Compost maken: nat en droog mengen, vochtig houden en wachten

Wat heeft een composthoop nodig om te werken?

Compost ontstaat doordat bacteriën, schimmels en kleine beestjes plantenresten afbreken. Ze hebben drie dingen nodig: voedsel in de juiste mix, lucht en vocht. Ontbreekt er één, dan stokt het proces of gaat het rotten. Een gietbeurt in een droge zomer en een laag gehakselde takjes onderin maken al veel verschil.

Nat afval, zoals keukenafval en vers gras, levert vooral stikstof. Droog afval, zoals blad en stro, levert koolstof en houdt de hoop luchtig. Wissel ze af en stuur bij op gevoel: voelt de hoop nat en zwaar, voeg dan droog toe, en is hij kurkdroog, geef dan water. Welke bak je kiest, hangt af van je tuin, en de keuze zie je bij de compostbak.

Welke manier van composteren past bij jouw tuin?

Je kunt op meer manieren compost maken, en ze verschillen vooral in tijd en werk. Een open hoop of bak in een hoek van de tuin doet bijna alles zelf, maar is traag. Een wormenbak verwerkt keukenafval binnen of in de schuur. Bladeren laat je apart rijpen tot bladaarde.

In een kleine tuin kies je meestal tussen een compostvat en een wormenbak, omdat die weinig ruimte innemen. Voor bladcompost verzamel je het najaarsblad in een aparte bak van gaas en laat je het een jaar of langer staan. Bokashi is een andere weg: keukenafval fermenteer je in een luchtdichte emmer en werk je daarna in de grond of op de hoop weg. Het vervangt de bak niet, maar helpt als je veel keukenafval hebt.

Wat hoort er niet in de compost?

Zieke planten laat je buiten de compost, want een gewone hoop wordt niet altijd warm genoeg om ziektekiemen te doden. Dat geldt voor aardappel- en tomatenloof met phytophthora, voor meeldauw en voor roestbladeren. Wortels van woekerplanten, zoals Japanse duizendknoop, horen helemaal niet op de hoop of in de groenbak, want uit een stukje van enkele grammen kan weer een plant groeien.

Gekookt eten, vlees, vis en zuivel trekken ratten en muizen aan. Hondenpoep en kattenbakvulling blijven eruit. Onkruid met zaad kan erin als de hoop echt heet wordt, anders komt het in de border terug.

Taaie bladeren, zoals van eik, beuk en walnoot, breken langzaam af. Gebruik ze in kleine hoeveelheden of laat ze apart rijpen. Bladeren van zieke bomen gaan met het gft mee.

Hoe vaak moet je een composthoop keren?

Keren is het doormengen van de hoop met een riek, zodat er lucht bij komt en de buitenkant naar binnen gaat. Een warme, snel werkende hoop keer je om de paar weken. In een gewone, koude bak is een of twee keer per jaar genoeg, en dat is meteen het moment om de rijpe compost eruit te halen.

Wie niet wil keren, krijgt met grof materiaal en een open bak ook goede compost, alleen duurt het langer. Is de hoop dichtgeslagen en gaat hij stinken, keer hem dan eerder en meng er droog materiaal doorheen. Is de inhoud droog, geef hem dan een gieter water. Keer bij voorkeur op een droge dag, zodat de hoop niet nog natter wordt.

Is een wormenbak iets voor jou?

Een wormenbak is een afgesloten bak met compostwormen, die bedoeld zijn voor keukenafval en niet in gewone tuingrond leven. Je maakt hem van twee stapelbare, niet lichtdoorlatende opbergboxen, met luchtgaatjes in de bovenste en afvoergaatjes onderin. De onderste bak vangt het vocht op. Houd hem donker, vochtig en vorstvrij.

Voer de wormen in kleine porties, zodat het afval niet gaat rotten. Het vocht dat onderin komt, is geen kant-en-klare meststof: verdun het sterk voordat je het over planten giet. Een wormenbak is vooral handig als je alleen keukenafval hebt en geen tuin of hoop voor je compost. Voor tuinafval met gras, blad en snoeisel blijft een bak of hoop op de grond de betere keuze.

Hoe zeef en gebruik je de compost?

Rijpe compost zeef je door een gaas om de grove stukjes eruit te halen. Een zeef maak je zelf van een kader met gaas. Vochtige compost is zwaar, dus laat hem eerst een beetje opdrogen voor je gaat zeven.

Strooi de compost in oktober of november uit, en in december zolang de grond niet bevroren is. Spit hem niet onder. In de moestuin reken je op ongeveer 3 liter per vierkante meter per jaar. Het moment verschilt per plant, zoals je ziet bij wanneer je de tuin bemest, en de hoeveelheden reken je uit met de rekenhulp voor bemesting en kalk. Compost werkt het best in een moestuinbak, zoals bij moestuinbak staat. Hoe compost zich verhoudt tot andere grond, zie je bij potgrond en tuinaarde.