zware klei breken wortels makkelijk af bij het oogsten. Steek de spitvork dan 5 tot 8 cm naast de wortel in de grond en til hem omhoog. Een bak of pot werkt ook, mits hij minstens 30 cm diep is. Gebruik losse potgrond en een kort ras, en houd de grond gelijkmatig vochtig, want wisselend droog en nat laat wortels splijten. Geschikte grond kies je met potgrond en tuinaarde.
Hoe voorkom je wortelvlieg?
De larven van de wortelvlieg vreten gangen in de wortel. Je herkent ze aan roestbruine gangen en slap blad. Bescherm de rij daarom vanaf het zaaien met insectengaas of vliesdoek en laat dat liggen tot de oogst. Wissel ook elk jaar van plek, want wortel, pastinaak, peterselie en knolselderij hebben dezelfde plaag.
Dun uit als de plantjes een paar centimeter hoog zijn, tot 2 of 3 cm tussen de planten. Knip de overtollige plantjes af in plaats van ze eruit te trekken. Beschadigde plantjes geven een sterke geur af die de vlieg aantrekt. Doe dit op een droge avond en ruim de uitgedunde plantjes op.
Waarom schieten wortels door?
Een wortel die een bloemstengel maakt in plaats van een dikke wortel, is doorgeschoten. Dat gebeurt na een koude periode bij vroeg zaaien en in het tweede jaar van de plant. Ook hitte en droogte in de zomer kunnen een rij laten doorschieten, dus houd de grond vochtig. De stengel is taai en de wortel wordt houtig. Zo'n plant kun je weggooien.
Zaai de volgende keer iets later, rond half april, of kies een ras dat minder snel doorschiet. Wil je zelf zaad winnen, laat dan een of twee gezonde planten overwinteren. Ze bloeien het jaar erna en geven aan het eind van de zomer zaad. Bij hybride rassen krijg je daar geen betrouwbaar resultaat mee.
Wortels oogsten, laten zitten en bewaren
Oogst wortels van juli tot november, als ze dik genoeg zijn. Trek ze niet uit harde grond, maar steek er eerst een vork naast. Winterwortels, die je in juni of juli zaait, blijven met een laag blad of stro meestal in de grond zitten. Haal ze eruit als je ze nodig hebt, zolang de grond niet hard bevroren is.
Wil je wortels bewaren, draai dan het loof af op ongeveer 2 cm van de wortel, want blad onttrekt vocht. Leg de wortels in een kist met licht vochtig zand op een koele, donkere plek. Beschadigde wortels gebruik je eerst, de heel gebleven houden het langst. Voor andere ideeën om met je wortels om te gaan, is er oogsten en bewaren.
Wat zaai je naast wortels?
Wortel en doperwt gelden als een goed paar. Ui en prei staan van oudsher ook bekend als goede buren, omdat hun geur de wortelvlieg zou verwarren, maar daar is geen onderzoek naar gedaan. Zie het dus als tuinierswijsheid en niet als regel.
Een bed met bieten past prima naast een rij wortels, bieten zaaien werkt met vergelijkbare afstanden. Pastinaak en aardpeer vragen weer een eigen plek in de rotatie, en je hele moestuin plan je door het jaar met zaaien.
Rekenhulp
Zaaikalender voor groenten
Waar de kalender op rust, met bronnen
Waar de kalender op rust
- Maanden gelden voor een gemiddeld Nederlands voorjaar en zijn niet per regio bijgesteld; zandgrond in het zuiden warmt eerder op dan de kust.
- IJsheiligen (11 tot en met 14 mei) is de uitplantgrens voor vorstgevoelige gewassen. Onderbouwd door KNMI (vorst na 14 mei in De Bilt in 9 jaren sinds 1901, dus 92 procent betrouwbaar); een vuistregel, geen garantie.
- Maandlijsten zijn afgeleid van tekst als 'half april tot eind mei': elke genoemde maand telt mee, ook als alleen de helft ervan wordt genoemd.
- Waar Groei & Bloei Deventer (tabel op meerjarige gemiddelden) en een Groei & Bloei-artikel verschillen, is voor zaaien de ruimste periode gekozen en voor afstanden de bandbreedte. Voorbeelden: tomaat 80 x 40 cm (tabel) tegen 60 tot 70 cm in de rij bij cherrytomaat (artikel); doperwt zaaien vanaf februari (artikel) tegen half maart (tabel).
- rijafstand is het eerste getal in de tabel van Groei & Bloei Deventer en plantafstand het tweede getal. Bij gewassen zonder tabelregel is alleen een afstand genoemd als een artikel die geeft.
- Oogstmaanden zijn begrensd door wat de bron noemt. Bij oogst 'tot in het najaar' zijn de maanden tot en met de laatste genoemde maand opgenomen. Waar geen oogstperiode staat (onder meer rucola, koriander, rabarber, tuinkers) is null gezet.
- Het aantal gewassen volgt uit wat is gelezen; rassen en winterharde variëteiten (zoals winterprei of vroege en late wortel) zijn samengevoegd tot één gewas, met de ruimste maanden.
- Standplaats is alleen gevuld als een gelezen bron die noemt (null elders). Er is bewust geen standplaats bijgevuld uit algemene kennis.
- Plantdiepte van knoflook: de bron noemt zowel 10 tot 12 cm diep als dat de punt net onder de grond moet zitten.
Bronnen
- Aardbeien kweken: hoe je begint in maart en april, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Andijvie zaaien en kweken: zo oogst je binnen 10 weken, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Anijs kweken: zaaien, verzorgen en oogsten, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Aubergine zaaien: wanneer beginnen en hoe het lukt, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Augurken kweken: zo zaai, verzorg en oogst je zelf augurken, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Basilicum zaaien en kweken, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Bieslook zaaien en verzorgen in tuin en pot, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Bloemkool zaaien in september voor een vroege oogst, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Broccoli zaaien en kweken: zo oogst je van zomer tot herfst, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Cherrytomaten kweken: zaaien in maart, oogsten vanaf juli, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Courgette kweken: zaaien, planten en oogsten, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Zaai- en planttijd van groentesoorten voor de moestuin, Groei & Bloei afdeling Deventer (bekeken op 4 november 2026)
- Dille kweken en gebruiken: van zaad tot keuken, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Doperwten zaaien: vanaf februari voorzaaien voor een zomeroogst, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Knoflook kweken: planten, verzorgen en oogsten, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Knolvenkel kweken: timing maakt het verschil, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Komkommer kweken: zaaien in april, planten na IJsheiligen, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Koriander kweken: zaaien, verzorgen en oogsten, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Zaaien in oktober: 7 groenten voor de koude bak, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Munt in de tuin: van stek tot sterke groeier, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Hoe kweek en verzorg ik oregano, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Paprika kweken: zaaien in februari, oogsten in de zomer, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Peterselie zaaien en kweken: wanneer en hoe, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Pompoen zaaien: voorzaaien in april, uitplanten na IJsheiligen, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Prei zaaien: vroeg voorzaaien in pot, later uitplanten, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Rabarber planten: wanneer en hoe doe je het?, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Radijs zaaien: van zaadje tot oogst in vier tot zes weken, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Wanneer rode biet zaaien? Vanaf maart in volle grond, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Rucola zaaien en kweken: zo oogst je maandenlang blad, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Sla kweken: van zaaien tot oogsten in elk seizoen, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Sperziebonen zaaien: vanaf half mei, in grond of bak, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Spinazie zaaien: vanaf maart, oogsten al na zes weken, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Spruitjes oogsten: wanneer en waarom na vorst, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Stengelui zaaien: bosui of lente-ui kweken, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Tijm kweken: zaaien, verzorgen en oogsten, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Tomaten kweken: zaaien, uitplanten en verzorgen, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Tuinkers zaaien op watten of potgrond, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Tuinklussen november, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Zelf watermeloen kweken: zaai in april, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Wortels zaaien: vanaf maart direct in volle grond, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Factsheet zaaien (moestuintje voor kinderen), IVN Natuureducatie (bekeken op 4 november 2026)
- Kweektips boerenkool en palmkool, IVN Natuureducatie (bekeken op 4 november 2026)
- Kweektips snij-, sperzie-, pronk- en droogbonen, IVN Natuureducatie (bekeken op 4 november 2026)
Stand van de cijfers: 4 november 2026.
Uit de praktijk
Vreemde plantjes tussen de wortels
In een bak met wortels kwamen plantjes op met fijner blad en een stevige steel, die er niet bij hoorden. Eén tuinier dacht aan dille of venkel, maar bij nader inzien bleek het simpelweg een doorgeschoten wortel die een bloemstengel maakte. Zie je zoiets, trek dan eerst voorzichtig een plantje los en kijk of er een wortel onder zit. Eet nooit iets op een vermoeden, want sommige schermbloemigen zijn giftig.
Kleine wortels, toch lekker
Een tuinier oogstte wortels die klein bleven, maar erg lekker waren. Kleine wortels komen van te dicht zaaien, droogte of een te vroege oogst. Dun uit en geef regelmatig water, dan worden ze dikker. Kleine wortels verliezen nauwelijks smaak, en mini-wortels worden bewust jong geoogst.
Veelgemaakte fouten
Voorzaaien en verplanten
De penwortel verdraagt verplanten slecht en groeit vorkig. Zaai direct op de plek.
Verse mest vlak voor het zaaien
Dat geeft vorkige wortels. Werk compost in het najaar in.
Plantjes eruit trekken bij het uitdunnen
De geur trekt de wortelvlieg aan. Knip de plantjes af op een droge avond en ruim ze op.
Te lang laten staan
Een wortel die te lang in de grond zit, kan houtig worden of scheuren. Trek regelmatig één wortel als proef.
Wanneer je een vakman belt
Wortels kweken is goed zelf te doen. Een bodemonderzoek is alleen zinvol als je moestuin op verdachte grond ligt, en kleine problemen met wortelvlieg los je op met gaas.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen wortel en winterwortel?
Een winterwortel is een wortel die je laat in het seizoen zaait, in juni of juli, om in de herfst en winter te oogsten of te bewaren. Het is geen aparte soort, maar een groep rassen die lang stevig blijft. Je oogst ze in oktober en november, of laat ze met afdekking in de grond zitten.
Kun je wortels in de grond laten zitten?
Meestal wel, mits je ze afdekt met een laag blad of stro tegen vorst. Je haalt ze eruit wanneer je ze nodig hebt, zolang de grond niet hard bevroren is. Is het nat of knagen er woelmuizen en slakken aan, oogst dan liever eerder.
Hoe houd je wortels goed?
Draai het loof af, laat de wortels licht opdrogen en leg ze in een kist met licht vochtig zand op een koele, donkere en vorstvrije plek. Zo blijven ze maanden stevig. Zitten ze in een droge zak, dan worden ze snel slap.
Hoe komt het dat wortels oranje zijn?
De oranje kleur komt van bètacaroteen, een kleurstof in de wortel. Er bestaan ook witte, gele, rode en paarse wortels met andere kleurstoffen. In de teelt maakt de kleur geen verschil, alleen de smaak en het uiterlijk in de pan.
Waarom schieten mijn wortels door?
Wortels schieten door na een koude periode bij vroeg zaaien, bij droogte of in het tweede jaar van de plant. Ze maken dan een bloemstengel en de wortel wordt houtig. Zaai de volgende keer iets later en kies een ras dat minder snel doorschiet.
Hoe voorkom ik wortelvlieg?
Dek de rij af met insectengaas of vliesdoek, laat dat liggen tot de oogst en wissel elk jaar van plek. Knip bij het uitdunnen de plantjes af in plaats van ze te trekken, zodat er minder geur vrijkomt.
Bronnen bij dit artikel
- Wortels zaaien: vanaf maart direct in volle grond, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Zaai- en planttijd van groentesoorten voor de moestuin, Groei & Bloei afdeling Deventer (bekeken op 4 november 2026)
- Factsheet zaaien (moestuintje voor kinderen), IVN Natuureducatie (bekeken op 4 november 2026)
- Gewasrotatie: praktische informatie (Best4Soil factsheet), Best4Soil (Delphy, WUR e.a.) (bekeken op 4 november 2026)
- Groentezaden oogsten in de moestuin, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
