Compostbak: op blote grond, met lucht erbij en een halfjaar geduld

Welke compostbak past bij jouw tuin?

Een compostbak is er van hout, van stapelbare kunststof planken, van gaas en als ronde ton. Ze werken allemaal hetzelfde: bacteriën, schimmels en wormen breken het afval af. Het verschil zit in hoeveel lucht de bak doorlaat en hoe makkelijk je er compost uit haalt.

Een kunststof bak of vat is gesloten en netjes in een kleine tuin, maar laat vocht slechter weg. Komt er te weinig lucht bij, dan gaat de inhoud rotten in plaats van composteren. Hout en gaas ademen beter. Zelf bouwen doe je zoals bij compostbak maken staat.

Kijk ook naar de bodem. Een bak met een dichte bodem is bedoeld voor terras of balkon, maar in de tuin wil je open grond. Een stapelbak met een voorkant die je kunt weghalen, scheelt veel werk bij het omzetten en scheppen.

Waar zet je de bak, en wat leg je onderin?

Zet de bak op blote grond, zodat wormen en bodemleven erin kunnen. Op tegels blijft er vocht staan en komt er geen leven in. Halfschaduw is het best, want in volle zon droogt de inhoud te snel uit en in diepe schaduw blijft het koud en nat. Een plek op een paar stappen van de keuken scheelt veel lopen met de emmer. Onder een boom is lastig, omdat wortels de bak in groeien en de druppels hem nat houden.

Houd de bak ook in de winter bereikbaar en zet hem niet pal onder een slaapkamerraam. Voor het scheppen heb je aan de voorkant ongeveer een meter ruimte nodig. Overleg bij een plek langs de erfgrens even met de buren, want een open hoop kan bij warm weer geuren en vliegen aantrekken.

Leg onderin een laag grof materiaal, zoals gehakselde takjes of dunne stengels. Daardoor blijft er lucht onder de hoop en loopt overtollig vocht weg. Folie of plastic onder de bak helpt dus niet.

Wat mag er in de compostbak, en wat niet?

Je vult de bak met een mix van nat en droog. Nat is vers materiaal, zoals groente- en fruitafval, gras en theezakjes zonder nietje. Droog is bruin materiaal, zoals blad, gehakselde takjes, stro en karton. Wissel ze af en voel of de hoop te nat of te droog is. Gras in een dikke laag klontert, dus meng het met blad of gehakselde takjes.

Snijd grote stukken kleiner voordat ze erin gaan. Koolstronken, sinaasappelschillen en harde stengels doen er lang over als ze heel blijven. Een kleine hand tuinaarde tussen de lagen brengt bodemleven mee.

Gekookt eten en vleesresten laat je erbuiten, want die trekken ratten en muizen aan. Zieke planten, zoals aardappelloof met phytophthora, horen niet op een hoop die niet heet wordt. Wortels van woekerplanten, zoals Japanse duizendknoop, mogen niet op de composthoop of in de groenbak. Wat er verder wel en niet op de hoop kan, hoort bij compost maken.

Hoe lang duurt het voordat de compost klaar is?

Rijpe compost heb je na 6 tot 12 maanden. Een bak die je alleen volgooit, doet er langer over dan een bak die je een paar keer per jaar doorschept. Kleine stukjes verteren sneller dan hele takken en koolstronken.

De compost is klaar als je de oorspronkelijke stukken niet meer herkent. Hij is donker, kruimelig en ruikt naar bosgrond. Grove restanten zeef je eruit en leg je terug in de volgende vulling.

Een volle bak die niet gemengd is, kan onderin al klaar zijn terwijl bovenin nog vers afval ligt. Onderin schep je dan de rijpe compost, bovenin gaat de nieuwe vulling gewoon door.

Wat doe je als de bak stinkt of niets doet?

Een compostbak die stinkt, is meestal te nat of te dicht. Dat gebeurt als er maandenlang alleen keukenafval in gaat, zonder droog materiaal. De massa zakt dan in, er komt geen lucht meer bij en er ontstaat een stinkende brij. Haal de inhoud uit de bak, meng er karton, blad of houtsnippers door om het vocht op te nemen en zet de berg losjes terug.

Het omgekeerde komt ook voor: er gebeurt weinig omdat de bak droog is. Dan helpt een gieter water, bij voorkeur regenwater, met wat vers materiaal. Gooi het afval niet weg, want met wat bijsturen komt de bak weer op gang.

Fruitvliegjes betekenen dat er vers fruit open ligt. Dek schillen af met een laagje droog blad of een stuk karton, dan verdwijnen ze.

Hoe gebruik je de compost uit de bak?

Haal de rijpe compost onderin uit de bak. In de moestuin strooi je ongeveer 3 liter per vierkante meter per jaar uit, dus 30 liter per 10 vierkante meter. Doe dat in oktober of november en spit hem niet onder. Hoeveel jouw bed krijgt, reken je uit met de rekenhulp voor bemesting en kalk.

Voor een nieuwe moestuin is eigen compost een goede basis, zoals bij moestuin beginnen staat. In een border schep je hem als dunne laag rond de planten. Compost verhoudt zich anders tot andere grond dan je zou denken, zoals bij potgrond en tuinaarde, en naast mest past hij zoals bij bemesten.