Direct naar de inhoud
Rekenhulpen

Rozen snoeien

Klimroos snoeien: tweejarige takken in maart, jonge scheuten laten staan

Snoei een doorbloeiende klimroos in maart, zodra het niet meer vriest. Kort de tweejarige zijtakken in tot twee à vier ogen, laat de lange nieuwe scheuten staan en bind ze zo horizontaal mogelijk vast. In het eerste jaar na het planten snoei je niet, en in augustus knip je de uitgebloeide takken licht bij. Wat voor andere rozen geldt, is anders. Hoe je een klimroos kiest en plant, hoort bij de klimroos in de tuin.

Klimroos in maart voor de snoei, met kale bruine takken langs draden op een bakstenen muur van een rijtjeshuis
In maart is goed te zien welke takken dood zijn en welke knoppen uitlopen.

Dit heb je nodig

Hoe lang het duurt
Een uur tot anderhalf uur per roos
Hoe moeilijk het is
Goed zelf te doen, mits je veilig kunt staan
Wat het kost
Geen, als je een snoeischaar hebt

Gereedschap

  • Een scherpe snoeischaar
  • Een takkenschaar voor dikke, oude takken
  • Handschoenen met een lange schacht tegen doornen
  • Een stevige trapladder of platform

Materiaal

  • Zacht bindmateriaal dat niet insnijdt
  • Een emmer of zak voor het snoeisel

Zo snoei je een klimroos stap voor stap

Werk van boven naar beneden, begin met dood hout en eindig met vastbinden, op een droge dag zonder vorst.

  1. Stap 1 Haal eerst dood, ziek en kruisend hout weg

    Knip alles weg wat dood, dun of ziek is en wat dwars door andere takken loopt. Dood hout is grijs of bruin en heeft geen knoppen. Daarna zie je beter welke takken je nodig hebt.

  2. Stap 2 Kijk welke takken twee jaar oud zijn

    De tweejarige zijtakken zijn dikker en bruiner en hebben al gebloeid. De nieuwe, lange scheuten zijn groen en dun. Die laatste laat je zitten.

  3. Stap 3 Kort de tweejarige zijtakken in

    Knip de zijtakken terug tot twee ogen van de hoofdstam, en dunnere zijscheuten tot drie à vier ogen. Snijd schuin, ongeveer 5 millimeter boven een oog, zodat het water afloopt.

    Gehandschoende handen knippen een tweejarige zijtak van een klimroos in maart terug tot vlak boven een knop
  4. Stap 4 Laat de eenjarige takken staan en bind ze horizontaal

    Haal van de lange nieuwe scheuten alleen de dode puntjes weg. Buig ze zacht naar de zijkant en bind ze met zacht touw zo horizontaal vast als ze willen.

    Hand bindt een lange klimroosscheut met zacht touw horizontaal vast aan draden langs een bakstenen muur
  5. Stap 5 Knip opslag uit de onderstam bij de basis weg

    Scheuten die onder de entplek uit de grond komen, hebben vaak kleinere, andere bladeren. Ze horen bij de onderstam. Knip ze zo laag mogelijk weg.

  6. Stap 6 Doe in augustus de zomersnoei

    Na de eerste bloei kort je de uitgebloeide takken in tot het eerste zevenblad, het eerste blad met zeven deelblaadjes. Dat geeft een rijkere tweede bloei. Een rambler bloeit maar één keer en snoei je dus niet zo.

Wanneer snoei je een klimroos?

De hoofdsnoei van een doorbloeiende klimroos hoort aan het einde van de winter, vanaf eind februari of in maart, op een dag zonder vorst. Je ziet dan goed welke takken dood zijn, en de roos loopt snel weer uit. Een lichtere ronde volgt in augustus, na de eerste bloei.

In Britse tuinen kan dat in de winter na het verbloeien, van december tot februari. Dat past bij hun mildere klimaat. In Nederland is maart veiliger, zeker in een koude streek of na een late vorstperiode. Staat de roos beschut tegen een muur, dan kun je iets eerder beginnen. Welke planten wanneer aan de beurt zijn, zie je in de snoeikalender.

Rekenhulp

Snoeikalender

Kies een plant, een groep of een maand
Waar de kalender op rust, met bronnen

Waar de kalender op rust

  • Seizoenen uit de RHS zijn omgezet naar maanden voor Nederland: late winter is februari en maart, vroege lente is maart, midden tot eind lente is april en mei, late zomer is augustus en september. Dit is een vuistregel van de redactie.
  • Voor vroegbloeiers zonder eigen maandvermelding (weigela, deutzia, spierstruik, bezembrem, parelstruik, rotsheide, kerria) is de periode april tot juni genomen uit de vuistregel 'direct na de bloei, ongeveer april tot juni' van Groei & Bloei; de exacte maand hangt van de soort en het weer af.
  • Bij bandbreedte tussen bronnen (klimroos: maart en augustus bij Groei & Bloei, december tot februari bij de RHS; Buddleja globosa: late winter bij de RHS, midzomer bij Groei & Bloei) staan in maanden de Nederlandse bron of beide bronnen en is het verschil in let_op of hoe_ver genoemd.
  • Het broedseizoen loopt volgens Milieu Centraal van 15 maart tot 15 juli; Vogelbescherming geeft geen vaste periode (maart tot en met juli, soms februari tot augustus). Veel snoeimomenten (maart/april voor zomerbloeiers, april tot juni voor vroegbloeiers) vallen daarin, dus op nesten controleren is aan de orde.
  • Zomerframbozen worden na de oogst gesnoeid; de bron noemt geen maanden. Aangenomen: juli en augustus, omdat zomerframbozen in Nederland in juni en juli oogsten. Vuistregel, niet bronnen-gedekt.
  • Bloei juni tot augustus; inkorten 'na de bloei' is dus aangenomen op augustus.

Bronnen

  1. Aalbes in pot: kweken, snoeien en verzorgen, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  2. Uitgebloeide planten niet afknippen in de herfst, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  3. Wanneer appelboom en perenboom snoeien?, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  4. Blauwe bes in pot: kweken, snoeien en verzorgen, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  5. Blauwe regen snoeien: wanneer en hoe (in twee stappen), Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  6. Bolboom snoeien: wanneer en hoe doe je het?, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  7. Wanneer bomen snoeien? Liefst in het groeiseizoen, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  8. Bramen snoeien, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  9. Clematis snoeien: wanneer en hoe per soort (3 groepen), Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  10. Druif snoeien en krenten: wanneer en hoe, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  11. Duurzaam snoeien volgens Tinka Chabot: vier vuistregels, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  12. Snoeien - Welkom bij Groei & Bloei Ede, Groei & Bloei afdeling Ede (bekeken op 4 november 2026)
  13. Eikenbladhortensia (Hydrangea quercifolia), Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  14. Forsythia snoeien: wanneer & hoe doe je dat?, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  15. Herfstframbozen snoeien en uitdunnen: wanneer en hoe, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  16. Heg of haag knippen: wanneer en hoe doe je het netjes?, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  17. Heg of haag knippen: wanneer en hoe doe je het netjes?, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  18. Beukenhaag, taxushaag en buxus snoeien: augustus en september, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  19. Tuin winterklaar maken: wat doe je wel en niet?, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  20. Hibiscus snoeien: wanneer en hoe (tuinhibiscus, ook op stam), Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  21. Hortensia snoeien: wanneer per soort (met overzicht), Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  22. Hulst (Ilex crenata), plant van de week, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  23. Boskamperfoelie, Lonicera periclymenum 'Belgica Select', Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  24. Klimhortensia snoeien; wanneer en hoe?, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  25. Klimop snoeien: in maart fors, in augustus voorzichtig, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  26. Klimroos verzorgen: 5 tips voor planten en snoeien, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  27. Kruiden snoeien na de winter: salie, rozemarijn en tijm, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  28. Kruisbes in pot: kweken, snoeien en verzorgen, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  29. Laurierkers snoeien en verjongen in de zomer, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  30. Wanneer lavendel snoeien? Voorjaar en na de bloei, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  31. Tijd voor zomersnoei! - juni 2021 - Leidschendam, Groei & Bloei afdeling Leidschendam (bekeken op 4 november 2026)
  32. Leilinde snoeien: wanneer en hoe doe je het?, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  33. Tuinkalender augustus (Groei & Bloei Meierijstad), Groei & Bloei afdeling Meierijstad (bekeken op 4 november 2026)
  34. Tuinkalender maart (Groei & Bloei Meierijstad), Groei & Bloei afdeling Meierijstad (bekeken op 4 november 2026)
  35. Snoeien oleander (Groei & Bloei Deventer), Groei & Bloei afdeling Deventer (bekeken op 4 november 2026)
  36. Rododendron en azalea snoeien en verzorgen, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  37. Rozen snoeien: wanneer en hoe? Per rozensoort, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  38. Sering snoeien: meteen na de bloei en niet later, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  39. Siergras knippen (inclusief video), Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  40. Heesters snoeien: wanneer snoei je welke struik?, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  41. Steenvruchten snoeien in de zomer (met video), Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  42. Oude struiken verjongen door flink te snoeien, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  43. Oude struiken verjongen door flink te snoeien, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  44. Tuinklussen in juni, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  45. Vijg snoeien en leiden: wanneer en hoe, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  46. Vlinderstruik snoeien: wanneer en hoe doe je dat?, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  47. Vuurdoorn snoeien en leiden: wanneer en hoe?, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  48. Knotwilg knotten: wanneer en hoe doe je het, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  49. Vogelvriendelijke tuin, Milieu Centraal (bekeken op 4 november 2026)
  50. How to grow buddlejas / RHS Growing Guide, Royal Horticultural Society (bekeken op 4 november 2026)
  51. How to grow conifers (RHS Growing Guide), Royal Horticultural Society (bekeken op 4 november 2026)
  52. Pruning Early-Flowering Shrubs, Royal Horticultural Society (bekeken op 4 november 2026)
  53. Pruning Evergreen Shrubs, Royal Horticultural Society (bekeken op 4 november 2026)
  54. How to grow hollies, Royal Horticultural Society (bekeken op 4 november 2026)
  55. Hydrangea Pruning, Royal Horticultural Society (bekeken op 4 november 2026)
  56. Monthly gardening tips: January, trees and shrubs (RHS), Royal Horticultural Society (bekeken op 4 november 2026)
  57. Monthly gardening tips: June, trees and shrubs (RHS), Royal Horticultural Society (bekeken op 4 november 2026)
  58. How to grow lilac, Royal Horticultural Society (bekeken op 4 november 2026)
  59. How to grow philadelphus / RHS Growing Guide, Royal Horticultural Society (bekeken op 4 november 2026)
  60. RHS Pruning Groups, Royal Horticultural Society (bekeken op 4 november 2026)
  61. Get started pruning shrubs, Royal Horticultural Society (bekeken op 4 november 2026)
  62. Rose Pruning: Climbing Roses, Royal Horticultural Society (bekeken op 4 november 2026)
  63. Rose Pruning: Groundcover Roses, Royal Horticultural Society (bekeken op 4 november 2026)
  64. Rose Pruning: Floribunda & Hybrid Tea Roses, Royal Horticultural Society (bekeken op 4 november 2026)
  65. Rose Pruning: Rambling Roses, Royal Horticultural Society (bekeken op 4 november 2026)
  66. Rose Pruning: Shrub Roses, Royal Horticultural Society (bekeken op 4 november 2026)

Stand van de cijfers: november 2026.

Open de volledige rekenhulp

Welke klimroos heb je, en hoe snoei je die?

Niet elke klimmende roos is een doorbloeiende klimroos. Die bloeit bijna de hele zomer en snoei je in maart. Een rambler bloeit meestal maar één keer, rond juni, en snoei je pas na de bloei in de late zomer. Weet je niet welke je hebt, bedenk dan of de roos na juni nog bloeide. Zo niet, dan snoei je na de bloei en niet in het voorjaar, anders knip je de bloemknoppen weg.

Blijf je twijfelen, haal dan alleen dood, zwak en kruisend hout weg en laat de rest staan. Een roos die één jaar te weinig is gesnoeid, herstelt sneller dan een roos die te hard is gesnoeid.

Wanneer snoei je welke roos die klimt
SituatieWanneerHoe ver terug
Doorbloeiende klimroos, tweejarige takkenmaarttot twee ogen van de hoofdstam
Doorbloeiende klimroos, zijscheutenmaarttot 3 of 4 ogen
Doorbloeiende klimroos, na de eerste bloeiaugustustot het eerste zevenblad
Rambler (bloeit één keer)eind zomer, na de bloeieen derde van de oudste stengels weg, zijscheuten met tweederde inkorten
Eerste jaar na het plantenniet snoeienalleen dode puntjes weg
Gemiddelden voor een gemiddelde Nederlandse tuin; de exacte datum schuift mee met het voorjaar.
Waar je snoeit: schuin en net boven een knop Drie takken naast elkaar. Links snijdt iemand te ver boven de knop, in het midden schuin en net boven een knop die naar buiten wijst, rechts schuin naar de knop toe. Te hoog De stomp boven deknop sterft af Goed Schuin, net boveneen knop die naarbuiten wijst Verkeerd om Het water looptnaar de knop toe knop
Waar je snoeit: schuin en net boven een knop

Waarom laat je de nieuwe lange takken staan?

De lange, nieuwe scheuten van vorig jaar dragen dit jaar de beste bloemen. Laat ze zo lang mogelijk en haal alleen de dode punten weg. De tweejarige takken die al gebloeid hebben, kort je in tot twee ogen van de hoofdstam. Daaruit komen de jonge scheuten voor volgend jaar.

Bind de nieuwe scheuten horizontaal of in een boog vast. Een tak die recht omhoog groeit, bloeit vooral aan de top, terwijl een tak die schuin of horizontaal ligt langs de hele lengte bloemen zet. Gebruik zacht bindmateriaal en laat ruimte voor de dikte van de tak.

Hoe verjong je een oude klimroos?

Een oude klimroos die onderaan kaal en bovenaan rommelig is, verjong je niet in één keer. De RHS haalt oude takken tot op de grond weg en laat maximaal zes jonge, sterke stengels staan. Dat kan van laat in de herfst tot laat in de winter. Heeft de roos jaren geen snoei gehad, spreid het dan over twee tot drie winters, zodat er steeds genoeg bloeiend hout overblijft.

Een roos die flink is teruggezet, bloeit het jaar erna minder. Dat is normaal. Geef in het voorjaar wat rozenmest en water bij droogte.

Zijn pioenrozen rozen, en hoe snoei je ze?

Een pioenroos is geen roos. De gewone tuinpioen is een kruidachtige vaste plant, en die knip je niet in het voorjaar. Haal verwelkte bloemen na de bloei weg en laat het blad staan, zodat de plant energie opslaat. In de herfst, als het blad is verdroogd, knip je alle stengels terug tot net boven de grond. Verplanten doe je in september of oktober. Hij komt elk jaar vanzelf terug uit de wortel.

Wat voor een struikroos of klimroos geldt, past hier dus niet. Een pioen heeft geen ogen om boven te knippen en geen hout dat je moet verjongen. Snoei hem dan ook niet met de rozenregels, maar haal alleen af wat verwelkt of verdroogd is.

Kun je een klimroos in het najaar snoeien?

Een hoofdsnoei in het najaar is voor een doorbloeiende klimroos geen goed idee, want snijwonden kunnen bij vorst terugvriezen. Wel mag je in oktober of november de lange, rondzwiepende takken inkorten, zodat de wind ze niet losrukt, en dode en zieke takken weghalen.

Ruim ook het gevallen blad op, want sterroetdauw overwintert daarin. Over deze schimmel gaat ook plantenziekten. Aangetast blad en hout gaan bij het gft en niet op de composthoop.

Wil je in de herfst toch iets doen, kijk dan naar het hout zelf. Een tak die duidelijk dood is, mag er altijd af. Wacht met alles wat levend is tot maart, want dan kun je de wond beter laten genezen en zie je ook welke knoppen echt zijn uitgevroren.

Uit de praktijk

Een klimroos die na vier jaar nog maar één keer bloeit

Een klimroos bloeide vier jaar lang goed en daarna nog maar één keer per jaar, terwijl na de eerste bloei steeds tot het eerste zevenblad was teruggesnoeid. Daar zat het dus niet in. Kijk bij zo'n roos naar de zon, de voeding en de vraag of het wel een doorbloeiend ras is. Bij een rambler is één bloei normaal.

Het eerste jaar alleen aanbinden

Twee kleine klimrozen kregen een week na het planten rozenmest, met de vraag of ze aan het eind van het jaar gesnoeid moesten worden. Dat hoeft niet. In het eerste jaar gaat het om het geleiden van de nieuwe scheuten aan touw of draad. Ook een jonge roos met veel lange scheuten snoei je niet weg, want die vormen de basis voor de bloei.

Veelgemaakte fouten

  1. Een rambler in het voorjaar snoeien

    Een rambler bloeit aan hout van vorig jaar. Snoei je in maart, dan knip je de bloemknoppen weg. Snoei hem na de bloei in de late zomer.

  2. Alle takken even kort knippen

    Dan krijg je een kale onderkant en bloemen alleen hoog in de roos. Laat de nieuwe takken staan en kort alleen de zijtakken in.

  3. Snoeien tijdens vorst

    Vorst op een verse snede kan de knop erboven doden. Wacht met snoeien als er nachtvorst is voorspeld.

  4. Een stompe, vieze schaar gebruiken

    Een gescheurde snede geneest slecht en is gevoelig voor ziekte. Gebruik een scherpe schaar en maak hem tussen planten door schoon.

Wanneer je een vakman belt

Een klimroos snoeien is goed zelf te doen. Reikt hij hoger dan je veilig kunt bereiken, bijvoorbeeld tot de eerste verdieping, laat dan een hovenier komen. Werken op een ladder met doornige takken om je heen gaat vaak mis.

Veelgestelde vragen

Hoe moet ik klimrozen snoeien?

Haal in maart eerst dood en kruisend hout weg. Kort daarna de tweejarige zijtakken in tot twee à vier ogen en laat de nieuwe lange scheuten staan, die bind je horizontaal vast. Na de eerste bloei kort je de uitgebloeide takken in de zomer nog eens licht in.

Hoe snoei ik mijn rozelaar het beste?

Kijk eerst welke roos je hebt. Een klimroos snoei je in maart op de tweejarige takken. Een trosroos of grootbloemige roos zet je eind maart tot begin april stevig terug tot drie à vijf knoppen vanaf de basis. Snijd steeds ongeveer 5 millimeter boven een knop, met een scherpe schaar.

Wanneer en hoe moet ik mijn roos snoeien?

Dat hangt van het type af. Een klimroos snoei je in maart, trosrozen en grootbloemige rozen eind maart tot begin april, en een rambler na de bloei in de late zomer. Dood en kruisend hout haal je altijd weg. Heb je een roos op stam, dan gelden andere regels voor het snoeien van een stamroos.

Wat is de beste maand om rozen te snoeien?

Voor de meeste rozen is dat het einde van de winter, van februari tot en met april, als het niet vriest. Voor een klimroos is maart de vaste maand. Een rambler en een eenmalig bloeiende struikroos snoei je pas na de bloei. Welke plant wanneer aan de beurt is, bepaal je aan de hand van wanneer je wat snoeit.

Hoe hard groeien klimrozen?

Het eerste jaar zit de groei van een klimroos vooral onder de grond. Daarna gaat het sneller, maar hoe snel hangt af van het ras, de zon en de voeding. Geef de roos een stevige steun en bind nieuwe scheuten steeds aan.

Is klimroos wintergroen?

Nee, de meeste klimrozen verliezen hun blad in de herfst. In een zachte winter houden sommige rassen een deel van het blad. Gaat het je om de plant zelf, dan draait het om de klimroos in de tuin.

Wat moet je doen als de pioenroos is uitgebloeid?

Haal de verwelkte bloemen weg en laat het blad staan, zodat de plant energie opslaat. Pas in de herfst, als het blad is verdroogd, knip je alle stengels terug tot net boven de grond.

Hoe ver moet je pioenroos snoeien?

Een tuinpioen knip je in de herfst terug tot net boven de grond. In het voorjaar snoei je hem niet. Een pioenroos is geen roos en volgt dus niet de regels van de roos.

Hoe knip je pioenrozen?

Voor de vaas knip je de bloemen met een lange steel en laat je minstens een paar bladeren aan de plant. Na de bloei haal je verwelkte bloemen weg, en in de herfst gaat de hele plant terug tot net boven de grond.

Kun je een struikroos ook snoeien als een klimroos?

Nee. Bij een struikroos blijft eenjarig hout staan en haal je alleen dood, ziek en beschadigd hout en de oudste takken weg. Een eenmalig bloeiende struikroos snoei je pas na de bloei, een herbloeiende in het voorjaar, met maximaal een derde terug.

Bronnen bij dit artikel

  1. Klimroos verzorgen: 5 tips voor planten en snoeien, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  2. Rose Pruning: Climbing Roses, Royal Horticultural Society (bekeken op 4 november 2026)
  3. Rose Pruning: Rambling Roses, Royal Horticultural Society (bekeken op 4 november 2026)
  4. Rose Pruning: General Tips, Royal Horticultural Society (bekeken op 4 november 2026)
  5. Rozen snoeien: wanneer en hoe? Per rozensoort, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)
  6. Pioenroos bloeit niet? Dit is meestal de oorzaak, Groei & Bloei (bekeken op 4 november 2026)

Verder lezen over dit onderwerp

  • Stamroos in maart voor de snoei, met een kale bruine kroon op een rechte stam vastgebonden aan een houten paal
    Stamroos snoeienStamroos snoeien doe je eind maart tot begin april: kort de takken van de kroon in tot 3 à 5 knoppen en haal dood hout weg voor een ronde, bloeiende kroon.
  • Doorbloeiende klimroos met roze bloemen tegen een bakstenen muur van een Nederlands rijtjeshuis in juni
    KlimroosEen klimroos plant je 40 tot 50 cm van de muur, in de zon, met een steun. Lees welke klimroos je kiest, hoe snel hij groeit en wat hij vraagt.
  • Snoeischaar op een houten bank naast gesnoeide takken van een struik in een Nederlandse tuin in maart
    Wanneer snoeienWanneer snoeien hangt af van de bloeitijd: voorjaarsbloeiers direct na de bloei, late bloeiers in maart, bomen vaak in de zomer. Zo vind je het moment.
  • Ziek blad met witte meeldauw en oranje roestvlekjes naast elkaar op een tafel in een Nederlandse tuin
    PlantenziektenPlantenziekten en schimmels herken je aan de vlek: wit poeder, gele vlekken of oranje stippen. Zo zie je wat het is en wat je er zelf aan doet.