Bodembedekker winterhard: bijna alle redden de winter, nat staan niet
De meeste bodembedekkers die in Nederlandse tuinen worden verkocht, zijn winterhard, want Nederland ligt in winterhardheidszone 7b tot 8b. Wat ze doodt is nat staan in de winter en niet de vorst zelf. Kies voor zon een laag vetkruid of kruiptijm, voor schaduw maagdenpalm of mansoor, voor droge schaduw balkangeranium en voor bloei tot in de herfst een ooievaarsbek. Meer soorten per plek vergelijk je bij bodembedekkers.
Winterhard is iets anders dan wintergroen
Winterhard betekent dat een plant de winter overleeft, ook als het blad bevriest en afsterft. Wintergroen of groenblijvend betekent dat het blad aan de plant blijft en groen is, ook in december. Een ooievaarsbek is winterhard maar niet groenblijvend: hij sterft boven de grond af en loopt in het voorjaar weer uit. Maagdenpalm is allebei. De kleine en de grote soort verschillen, en dat zijn vinca minor en vinca major.
Of een bodembedekker winterhard is, zie je aan de laagste zone die hij aankan. Hoe verder een plant boven zijn minimumzone staat, hoe zekerder hij de winter doorkomt. Sneeuw beschermt vaste planten en lage heesters, kale vorst is gevaarlijker.
Zo winterhard zijn bodembedekkers in cijfers
De winterhardheidslijst van het onderzoeksinstituut geeft per plant de laagste zone waarin hij groeit. Nederland ligt in zone 7b in het noordoosten, 8a in het midden en 8b langs de kust. Een plant met laagste zone 7 of lager redt zich dus overal in het land. De waarden zijn een richtlijn en geen garantie, zeker niet na een zeer strenge winter of grote temperatuurschommelingen.
De meeste soorten die als bodembedekker worden gebruikt, zitten ruim onder die grens. Je let bij het kiezen dus meer op standplaats, grond en bloei dan op de vorst. Alleen een plant met zone 7 zit dicht bij de grens en wil een beschutte plek, bijvoorbeeld tegen een muur.
| Soort | Laagste zone | Hoogte | Bloeit | Blad in de winter |
|---|---|---|---|---|
| Goudaardbei (Waldsteinia ternata) | 3 | 10 tot 20 cm | april tot mei, geel | onbekend |
| Schuimbloem (Tiarella cordifolia) | 4 | 20 tot 30 cm | april, crème en wit | groen |
| Mansoor (Asarum europaeum) | 5 | 15 tot 20 cm | april tot mei, bruin | groen |
| Smeerwortel (Symphytum grandiflorum) | 5 | 25 tot 30 cm | maart tot mei, crème | valt af |
| Oriëntaals komkommerkruid (Trachystemon) | 6 | 30 tot 40 cm | eind februari tot half april, lilablauw | valt af |
| Grote dovenetel (Lamium orvala) | 6 | 40 tot 50 cm | april tot juni, roze en paars | onbekend |
| Phuopsis (Phuopsis stylosa) | 7 | 15 tot 20 cm | juni tot september, roze en paars | onbekend |
Wat een winter bij een bodembedekker echt kapotmaakt
Vorst is zelden de boosdoener. Laagblijvend vetkruid gaat vooral kapot door vocht: staat het te nat, dan rot het weg, zeker na de winter. Dat geldt voor alle planten die van zon en doorlatende grond houden. Een tweede probleem is een plek die in de zomer droog en in de winter drassig is, zoals onder een schutting of aan de voet van een talud.
Planten in potten en bakken zijn gevoeliger, omdat de wortels niet door de grond worden beschermd. Zet een bodembedekker in een pot in de winter tegen een muur, of plant hem in de volle grond. Kijk ook goed wat je koopt: een kamerplant die als bodembedekker wordt aangeprezen, is buiten niet winterhard.
Bloeiende winterharde bodembedekkers per kleur
Wie op kleur kiest, begint met de plek. Een witte, paarse of gele bodembedekker vind je in het voorjaar bijna overal. In de zomer en herfst wordt het schaarser. Bloeit de bodembedekker in een kleur die je al in je border hebt, dan versterkt dat het effect. Kies je een contrast, dan valt hij juist op onder hogere planten.
Voor wit kies je schuimbloem of pachyphragma, voor paars en blauw maagdenpalm of knoopige ooievaarsbek, voor geel goudaardbei of een laagblijvend vetkruid en voor roze vetkruid of phuopsis. Zoek je paars buiten de bodembedekkers, dan helpt het overzicht van planten met paarse bloemen.
| Kleur | Soort | Standplaats | Bloeit |
|---|---|---|---|
| Wit | Schuimbloem, pachyphragma | schaduw | maart tot april |
| Paars en blauw | Maagdenpalm | zon tot schaduw | maart tot en met mei |
| Paars en roze | Knoopige ooievaarsbek | schaduw | juni tot mogelijk november |
| Geel | Goudaardbei, vetkruid 'Lemon Ball' | schaduw of zon | april tot augustus |
| Roze | Vetkruid (Sedum sieboldii) | zon | juli tot augustus |
Welke winterharde bodembedekker past bij zon of schaduw?
De standplaats bepaalt de keus meer dan de winter. In de zon zijn de laagblijvende vetkruiden sterk: ze staan op doorlatende grond en blijven in de winter meestal groen. Vetkruid 'Lemon Ball' wordt 5 tot 10 centimeter, 'Atlantis' 3 tot 5. In de schaduw zijn mansoor, schuimbloem en maagdenpalm zekere keuzes.
Soorten die het diepst in de schaduw kunnen staan, zijn bodembedekkers voor de schaduw. Voor een droge, hete plek past balkangeranium, die door zijn bovengrondse wortelstok ook op arme grond redelijk groeit. Zet je een zonplant in de schaduw, dan wordt hij ijl en bloeit hij nauwelijks.
| Situatie | Past bij | Let op |
|---|---|---|
| Volle zon op doorlatende grond | laag vetkruid, kruiptijm | niet nat laten staan |
| Halfschaduw met gewone grond | maagdenpalm, ooievaarsbek | wieden tot hij dicht is |
| Diepe schaduw onder bomen | mansoor, schuimbloem | eerste jaar water geven |
| Droge plek met veel wortels | balkangeranium | niet in te rijke grond |
| Natte zware grond | liever grond verbeteren | niets staat graag nat in de winter |
Welke winterharde bodembedekkers blijven het hele jaar groen?
Groenblijvend en winterhard krijg je samen met maagdenpalm, mansoor, schuimbloem, pachyphragma en de elfenbloem 'Frohnleiten'. Die houden de grond ook in december bedekt, wat helpt tegen onkruid en tegen uitspoelen op een helling. Laagblijvende vetkruiden blijven meestal groen.
Wie liever een plant heeft die bij vorst tijdelijk verdwijnt en in het voorjaar terugkomt, kiest knoopige ooievaarsbek of smeerwortel. De kale plek in de winter is dan de prijs voor de langere bloei. Wat je kiest, hangt af van ruimte, zon en hoe netjes de plek er in januari uit moet zien. Een rand voor de voordeur vraagt om een wintergroene soort, een hoek achter in de tuin mag best een tijd kaal zijn.
Zo overleeft een nieuwe bodembedekker de eerste winter
De eerste winter is de gevaarlijkste, omdat de wortels nog niet diep zitten. Plant daarom in het najaar vroeg genoeg, zodat de plant nog wortelt voor het koud wordt, of in het voorjaar met water in de zomer. Werk zware of natte grond los met compost en grof materiaal. Een laagje mulch tussen de planten houdt de grond gelijkmatiger.
Bemesten is niet nodig, want te rijke grond geeft veel zacht blad dat bij vorst eerder lijdt. Haal sneeuw bij strenge vorst niet weg, want die isoleert. Is een plant in het voorjaar bruin of kaal, geef hem dan tijd en knip alleen weg wat echt dood is. Veel soorten lopen vanuit de voet weer uit. Voor de meest gekozen soort, maagdenpalm, geldt een eigen onderhoud.
Welke bodembedekker werkt het best tegen onkruid?
De beste bodembedekking tegen onkruid is een dichte mat die het licht weghoudt. Maagdenpalm, goudaardbei, mansoor en ooievaarsbek sluiten goed. Open soorten met fijn blad laten onkruid door en vragen meer wieden. Voor de mat sluit, mulch je tussen de planten met boomschors, maaisel, compost of stro.
Plant je een bodembedekker op een stuk met veel wortelonkruid, zoals kweekgras of zevenblad, haal dan eerst alle wortelstukjes weg. Elk achtergebleven stukje groeit opnieuw uit, en tussen een bodembedekker kom je er moeilijk bij. Zaad- en wortelonkruid pak je aan zoals bij onkruid bestrijden.
Planten per m² en het beste moment om te planten
Voor bodembedekkers reken je op 7 tot 16 planten per m². Voor laagblijvende vaste planten is 9 tot 12 gebruikelijk, en een lage bodembedekker staat dichter dan een middelhoge. Plant in het voorjaar of de nazomer, zodat de wortels voor de vorst vastzitten. Het precieze aantal voor jouw plek rekent de rekenhulp voor planten per vierkante meter uit.
Gebruik je een bodembedekker onder hogere planten in een gemengde border, kijk dan ook naar de hoogte van de buren, zoals bij planten in borders. Een bodembedekker die er in de winter nog mooi uitziet, maakt een border het hele jaar de moeite waard.
Rekenhulp
Planten per vierkante meter
Zo rekent de rekenhulp, met bronnen
Zo rekent de rekenhulp
- Waar een bron alleen planten per m² geeft, is de afstand_cm berekend als 100 gedeeld door de wortel van het aantal per m², afgerond op hele cm, bij vierkant verband (bijvoorbeeld 9 per m² geeft 33 cm). Dit is een vuistregel en geen bronwaarde; de bronnen voor die afstand zijn leeg (bronnen_afstand). Vechtdal geeft dezelfde omrekening voor 20, 25, 30, 40 en 50 cm.
Bronnen
- Hoeveel planten per m2 border zorgen voor een goed gevulde tuin?, 123planten.nl (bekeken op 4 november 2026)
- Plantafstand: hoeveel bloembollen per vierkante meter?, Bollanda (bekeken op 4 november 2026)
- Waar en hoe planten we rozen, Rozenkwekerij de Wilde (bekeken op 4 november 2026)
- Hoeveel planten moet je per m2 aanhouden?, Plantenkwekerij Vechtdal (bekeken op 4 november 2026)
Stand van de cijfers: november 2026.
Uit de praktijk
Een strook tussen moestuinbakken met een lage, snelle bodembedekker
Rond een paar ronde moestuinbakken bleef een stuk grond over waar het hele seizoen onkruid groeide. De eis was een winterharde bodembedekker die snel sluit, laag blijft en weg te halen is als er later groente moet staan. Gras viel af. Lage maagdenpalm, gedeeld uit een bestaande pol en eerst in potjes in de kas opgekweekt, was binnen een seizoen dicht. Goudaardbei deed het ook goed.
Een noordtuin met zware grond en een bodembedekker onder 10 centimeter
Een kleine achtertuin met een schuur op het noorden had vaste, zware grond en in de zomer wat zon. De bewoner zocht een bodembedekker onder 10 centimeter. Balkangeranium, 6 tot 7 planten per m², wordt ongeveer 25 centimeter. Lager blijven schuimbloem en mansoor, rond 20 centimeter. De wens van 10 centimeter werd uiteindelijk losgelaten: bij een klein vlak valt dat verschil nauwelijks op.
Veelgestelde vragen
Welke winterharde planten met bloemen zijn er als bodembedekker?
Maagdenpalm bloeit van maart tot en met mei, schuimbloem in april, goudaardbei van april tot mei en ooievaarsbek van juni tot in de herfst. In de zon bloeien laagblijvende vetkruiden in de zomer. Alle genoemde soorten zijn winterhard in Nederland, zolang ze niet in natte grond staan.
Wat is de beste bodembedekking tegen onkruid?
Een plant die dicht sluit, zoals maagdenpalm, goudaardbei of mansoor. Tot de mat gesloten is, houdt een laag boomschors, compost of maaisel onkruid tegen. Zaadonkruid trek je het best net na de bloei uit, voor het zaad zet.
Wat zijn bodembedekkers?
Laagblijvende planten die de grond bedekken, zodat er minder onkruid groeit en de grond minder uitdroogt. Het kunnen vaste planten, kleine heesters of kruipers zijn. Maagdenpalm is een bekend voorbeeld: lees er meer over bij maagdenpalm.
Wat is het verschil tussen winterhard en wintergroen?
Winterhard gaat over overleven: de plant komt na de vorst terug. Wintergroen gaat over blad: dat blijft de hele winter aan de plant. Smeerwortel is winterhard en verliest zijn blad, mansoor is winterhard en blijft groen.
Welke winterharde bodembedekker kies je voor veel klei?
Klei houdt water vast, en dat is in de winter het grootste risico. Kies planten die tegen vocht kunnen, zoals mansoor of knoopige ooievaarsbek, en verbeter de bovenlaag met compost en grof materiaal. Laagblijvend vetkruid is op natte klei geen goede keuze, want het rot weg.
Kunnen bodembedekkers in een pot overwinteren?
Soms. In een pot is de wortelkluit gevoeliger voor vorst dan in de grond, dus zet de pot tegen een muur en bescherm hem bij strenge vorst. Planten in de volle grond is veiliger.
Bronnen bij dit artikel
- Winterhardheid van boomkwekerijgewassen (PPO 091), Praktijkonderzoek Plant & Omgeving, sector Bomen, Boskoop (Wageningen UR) (bekeken op 4 november 2026)
- Top 10 Sedum - laagblijvende soorten: niet alleen voor op het dak, Vakblad De Hovenier (6-2025) (bekeken op 4 november 2026)
- Top 10 bodembedekkers voor het moeilijkste plekje in de tuin: de schaduw, Vakblad De Hovenier (3-2023) (bekeken op 4 november 2026)
- Vaste planten voor de droge schaduw, Vakblad De Hovenier (5-2018) (bekeken op 4 november 2026)
- Kleine maagdenpalm (Vinca minor), Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
- Hoeveel planten moet je per m2 aanhouden?, Plantenkwekerij Vechtdal (bekeken op 4 november 2026)
- Onkruid voorkomen en verwijderen, Milieu Centraal (bekeken op 4 november 2026)
