Clematis: zon op de bloemen, schaduw op de wortels en de juiste snoei

Wat voor plant is een clematis en welke soorten zijn er?

Clematis is een klimmer die zich met zijn bladstelen vastklemt aan draden, latten of takken. Hij heeft dus altijd iets nodig waar die stelen omheen kunnen, zoals gaas of dunne takken. De soorten lopen sterk uiteen. Grootbloemige hybriden als 'Nelly Moser' en 'Jackmanii' hebben grote bloemen. Kleinbloemige soorten, zoals de tangutica met gele lantaarntjes en de montana met witte of roze bloemen, bloeien rijker en groeien harder.

Je vindt clematis in blauw, wit, geel, rood en roze. Geurende zijn zeldzamer dan je denkt, zoals je in de praktijkgevallen leest. De inheemse soort is de bosrank (Clematis vitalba), die met de top in de zon en de voet in de schaduw staat, op kleiachtige, kalkrijke grond. Wil je zo lang mogelijk bloei, combineer dan soorten uit verschillende snoeigroepen.

Op welke plek staat een clematis het best?

De beste plek heeft zon of halfschaduw voor de bloemen en koele, vochtige wortels. In de volle zon zonder beschutting voor de voet droogt de grond uit en kwijnt de plant. Zet er daarom een lage plant voor of leg een laag mulch. Plant hem niet direct tegen de muur maar minstens 50 cm ervandaan, want daar krijgt hij te weinig regenwater.

De grond moet diep, vruchtbaar en vochtig zijn, maar wel goed doorlatend. Staande nattigheid en langdurige droogte verdraagt een clematis slecht. Meng zware grond met compost, zodat het water wegtrekt en de grond toch vocht vasthoudt. Staat je tuin vooral in de schaduw, kijk dan bij de klimplanten voor de schaduw.

Tegen een gevel of muur groeit hij goed aan gespannen draden of een rek. Voor een schutting vind je ideeën bij klimplanten tegen een schutting.

Wanneer en hoe diep plant je een clematis?

Plant een clematis in het voorjaar of in de vroege tot midden herfst. Bij grootbloemige hybriden komt de bovenkant van de kluit 5 tot 7,5 cm onder het grondoppervlak. Dat lijkt diep, maar het houdt de wortels koel en geeft de plant extra knopen onder de grond, waaruit nieuwe scheuten kunnen komen als een stengel verwelkt.

Zet hem iets schuin naar de steun toe en plaats meteen een stok of draad, zodat de eerste scheuten houvast vinden. Geef na het planten water en houd de grond het eerste jaar vochtig. Reken op een of twee seizoenen voordat een jonge plant op stoom komt, en wees in die tijd zuinig met knippen.

Welke snoeigroep heeft je clematis en wanneer knip je?

Snoeien is bij clematis geen kwestie van smaak maar van groep, en de groep volgt uit het moment van bloei. Een voorjaarsbloeier maakt zijn bloemknoppen in de zomer ervoor, dus een winterse snoeibeurt kost de bloei. Een late zomerbloeier bloeit op nieuw hout en kan flink terug. Bij twijfel wacht je een jaar en kijk je wanneer de plant bloeit. Bloeit hij in mei, dan hoort hij bij groep 1 of 2, bloeit hij vanaf eind juni, dan bij groep 3.

Groep 2 vraagt een extra beurt: na de eerste bloei in juni of juli knip je de verwelkte takken terug, zodat de plant opnieuw bloeit. Per soort verschilt het snoeien, en clematis snoeien werkt dat uit.

Hij gaat niet dood als je niet snoeit, maar hij wordt onderin kaal, met alle bloemen bovenaan, en groep 3 verandert in een zware, rommelige massa. Een jaar overslaan kan nog. Een heel verwaarloosde plant breng je in stappen terug.

Wat zijn groenblijvende en wintergroene clematis?

Clematis armandii en Clematis cirrhosa zijn de bekende groenblijvende soorten. Ze houden hun blad in de winter. De cirrhosa bloeit zelfs in de winter, de armandii in het vroege voorjaar met witte, geurende bloemen. Ze zijn gevoeliger voor strenge vorst en koude wind dan de gewone clematis, dus zet ze op een beschutte plek, bij voorkeur tegen een zonnige muur.

Je ziet ze ook wintergroen of bladhoudend genoemd. Ze horen bij snoeigroep 1: nauwelijks snoeien, en alleen na de bloei. In een koude winter kan het blad bevriezen of de hele plant terugvriezen, dus reken niet blindelings op winterhardheid. De Clematis montana verliest zijn blad in de winter en is dus niet wintergroen.

Waarom kwijnt mijn clematis? De verwelkingsziekte

Plotseling verwelkende scheuten wijzen vaak op clematisverwelking, een schimmelziekte die vooral grootbloemige hybriden treft. De scheuten hangen slap, kleuren zwart en lijken zomaar dood. Knip aangetaste scheuten terug tot gezond hout, desnoods tot onder de grond. Omdat je de plant diep hebt geplant, lopen er vaak nieuwe scheuten uit.

Helemaal voorkomen kan niet, maar diep planten, de voet koel houden en geen wonden in de stengel maken helpen. Gooi het afgeknipte materiaal bij het huisvuil en niet op de composthoop, zodat de schimmel zich niet verspreidt. Een aangetaste plant loopt vaak in dezelfde zomer of het jaar erna weer uit, zolang de wortels gezond zijn. Geef hem tijd voordat je hem weggooit.

Welke clematis past bij jouw situatie?

Met een duidelijke vraag kies je sneller. Kijk eerst naar de plek: hoeveel zon valt er op de bovenkant, hoe koud wordt het er en hoeveel ruimte is er? Bedenk dan wat je wilt, zoals winterblad, geur of snelle dekking. Welke clematis past, hangt af van wat je wilt. Zoek je vooral geur of een zeer lange bloei, dan is soms een andere klimmer beter, zoals kamperfoelie of jasmijn.

Een snelle groeier als de montana dekt een kale pergola in een paar jaar, maar het snoeien kost later weer tijd. Een grootbloemige hybride blijft handzamer en past ook langs een bescheiden zuil of rek, al vraagt hij meer aandacht voor water en snoei.

Hoe krijg je een volle clematis?

Een volle clematis krijg je door hem elk jaar in zijn eigen groep te snoeien, goed te laten wortelen en niet te laten verhongeren. Geef in het voorjaar een laag compost of organische mest en houd de voet bedekt met mulch. Veel stikstof geeft vooral blad. Vergeet het water niet: een volle plant verdampt veel en een clematis die in juli droog staat, laat bloemknoppen vallen. Bind nieuwe scheuten op tijd aan, want wat vrij hangt, breekt bij wind snel af.

Een pergola of boog helpt de plant zich uit te spreiden, zoals je ziet bij de pergolaideeën. Heb je veel zon en weinig schaduw, dan is een winterharde passiebloem een goed alternatief.