Luizen op rozen bestrijden: eerst een waterstraal, dan geduld

Hoe ziet bladluis eruit en wanneer zit hij op een roos?

Bladluizen zijn zachte, perenvormige beestjes van enkele millimeters, meestal groen of roze, op rozen soms ook zwart. Ze zitten in groepen op de knoppen en de jonge, zachte toppen. Daar zuigen ze sap, waardoor bladeren krom en klein blijven en knoppen nauwelijks opengaan. Ze scheiden ook honingdauw af, een plakkerig laagje waar roetschimmel op komt.

Het hoogtepunt valt in het voorjaar, als de eerste zachte scheuten komen. Je ziet ze vaak eerst op de zonnige kant en op planten die veel stikstof kregen, omdat die zachter blad vormen. Een roos die gezond groeit, kan een paar luizen hebben zonder dat het uitmaakt.

Gaan bladluizen vanzelf weg?

Vaak wel. Bladluizen hoef je niet te bestrijden zolang je er geen last van hebt, omdat lieveheersbeestjes, gaasvliegen, zweefvliegen en vogels ze opruimen. Het probleem is het tempo: de luizen komen in het voorjaar als eerste en de eters volgen vaak een tot twee weken later. Tussendoor kan de roos flink hinder hebben, vooral als de knoppen worden aangetast.

Grijp in als knoppen of toppen helemaal bedekt zijn en niet meer opengaan, of als de plaag week na week groeit. Zijn het maar enkele kolonies, dan veeg je ze met je vingers weg en laat je de natuur de rest doen. Een plaag die elk jaar terugkomt, wijst meestal op een zachte, stikstofrijke plant of op te weinig nuttige dieren in de tuin.

Hoe bestrijd je bladluizen op een rozenstruik, en hoe snel kan het?

Begin met je handen: veeg de luizen met een vinger of natte doek van de knoppen, want ze kunnen niet terug. Spuit daarna de toppen en knoppen van alle kanten af met een stevige waterstraal, bij voorkeur 's ochtends, zodat het blad voor de nacht droog is. Gebruik op knoppen en jonge scheuten een zachte straal.

Herhaal dit drie tot vier dagen achter elkaar, want eitjes en jonge luizen overleven één beurt en nieuwe generaties volgen snel. Controleer de roos de eerste twee weken om de dag. Knip toppen die helemaal bedekt zijn af en doe ze in een afgesloten zak. Zitten er mieren op de roos, dan beschermen die de luizen. Zet dan geen larven van lieveheersbeestjes uit, want die redden het niet tegen de mieren.

Een snelle oplossing bestaat niet: steeds opnieuw kijken en herhalen werkt beter dan één keer hard ingrijpen. Wil je natuurlijke vijanden aantrekken, geef ze dan bloeiende kruiden en een schuilplek van schors of dennenappels.

Het beste middel tegen luizen, en wat oma deed

Het beste middel is geen middel: een waterstraal, je handen en de natuurlijke vijanden. Een bestrijdingsmiddel voor de tuin doodt ook de helpers, waardoor luizen soms juist weer terugkomen. Wil je toch iets inzetten, gebruik dan alleen een middel dat het Ctgb voor particulieren heeft toegelaten en lees het etiket.

Chloor, schoonmaakazijn en zout mogen niet als bestrijdingsmiddel worden gebruikt. Chloor is schadelijk voor mens en dier, en meng het nooit met een zuur, want dat geeft giftig chloorgas. Brandnetelextract is een bekend alternatief: 75 gram jonge blaadjes op 1 liter water, 3 tot 4 dagen laten trekken bij 20 graden. Verdun het ongeveer vijf keer en gebruik het per week of twee weken, hooguit zes keer per seizoen.

Zeepsop is oma's klassieker, maar niemand heeft onderzocht wat het met rozenblad doet, en het kan nuttige dieren raken. Wil je het proberen, test het dan eerst op één blad en spuit niet in de volle zon. Voor baking soda tegen bladluizen is geen onderbouwing.

Sterroetdauw en meeldauw op rozen bestrijden

Sterroetdauw geeft vanaf het voorjaar purperzwarte vlekken op de bovenkant van het blad, geel blad eromheen en vroege bladval. De schimmel overwintert op gevallen blad en in jonge stengels. Ruim het blad in de herfst op, doe het bij het gft-afval en knip aangetaste stengelplekken in het voorjaar weg. Het effect is beperkt, omdat sporen kunnen overwaaien.

Echte meeldauw geeft witte, wollige plekjes op het blad, vooral bij droge grond en op een benauwde plek. Haal aangetaste delen weg en zet de roos luchtiger. Meeldauw is een schimmel, en meeldauw herkennen en aanpakken gaat er verder op in.

Van chemische middelen wordt afgeraden. Wie weinig onderhoud wil, kiest een oude of botanische roos, want die worden minder aangetast. Helemaal voorkomen kun je sterroetdauw niet, maar elk najaar gevallen blad opruimen houdt de aantasting klein.

Voorkom luizen en schimmels met een sterke roos op de juiste plek

Een roos in de zon met voldoende ruimte en niet te rijke bemesting is minder gevoelig. Bemest daarom matig. Geef water bij de wortels en 's ochtends, zodat het blad droogt, en snoei de struik open: hoe sneller het blad na regen droogt, hoe minder schimmel. Matig en organisch bemesten werkt voor rozen net zo goed als voor een hortensia, zoals bij hortensia bemesten staat. Hoe je snoeit, werk je uit in rozen snoeien, en voor hoge stamrozen in stamroos snoeien.

Mix de beplanting: rozen in een border met vaste planten en kruiden trekken meer nuttige insecten aan dan een bed met alleen rozen. Een plek op het zuiden of westen met wind erdoor droogt het snelst, en ook een klimroos tegen een muur wil lucht langs de takken.